86. Rocznica Wybuchu II Wojny Światowej (krótka historia, ogólne straty oraz w miejscowościach babiogórskich)

II wojna światowa

Totalna, hegemoniczna była największą i najbardziej krwawą w dziejach. Wybuchła 1 września 1939 roku bezwzględnym atakiem Niemiec na Polskę w Tczewie, mieście położonym w północnej Polsce, w województwie pomorskim, nalotem na Wieluń, miasto w województwie łódzkim, na krańcu Wyżyny Wieluńskiej i ostrzałem Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte, uformowanym w latach 1845 – 1847 półwyspem, wcześniej wyspa w Gdańsku, przy ujściu Martwej Wisły do Zatoki Gdańskiej. Wielka Brytania oraz Francja w odpowiedzi na to postawiły Niemcom ultimatum, aby bezzwłocznie wycofały swoje wojska z Polski. Zostało ono całkowicie zignorowane, toteż oba państwa wypowiedziały Niemcom wojnę 3 września 1939 roku. Podjęły jednak bardzo ograniczone działania zaczepne. Do walki 17 września 1939 roku przystąpił też Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR), realizując w ten sposób haniebny, zbrodniczy pakt Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939 roku, będącym paktem  o nieagresji pomiędzy niemiecką III-Rzeszą, a ZSRR, który zgodnie z tajnym protokołem dotyczył rozbioru terytoriów lub rozporządzania niepodległością suwerennych państw: Polski, Litwy, Łotwy,  Estonii, Finlandii, Rumunii. Często nazywa się go IV rozbiorem Polski. Po przełamaniu oporu armii polskiej Niemcy i ZSRR podpisały traktat o granicach i przyjaźni 28 września 1939 roku. ZSRR nie udało się podbić Finlandii, ale zajął kraje bałtyckie i przyłączył część Rumunii. Niemcy zaś skutecznie uderzyli na Skandynawię zajmując Danię oraz Norwegię, dalej Beneluks, Francję, okupując jej tereny północne, a pozostałość obszaru posłużyła im do utworzenia państwa kolaboranckiego w latach 1940 – 1944, ze stolicą w Vichy. Następnie Niemcy przystąpili do ofensywy lotniczej na Wielką Brytanię w okresie od 10 lipca do 31 października 1940 roku. Tu spotkali się z oporem angielskim. Włosi zaatakowali posiadłości brytyjskie w Afryce, zajmując Somali, po czym uderzyli na Egipt, tutaj napotkali opór, a w Grecji zostali pokonani. Na tych frontach Niemcy musieli ruszyć im z pomocą. Przełom nastąpił w 1941 roku. 22 czerwca III- Rzesza zaatakowała ZSRR, który zatrzymał ją pod Moskwą, stopniowo przechodząc do kontrofensywy. 7 grudnia 1941 roku Japonia zaatakowała Hawaje, a także wypowiedziała wojnę Stanom Zjednoczonym, które przystąpiły do walki przeciw państwom Osi, 11 grudnia Niemcy wypowiedziały im wojnę. Potęga przemysłowo-gospodarcza Ameryki dała aliantom przewagę nad Niemcami, zaś ogromna marynarka przeciwstawiła się japońskiej. Państwa Osi coraz bardziej słabły wyniszczone wojną, odcięte od zasobów, przytłoczone przewagą liczebną i materialną, dręczone przez ruchy oporu na podbitych wcześniej przez nich terenach, opuszczone przez większość sojuszników. 7 maja 1945 roku w Reims, w mieście i gminie, w północno-wschodniej części Francji, podpisano akt bezwarunkowej kapitulacji III-Rzeszy, który wszedł w życie 8 maja 1945 roku i formalnie zakończył walki w Europie. Akt bezwarunkowej kapitulacji Japonii został podpisany 2 września 1945 roku, na pokładzie pancernika USS „Missouri”, w Zatoce Tokijskiej w Japonii, na południowo-wschodnim wybrzeżu wyspy Honsiu. W wojnie udział wzięły państwa wszystkich kontynentów oraz 1,7 miliarda ludzi, w tym 110 milionów pod bronią.

Ogólne straty wojenne

Według różnych szacunków w II wojnie światowej zginęło od 50 do 78 milionów osób w walkach, ludobójstwach m. in.: Holocaustu, a także zbrodni wojennych. Straty osobowe poniesione przez Polskę wynoszą 5 219 053, obywateli, w tym 1,5 miliona polskich dzieci. Nasza Ojczyzna utraciła 38% majątku narodowego. Niemcy zniszczyli: 162 190 budynków mieszkalnych, 353 876 zagród wiejskich, 14 000 fabryk, 199 751 sklepów, 84 436 zakładów rzemieślniczych i 968 223 gospodarstw domowych. Oprawcy nienieccy w 43% zniszczyli dobra kulturalne Polski, w tym 665 kin, 25 muzeów, 35 teatrów, 323 domów ludowych, 66% zbiorów bibliotecznych – 22 miliony książek i 95% archiwów bibliotek, a także ukradli 516 000 pojedynczych dzieł sztuki. Straty materialne poniesione przez Polskę wyniosły 797 miliardów 398 milionów złotych. Ogółem szkody Polski oszacowano na 6 bln 220 mld 609 mln złotych  – według  szacunków: Biura Odszkodowań Wojennych przy Prezydium Rady Ministrów z 1947 roku; Raportu o stratach w Warszawie z 2004 roku oraz Raportu o stratach poniesionych przez Polskę w wyniku agresji i okupacji w czasie II wojny światowej 1939 – 1945 z 2022 roku).

Ponadto Polska pod naciskiem mocarstw musiała odstąpić ZSRR 48% swojego terytorium, tracąc w ten sposób na wschodzie około 178 000 km2, a uzyskując ekwiwalent na zachodzie w wysokości około 101 000 km2. Po wojnie niestety nie oszacowano strat osobowych i materialnych jakie odniosło państwo polskie w wyniku działalności Armii Czerwonej w latach 1939 – 1945.

Straty osobowe i materialne podczas II wojny światowej pod Babią Górą

W 2011 roku została opublikowana książka zatytułowana „Druga wojna światowa pod Babią Górą. Księga Strat”, pod redakcją Piotra Sadowskiego i Katarzyny Słabosz-Palacz. Wcześniej Stowarzyszenie Gmin Babiogórskich (SGB) powołało zespół ankieterów do zbadania strat w miejscowościach okołobabiogórskich. Autor niniejszego tekstu był jednym z członków tego zespołu. Na podstawie opracowanych danych, zawartych w książce, ogólna liczba strat biologicznych obszaru babiogórskiego tj. 16 gmin wynosi około 2409 osób, przy czym jest z pewnością większa, ponieważ brak jest kompletnych danych dotyczących ludności pochodzenia żydowskiego. Po uwzględnieniu przedwojennej liczby Żydów, którzy mieszkali na ziemi babiogórskiej, można przyjąć, iż całkowita wysokość strat tego obszaru, mogła wynosić od 2800 do  3000 poległych i pomordowanych. Zaznaczyć również należy, że zginęło tutaj kilkadziesiąt osób cywilnych, pochodzących spoza tego terenu, będących partyzantami, ofiarami katowni w Makowie Podhalańskim lub egzekucji Żydów w Jordanowie. We wrześniu 1939 roku poległo też 55 żołnierzy polskich, w tym 24 w obronie Wysokiej. Od stycznia do marca 1945 roku zginęło tu prawdopodobnie od 1000 do 1500 żołnierzy niemieckich, chociaż spisy grobów wymieniają jedynie 644, zaś liczba poległych żołnierzy radzieckich szacowana jest na około 3000 osób zabitych, zmarłych z ran, chorób oraz zaginionych. Zniszczeniu lub uszkodzeniu uległy 2544 budynki mieszkalne i 1861 gospodarczych. Największe straty ilościowe poniósł spalony w 1939 roku Jordanów tj. 423 budynki oraz wyniszczona w czasie walk 1945 roku Lipnica Wielka – 750 budynków. Wysoką Niemcy zniszczyli w 95% w wyniku walk 1939 roku oraz podpaleń dokonywanych przez Niemców. Straty w infrastrukturze objęły 71 obiektów mostowych, budynki stacji kolejowych i torowiska. Niemcy i Rosjanie zabrali mieszkańcom około 1670 koni oraz 11 466 sztuk bydła. Wartość strat materialnych przekracza 50 milionów złotych.

Wojna przyniosła śmierć milionom ludzi. Pozostał w psychice strach, lęk, ogrom cierpienia, wycieńczenia, głodu nie tylko w czasie wojny,  ale też po wojnie, bowiem Ci, którzy przeżyli długo nie mogli wrócić do normalnego życia. Straty materialne też były wysokie. Jednak te w przeciwieństwie do ofiar, można było odbudować i odpowiednio przygotować do należytego funkcjonowania. Nigdy więcej Wojny!

Kazimierz Surzyn