Znaleziono miejsce pochówku Jana Sałapatka „Orła”. Rodzina otrzymała notę identyfikacyjną

Przez kilkadziesiąt lat pochodzący z Jachówki żołnierz Armii Krajowej i podziemia niepodległościowego Jan Sałapatek „Orzeł” miał jedynie symboliczne miejsce pochówku. Dzięki działaniom Instytutu Pamięci Narodowej udało się wreszcie odkryć zbiorową mogiłę, w której jego ciało złożyli komunistyczni oprawcy. Wczoraj w Belwederze odbyła się uroczystość wręczenia not identyfikacyjnych rodzinom ofiar terroru komunistycznego i zbrodni niemieckich.

W trakcie II wojny Jan Sałapatek działał w konspiracji. Należał do oddziału AK „Huta-Podgórze”, zorganizowanego w 1943 r. jako część Legionu Śląskiego AK krypt. „Huta” – struktury AK tworzonej na terenie Okręgu AK Kraków, ale złożonej w większości ze Ślązaków i mieszkańców ziem wcielonych do III Rzeszy, którzy znaleźli się w Generalnym Gubernatorstwie. Organizatorem i dowódcą oddziału, formowanego w rejonie Makowa Podhalańskiego, Grzechyni i Skawicy był kpt. Wenancjusz Zych „Dziadek”, „Szary”. Sałapatek działał w nim pod pseudonimami „Obojętny” oraz „Orzeł”. Następnie miał przejść do struktur Batalionów Chłopskich w rodzinnej Jachówce.

Po wkroczeniu Armii Czerwonej wstąpił, realizując konspiracyjne wytyczne ludowców, do Milicji Obywatelskiej. Po trzech miesiącach posterunek w Jachówce jednak rozwiązano, a Sałapatek został zwolniony z milicji. Ujawnił się 15 października 1945 r. jako kapral BCh, odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi z Mieczami. Kontynuował edukację, kończąc kurs dokształcający w zakresie 7 klasy szkół powszechnych i 16 marca 1946 r. pomyślnie zdał zamykający go egzamin.

Wkrótce jednak powrócił do konspiracji zagrożony aresztowaniem; w trakcie przeprowadzonej pod jego nieobecność rewizji domowej znaleziono w jego domu dwie pepesze.Wiosną 1946 r. wstąpił do oddziału partyzanckiego, stanowiącego część większej konspiracyjnej struktury o nazwie Grupa Operacyjna AK „Błyskawica”, dowodzonego przez ppor. Józefa Dudę „Dara” oraz ppor. Mieczysława Sobolewskiego „Pruta”. W oddziale występował pod pseudonimem „Orzeł”. Organizował zaopatrzenie, a ze względu na znakomitą znajomość terenu pełnił funkcję przewodnika oraz łącznika. Uczestniczył także w akcjach zbrojnych, m.in. w rozbiciu posterunku MO w Suchej (dziś Suchej Beskidzkiej) 1 maja 1946 r., w akcji na szosie zakopiańskiej 15 maja 1946 r., gdzie partyzancki zatrzymywali i rewidowali przejeżdżające samochody oraz w ataku na posterunek MO w Sułkowicach 21 maja 1946 r., odpartym przez milicjantów.

Jan Sałapatek „Orzeł” ujawnił się w ramach amnestii na początku 1947 r. Wkrótce jednak powrócił do konspiracji, tworząc oddział o nazwie Grupa Operacyjna AK „Zorza”. Trwał w oporze aż do 1955 r., do końca zachowując wyraźne oblicze niepodległościowe. Działając na terenie pow. wadowickiego i myślenickiego (a czasowo także w pow. nowotarskim) przeprowadził około stu akcji wymierzonych w funkcjonariuszy i współpracowników komunistycznej władzy. Uderzał też w lokalne urzędy i upaństwowione instytucje, sprzeciwiał się kolektywizacji wsi. Wymykał się przy tym kolejnym obławom, w których uczestniczyło jednorazowo nawet 300 żołnierzy KBW.

Jan Sałapatek „Orzeł” został ujęty 18 stycznia w wyniku prowokacji UB. Uderzony w głowę metalową rurką usiłował jeszcze się bronić, ale został obezwładniony. Ciężko ranny (na skutek uderzenia nastąpiło pęknięcie czaszki) i nieprzytomny został przewieziony do PUBP w Myślenicach, a następnie do szpitala więziennego w Krakowie, gdzie zmarł 29 stycznia 1955 r.

Przez dziesiątki lat miejsce pochówku „Orła” było nieznane. IPN prowadzi od wielu lat poszukiwania ofiar reżimów totalitarnych i czystek etnicznych. Lista zidentyfikowanych osób obejmuje już ponad 240 nazwisk. Krakowski oddział Instytutu w ciągu pięciu lat działalności pionu poszukiwań zidentyfikował  22 osoby. W sumie w wyniku działań IPN podjęto szczątki ponad 2 tys. osób. Od kilku lat Instytut korzysta z narzędzia udostępnionego przez amerykańskie Federalne Biuro Śledcze – systemu CODIS. Biuro Poszukiwań i Identyfikacji prowadzi działania w kraju i za granicą. Zespół specjalistów przebadał kilkadziesiąt miejsc w Polsce, prowadził także prace m.in. na Ukrainie, Białorusi, Litwie oraz w Niemczech.

W wyniku podjętych działań IPN ustaliło, że szczątki Jana Sałapatka „Orła” zagrzebano w tajemnicy na cmentarzu Rakowickim w Krakowie w grobie 40 rzędzie 15 kwatery LXXXVI. Odnaleziono je podczas prac poszukiwawczych IPN we wrześniu 2021 r.

W uroczystości wręczenia not identyfikacyjnych wzięły udział rodziny zidentyfikowanych ofiar, a także prezes IPN dr Karol Nawrocki, zastępca prezesa IPN dr hab. Krzysztof Szwagrzyk, kierujący Biurem Poszukiwań i Identyfikacji i zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski oraz przedstawiciele władz i instytucji państwowych. Współorganizatorem uroczystości była Kancelaria Prezydenta RP. Rodzinę Jana Sałapatka „Ognia” reprezentowali Elżbieta Głuc- siostrzenica, która odebrała notę identyfikacją oraz syn bratanka - Stanisław Gaura.