Historia ukryta w lesie. Patriotyczne inskrypcje Józefa Pacygi w Skawicy

W lasach nad Skawicą historia wciąż potrafi zaskoczyć. Wśród drzew i leśnych głazów zachowały się patriotyczne napisy i symbole wykonane ponad 80 lat temu przez młodego mieszkańca miejscowości – Józefa Pacygę. W ostatnich dniach na ich poszukiwanie wyruszyli Piotr Olejniczak i Maria Polak. Poszukiwania zakończyły się sukcesem.

Nie są to przypadkowe napisy pozostawione na kamieniach. Za każdym z nich kryje się historia nastolatka, który swoje przywiązanie do Polski postanowił dosłownie wykuć w skale.

Miał zaledwie 12 lat

Historią inskrypcji zainteresowało się wcześniej Muzeum Armii Krajowej w Krakowie. Jak ustalili jego pracownicy, Józef Pacyga był mieszkańcem Skawicy, a pierwsze znane patriotyczne symbole wykonywał jeszcze podczas niemieckiej okupacji. Na jednym z głazów znajduje się m.in. swastyka przedstawiona na szubienicy, podpisana jego nazwiskiem i datą 22 października 1943 roku. Józef miał wówczas zaledwie 12 lat. 

Trudno nie zwrócić uwagi na odwagę takiego gestu. Wojna nadal trwała, a w okolicy pojawiali się Niemcy. Mimo to młody mieszkaniec Skawicy pozostawił znak, którego wymowa była jednoznaczna.

W następnych latach na kamieniach pojawiały się kolejne inskrypcje. Zachowały się napisy i daty związane m.in. z latami 1945, 1947 i 1949.

Hołd dla walczącej Warszawy

Jednym z najcenniejszych świadectw jest inskrypcja poświęcona Powstaniu Warszawskiemu. W 1947 roku, mając 16 lat, Józef Pacyga wykuł na skalnej płycie wiersz oddający hołd mieszkańcom i obrońcom stolicy. Pod tekstem pozostawił informację, że powstał on w trzecią rocznicę powstania, oraz podpisał się nazwiskiem. 

Co ciekawe, badacze ustalili, że kamieni jest więcej. Muzealnicy opisali co najmniej dwa duże głazy pokryte szeregiem napisów i symboli odnoszących się do wojny, Polski i wydarzeń historycznych. Dr Paweł Franczak z Uniwersytetu Jagiellońskiego był jednym z pierwszych badaczy, którzy opisali naskalne inskrypcje Pacygi. 

Muzeum AK dotarło do rodziny autora

W 2024 roku sprawą zajęli się pracownicy krakowskiego Muzeum Armii Krajowej. Pod kierunkiem muzealnej konserwator usunięto z części skał mech i roślinność, oczyszczono napisy i wykonano dokumentację fotograficzną. Historykom udało się także dotrzeć do krewnych Józefa Pacygi w Skawicy oraz do jego syna Krzysztofa, mieszkającego na Śląsku. Dzięki temu można było odtworzyć część życiorysu autora niezwykłych napisów. 

31 lipca 2024 roku w Muzeum AK w Krakowie odbyła się nawet specjalna konferencja zatytułowana „Józefa Pacygi zapis historii w kamieniu”, podczas której zaprezentowano efekty badań oraz fotografie odnalezionych skał. 

Temat nie zakończył się jednak na dokumentacji. 26 sierpnia 2025 roku pracownicy Muzeum Armii Krajowej ponownie przyjechali do Skawicy, aby przeprowadzić prace przy liczących ponad 80 lat inskrypcjach i zabezpieczyć to nietypowe świadectwo lokalnej historii. 

Historia ukryta w skawickich lasach

Teraz śladami Józefa Pacygi ruszyli również mieszkańcy. Piotr Olejniczak wraz z Marią Polak wybrali się w teren, by odnaleźć patriotyczne inskrypcje. Wyprawa zakończyła się powodzeniem.

To właśnie takie odkrycia pokazują, że wielka historia nie zawsze znajduje się w muzealnej gablocie czy podręczniku. Czasem jest ukryta kilkaset metrów od domów, na porośniętej mchem skale, przy leśnej ścieżce.

Napisy pozostawione przez nastolatka ze Skawicy przetrwały okupację, powojenne dekady i zmieniający się świat. Dzisiaj są nie tylko ciekawostką historyczną, ale również wyjątkowym świadectwem postawy młodego człowieka, który ponad osiem dekad temu postanowił pozostawić na rodzinnej ziemi swój własny zapis pamięci o Polsce.

Warto o te miejsca dbać, dokumentować je i przekazywać ich historię kolejnym pokoleniom – zanim czas i przyroda na dobre zatrą słowa wykute w kamieniu.