Sprzeciw wobec banderyzmu

Banderyzmem określa się skrajnie nacjonalistyczną i faszyzującą zbrodniczą ideologię, opartą na doktrynie Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów frakcji Bandery, (OUN-B) oraz Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) z okresu II wojny światowej, której przywódcą był Stepan Bandera (1909 – 1959) ukraiński nacjonalista, współzałożyciel OUN.

Ideologia banderyzmu ukształtowała się w latach 30. i 40. XX stulecia na ziemiach polskich oraz ukraińskich. Zakładała ona przede wszystkim budowę etnicznie czystego państwa ukraińskiego metodami rewolucyjnymi, z wykorzystaniem terroru i przemocy wobec wrogów politycznych, a także mniejszości narodowych. Wyznawcy ideologii kolaborowali z niemieckimi faszystami. Z jej inspiracji oraz pod jej szyldami przeprowadzono masowe mordy na polskiej ludności cywilnej na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej w 1943 roku, uznawane w Polsce za ludobójstwo. Na przełomie 1942 – 1943 roku OUN stworzyła swoje zbrojne ramię w postaci UPA. To właśnie kierownictwo OUN-B, na czele z Romanem Szuchewyczem (1907 – 1950) ukraińskim nacjonalistą, odpowiedzialnym za zbrodnie przeciw ludzkości, podjęto decyzję o przeprowadzeniu masowej czystki etnicznej, o której wspominałem wcześniej. Podkreślić należy, że w samym 1943 roku zginęło od około 40 do 60 tysięcy Polaków. Zdecydowana większość tych ofiar straciła życie na Wołyniu. Apogeum stanowiła tzw. Krwawa Niedziela z 11 lipca 1943 roku, kiedy jednego dnia zaatakowano niemal 100 polskich miejscowości mordując bestialsko około 8 tys. osób. Zaznaczyć trzeba, iż pod koniec 1943 roku fala bezwzględnych mordów zaczęła się systematycznie przesuwać także na teren Małopolski Wschodniej i dzisiejszej Lubelszczyzny.

W kontekście całej fali czystek etnicznych trwających w latach 1943 – 1945 Instytut Pamięci Narodowej szacuje łączną liczbę zamordowanych Polaków na około 100 do nawet 130 tysięcy osób.

Polaków mordowano ze szczególnym okrucieństwem przy użyciu: siekier, kos, wideł, pił, noży, orczyków, maczug, młotków, łomów, stosowano tortury tj. odcinanie części ciała, rozrywanie kończyn, wydłubywanie oczu, palenie żywcem Polaków w zamkniętych domach, stodołach; cierpień zadawano kobietom ciężarnym poprzez rozpruwanie brzuchów, zadawanie ciosów ostrymi narzędziami; nie oszczędzano osób starszych, a nawet niemowląt, publicznie i zbiorowo gwałcono kobiety na oczach rodzin ofiar przed ich zamordowaniem, mordowano także zgwałcone kobiety; prowadzono taktykę podstępu i zaskoczenia, przekonując wcześniej Polaków o swojej przyjaźni; burzono polakom domy; niszczono przyrodę, obiekty sakralne; Ukraińcom mających polskich współmałżonków lub dzieci z takich związków stawiano ultimatum, polegające na tym że musieli zamordować swoją polską rodzinę, aby dowieść lojalizmu wobec OUN, zaś odmowa skutkowała natychmiastową śmiercią całej rodziny z rąk bojówek UPA; grabiono mienie zamordowanym Polakom takie jak: meble, narzędzia, ubrania, żywność, jak również bydło.

Banderowcy mordowali też inne narodowości: Ukraińców, którzy m.in.: odmawiali wstąpienia w szeregi OUN, UPA, sprzeciwiali się brutalnej ideologii, ukrywali Żydów, pomagali Polakom; Żydów; Czechów wołyńskich; Ormian i Rosjan.

W naszej Ojczyźnie bardzo słusznie banderyzm jest traktowany jako ideologia zbrodnicza, totalitarna. Niestety 20 październiku 2026 roku Lwowska Rada Obwodowa przyjęła uchwałę, ustanawiającą 2027 rok czasem upamiętnienia UPA i Romana Szuchewycza. To wielki cios dla naszej Ojczyzny, który spowodował sprzeciw i ostrą reakcję polskich polityków, samorządowców oraz organizacji m.in.: Prezydenta RP Karola Nawrockiego, Premiera Donalda Tuska, Instytutu Pamięci Narodowej, Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Prawa i Sprawiedliwości, Konfederacji, Stowarzyszenia Upamiętnienia Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów, Komitetu Inicjatywy Ustawodawczej „Stop Banderyzmowi”, Ruchu Obrony Granic i innych. Powracają także postulaty całkowitego zakazu propagowania banderyzmu na równi z innymi totalitaryzmami takimi jak: stalinizm, faszyzm, nazizm, które doprowadziły do śmierci milionów osób na świecie, a także zaostrzenia przepisów dotyczących relacji polsko-ukraińskich.

Dla ukraińskiego banderyzmu, banderowców zdecydowane NIE!

Kazimierz Surzyn