Sześć dębów dla sześciu oficerów. W Toporzysku pamięć o Katyniu dostanie kolejne imiona

Od 17 do 20 września w Folwarku Toporzysko odbędzie się cykl wydarzeń historycznych i edukacyjnych „Oby Dęby pamiętały”. W programie znalazły się dwie wystawy plenerowe, żywe lekcje historii dla młodzieży, pokazy kawaleryjskie oraz uroczystość powiększenia Alei Dębów Katyńskich o sześć kolejnych drzew poświęconych oficerom Pułku 3 Strzelców Konnych zamordowanym w Katyniu.

Data rozpoczęcia wydarzeń nie jest przypadkowa. 17 września przypada 87. rocznica sowieckiej agresji na Polskę. Projekt „Oby Dęby pamiętały”, realizowany przez Stowarzyszenie na rzecz Dziedzictwa TOPO, ma przypominać zarówno o wydarzeniach tragicznego września 1939 roku, jak i o ich konsekwencjach – w tym o Zbrodni Katyńskiej.

Historia opowiedziana zostanie jednak nie tylko za pomocą dat, dokumentów i fotografii.

W Toporzysku będzie można jej również doświadczyć poprzez żywą lekcję historii.

OD WRZEŚNIA 1939 ROKU DO KATYNIA

Na terenie Folwarku Toporzysko zaprezentowane zostaną dwie wystawy plenerowe. Pierwsza opowie o kampanii 1939 roku, ze szczególnym uwzględnieniem sowieckiej agresji na Polskę 17 września i jej następstw. Druga zostanie poświęcona Zbrodni Katyńskiej i kłamstwu katyńskiemu.

Część materiałów pochodzi z zasobów organizatorów pozostałych po Konnej Wyprawie „Wrześniowy Szlak”, pozostałe materiały wystawiennicze mają zostać nieodpłatnie wypożyczone z Instytutu Pamięci Narodowej.

17 i 18 września wystawy staną się przestrzenią zajęć edukacyjnych dla uczniów klas V–VIII szkół podstawowych oraz szkół ponadpodstawowych. Młodzież będzie oprowadzana po ekspozycjach przez umundurowanego przewodnika, a historyczną narrację uzupełnią pokazy wyszkolenia kawaleryjskiego.

Z kolei 19 i 20 września wystawy zostaną otwarte dla mieszkańców i turystów. Będzie można zwiedzać je samodzielnie lub z przewodnikiem w wyznaczonych godzinach.

HISTORIA WIDZIANA Z KOŃSKIEGO GRZBIETU

Od 17 do 20 września w Toporzysku będzie można także zobaczyć Pokazy Militari. Konie, historyczne mundury, wojskowe rzędy oraz elementy wyszkolenia kawaleryjskiego mają pomóc odbiorcom lepiej wyobrazić sobie realia, w których służyli żołnierze polskiej kawalerii.

Program pokazów obejmuje elementy ujeżdżenia, skoków przez przeszkody i crossu oraz prezentacje umiejętności charakterystycznych dla historycznego wyszkolenia kawaleryjskiego.

To szczególnie istotny element projektu. Toporzysko jest bowiem miejscem związanym ze współczesnym podtrzymywaniem tradycji Pułku 3 Strzelców Konnych im. Hetmana Polnego Koronnego Stefana Czarnieckiego. I właśnie losy oficerów tego pułku prowadzą do najważniejszego symbolu całego przedsięwzięcia.

SZEŚĆ NAZWISK, KTÓRYCH WCZEŚNIEJ BRAKOWAŁO

W 2020 roku, w 80. rocznicę Zbrodni Katyńskiej, w Toporzysku powstała Aleja Dębów Katyńskich. Posadzono wówczas 17 drzew upamiętniających znanych organizatorom oficerów Pułku 3 Strzelców Konnych zamordowanych w Katyniu. Każdemu z nich poświęcono dąb oraz symboliczny postument.

Historia Alei nie zakończyła się jednak w 2020 roku.

Prowadzone później poszukiwania pozwoliły ustalić nazwiska kolejnych sześciu zamordowanych oficerów pułku. To właśnie im poświęcone zostaną nowe drzewa, o które w tym roku powiększy się Aleja Dębów Pamięci.

19 września odbędzie się uroczyste odsłonięcie sześciu nowych Dębów Pamięci. Przy drzewach znajdą się postumenty z napisem „Katyń 1940 – PAMIĘTAMY” oraz imienne tabliczki upamiętniające zamordowanych oficerów. Uroczystość zakończy wieczorny capstrzyk i Apel Pamięci.

W ramach projektu ma również powstać broszura poświęcona wszystkim oficerom Pułku 3 Strzelców Konnych upamiętnionym dębami.

DĄB JAKO ŻYWY POMNIK

Organizatorzy chcą, aby efekty projektu pozostały w Toporzysku znacznie dłużej niż cztery wrześniowe dni.

Powiększona Aleja Dębów Pamięci ma stać się trwałym elementem krajobrazu oraz miejscem, do którego będzie można wracać podczas kolejnych uroczystości i lekcji historii. Także materiały przygotowane na potrzeby wystaw mają być w przyszłości wykorzystywane do działalności edukacyjnej.

Bo właśnie na tym opiera się idea projektu „Oby Dęby pamiętały”: historia trwa tak długo, jak długo istnieją ludzie i miejsca, które pozwalają kolejnym pokoleniom ją odkrywać.

„Oby Dęby pamiętały” – najważniejsze informacje

• 17–18 września 2026 – zajęcia edukacyjne dla młodzieży szkolnej i zwiedzanie wystaw z przewodnikiem
• 17–20 września 2026 – Pokazy Militari i prezentacje wyszkolenia kawaleryjskiego
• 19–20 września 2026 – otwarte zwiedzanie dwóch wystaw plenerowych dla mieszkańców i turystów
• 19 września 2026 – uroczystość powiększenia Alei Dębów Katyńskich o sześć nowych drzew, capstrzyk i Apel Pamięci

Szczegółowy program 20 września:

• 9.00–13.00 – pokazy kawaleryjskie
• 14.00 – uroczystość odsłonięcia kolejnej części Alei Dębów Katyńskich:
  hymn Rzeczypospolitej Polskiej • uroczyste otwarcie Alei • poświęcenie kapliczki • przemówienia • wręczenie odznaczeń • Apel Pamięci • złożenie kwiatów i zapalenie zniczy
• 15.30 – pokazy kawaleryjskie
  16.00 – poczęstunek

Zadanie współfinansowane ze środków publicznych otrzymane od Ministerstwa Obrony Narodowej.

Zadanie „Oby Dęby pamiętały” realizowane jest w ramach otwartego konkursu ofert Województwa Małopolskiego w dziedzinie kultury w 2026 roku „Mecenat Małopolski”.