Sucha Beskidzka – piękne, powiatowe miasto

Położone w niewielkiej kotlinie na skraju Beskidu Makowskiego i Beskidu Małego u ujścia rzeki Stryszawki do Skawy. Miejscowość została lokowana w 1405 roku na mocy przywileju wydanego przez Jana II księcia oświęcimskiego, w którym zezwalał niejakiemu Strzale na założenie osady; początkowo należała do księstwa oświęcimskiego, następnie do Jagiellonów w latach 1457 – 1564, potem do Królestwa Polskiego, w województwie krakowskim, w powiecie śląskim; po zawarciu unii lubelskiej w 1569 roku weszła w skład  Rzeczypospolitej Obojga Narodów, czyli Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego od 1569 do 1795 roku. Sucha była własnością: Słupskich, Gaspare Castiglione, złotnika krakowskiego, który przybrał nazwisko Kaspra Suskiego, budowniczego dworu obronnego, Komorowskich, Wielopolskich, Branickich, Tarnowskich. Miejscowość otrzymała prawa miejskie w 1896 roku. Miano „Beskidzka” do nazwy Sucha dodano w 1965 roku. Powiat suski istniał tutaj w latach 1956 – 1975, który przywrócono 1 stycznia 1999 roku.

Z ważniejszych dat dziejów Suchej wymienić należy: w latach 1613 – 1614 Piotr Komorowski wybudował w Suchej kościół, konsekrowany w 1624 roku, sprowadził do niego kanoników regularnych laterańskich pod wezwaniem Bożego Ciała na Krakowskim Kazimierzu, w 1626 roku doprowadził do utworzenia parafii, rozbudował dawny dwór obronny Kaspra Suskiego, tworząc okazałą rezydencję magnacką, w tym czasie powstały w Suchej: huta szkła, młyn wodny, browar, suszarnia chmielu, gorzelnia, kuźnia żelaza, a także miedzi; w latach 1693 – 1726 rządy w zamku suskim sprawowała Anna Konstancja Wielopolska, która przeprowadziła reformę „państwa suskiego”, a pod władzą Wielopolskich Sucha otrzymała przywilej organizowania jarmarków; od  1769 do 1772 roku Sucha i okolice stanowiły teren wzmożonych walk konfederatów barskich z wojskami rosyjskimi; od 1843 roku dobra suskie były w rękach Branickich, herbu Korczak; w latach 40. XIX stulecia Suchą nawiedziły powodzie i epidemie; wspomniana huta żelaza działała do 1880 roku; w latach 80. XIX wieku uruchomiono kolej z Żywca prze Nowy Sącz do Husiatyna; w 1883 roku otwarto odcinek Żywiec – Sucha; a w 1884 linie Sucha – Nowy Sącz i Sucha – Kalwaria Zebrzydowska, dzięki tej ostatniej uzyskała połączenie z Krakowem; Braniccy założyli zbiór biblioteczno – muzealny na zamku, który podczas II wojny światowej uległ częściowemu zniszczeniu, zaś reszta rozproszeniu; w 1886 roku uruchomiono tartak, przy którym powstała straż ogniowa; w latach 1895 – 1907 wzniesiono nową świątynię; w 1911 roku otworzono Bank Spółdzielczy; w 1922 roku dobra suskie przeszły do Tarnowskich; przed I wojną światową i w okresie międzywojennym w Suchej działały: Towarzystwo Oświaty Ludowej, Polskie Towarzystwo  Gimnastyczne „Sokół”, Towarzystwo Szkoły Ludowej, Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży – zarówno żeńskiej, jak również męskiej; 3 września 1939 roku do Suchej od strony Żywca wkroczyły wojska niemieckie, miasto wcielono do Rzeszy, Niemcy zgładzili 500 Żydów zamieszkujących Suchą, miasto zostało wyzwolone 23 stycznia 1945 przez oddziały 28 Armii 4 Frontu Ukraińskiego.

Wiele osób przyczyniło się do rozwoju miasta np.: Franciszek Bartosz, Franciszek Ksawery Ciesielski-Pniewko, Jan Paweł Gawlik, Henryk Jakub Gross, Zofia Karaś, Adam Kawecki, Michał  Kołodziej, Edward Krupka, Jan Bolesław Kuś, Edward Machaczka, Ignacy Machayski, Teresa Nieszczyńska, Józef Rączka, Tadeusz Semik, Władysław Szajna, Michał Wągiel, Michał Żmigrodzki i inni, a wśród nich burmistrzowie:

Burmistrz Henryk Bullman (1867 – 1941), prowadził restaurację naprzeciw stacji kolejowej. Współzałożyciel i pierwszy kierownik Ochotniczej Straży Pożarnej. Współtworzył także Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. Działał aktywnie w Radzie Szkolnej Miejscowej, w Stowarzyszeniu Rzemieślników i Kupców, też w Związku Inwalidów. Funkcję burmistrza pełnił w latach 1918 – 1935. Dzięki jego staraniom wybudowano Szkołę nr 3 na Błądzące.

Burmistrz Adam Gustawski (1892 – 1950), legionista, przeszedł szlak bojowy z Pierwszą Brygadą, przyczynił się do budowy nowej placówki oświatowej nr 2 na Zasepnicy. W 1939 roku wstąpił do wojska. Został ranny w okolicach Lwowa. Przy przemierzaniu Sanu dostał się do niewoli radzieckiej. Po trzech miesiącach uciekł z więzienia i przedostał się do Krakowa.

Burmistrz Antoni Pawluszkiewicz (1863 – 1908), dzierżawca tartaku. Za jego kadencji postawiono budynek magistratu i oddano go do użytku 2 grudnia 1908 roku.  Przyczynił się do przeniesienia ze Ślemienia do Suchej Sądu Powiatowego, a także zbudowania dla niego odpowiedniej siedziby, co ostatecznie nastąpiło w 1906 roku. Będąc członkiem Rady Szkolnej Miejscowej troskliwie wspierał szkoły zabiegając o zaopatrzenie ich w potrzebny sprzęt i pomoce naukowe. W latach 1906 – 1908 był posłem do parlamentu austriackiego w Wiedniu z okręgu: Jordanów, Maków, Sucha, Milówka, Żywiec.

Burmistrz Karol Spannbauer (1873 – 1940), lekarz, prowadzący praktykę w Suchej. Należał do założycieli Kółka Rolniczego. Był prezesem Kasy Oszczędności i Pożyczek, Towarzystwa Szkoły Ludowej, Parafialnej Akcji Katolickiej, członkiem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, Koła Abstynentów Lekarzy Kolejowych, Polskiego Stronnictwa Narodowodemokratycznego, Zarządu Ochotniczej Straży Pożarnej, założycielem Kasyna Inteligenckiego. Wspierał materialnie miejscową szkołę ludową. Niemcy po wkroczeniu do Suchej w 1939 roku wybrali go na burmistrza i uczynili odpowiedzialnym za utrzymanie porządku w Suchej.  

Burmistrz Stanisław Lichosyt, urodzony 18 maja 1958 roku w Lipnicy Wielkiej na Orawie, będący obecnie burmistrzem Suchej Beskidzkiej. Mieszkańcem miasta jest od 1980 roku. Był  kierownikiem Administracji Domów Mieszkalnych przy Miejskim Zakładzie Gospodarki Komunalnej w Suchej Beskidzkiej. Od 1984 roku do 2001 roku prowadził własne przedsiębiorstwo budowlane. Do 2000 roku był członkiem Zarządu Cech Rzemiosł Różnych w Suchej Beskidzkiej. W latach 1984 – 1988 radny Rady Miejskiej, następnie radny II i III kadencji, przewodniczący Rady Miejskiej, członek Zarządu Miasta w latach 1994 – 1998. Stał na czele Komisji Turystyki, Sportu, Usług, Gospodarki Żywnościowej i Przemysłu. Od 8 sierpnia 2001 sprawuje funkcję Burmistrza Miasta, wybrany na to stanowisko ponownie w 2002 roku, 12 listopada 2006 roku, 21 listopada 2010 roku, 16 listopada 2014 roku, 21 października 2018 roku i 7 kwietnia 2024 roku, co dobitnie świadczy o wielkim poparciu Burmistrza i uznaniu dla jego pracy na rzecz rozwoju miasta i okolic oraz społeczności. Został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi, Srebrnym Medalem Zasługi dla Pożarnictwa, Brązową Odznaką Zasłużony dla Ochrony Przeciwpożarowej, Złotym Medalem za zasługi dla Ligi Obrony Kraju oraz tytułem honorowym i statuetką Zasłużony dla Miasta Sucha Beskidzka. Wśród wielu przedsięwzięć wymienić trzeba: renowację renesansowego zamku suskiego, zwanego „Małym Wawelem”, z komnatami udostępnionymi do zwiedzania, hotelem, restauracją Kasper Suski; barokowego parku zamkowego w stylu francuskim z około 1708 roku; neogotyckiej oranżerii z II połowy XIX wieku w parku zamkowym, obecnie kawiarnia „Oranżeria”; przebudowa rynku wokół drewnianej karczmy „Rzym” z XVIII stulecia; powstanie pasażu handlowego i usługowego, z deptakiem i z fontannami, wybudowanie nowoczesnego budynku – siedziby Centrum Kultury i Filmu, remont, przebudowa chodników, dróg, budynków, instytucji, zabytków, placów zabaw, ukwiecenie, czystość, piękne ozdabianie miasta na Święta Wielkanocne, a szczególnie na Święta Bożego Narodzenia, wspieranie kultury i sportu oraz ich twórców, patronowanie wielu  pożytecznym przedsięwzięciom, a także imprezom, dbałość o placówki oświatowe, sportowe, ośrodki zdrowia i wiele innych. Ważne są również: umiejętność pozyskiwania środków, zarządzania zespołem ludzi i ich odpowiedni dobór do wykonywania określonych zadań, wsłuchiwanie się w postulaty mieszkańców oraz rozwiązywanie problemów miasta i społeczności suskiej.

Pamiętam, kiedyś w rozmowie z Panem Burmistrzem Stanisławem Lichosytem na zamku suskim  powiedziałem: „Pan zasługuje na pomnik za osiągnięcia, które z sercem dokonał Pan dla Suchej Beskidzkiej oraz mieszkańców”. Na to Pan Burmistrz z uśmiechem odpowiedział skromnie: „Wystarczy mała tabliczka”.

Gości szczególnie w czasie wakacyjnym i nie tylko zapraszamy do zwiedzenia Suchej Beskidzkiej i innych miejscowości powiatu suskiego. Może być przydatny wspaniały przewodnik po obszarze Stowarzyszenia Gmin Babiogórskich, zatytułowany Babia Góra i okolice, Sucha Beskidzka 2015, autorstwa Marcina Leśniakiewicza, historyka, podróżnika, znawcy przede wszystkim kultury i zabytków miejscowości wokół Babiej Góry. Polecam!

Kazimierz Surzyn

Źródła: Sucha Beskidzka pod redakcją Józefa Hampla i Feliksa Kiryka, Kraków 1998; strona internetowa Urzędu Miejskiego w Suchej Beskidzkiej; Marcin Leśniakiewicz, Babia Góra i okolice, przewodnik po obszarze Stowarzyszenia Gmin Babiogórskich, Sucha Beskidzka 2015.