PODBABIOGÓRZE ZNANE I NIEZNANE – Żelazna droga

    Jeszcze na początku XIX wieku Podbabiogórze należało do najuboższych zakątków południowo – zachodniej Galicji. Przeważająca część ludności utrzymywała się z pracy na roli. Rozdrobnione gospodarstwa oraz małożyzne, górskie gleby z trudem pozwalały mieszkańcom na przeżycie. Tylko nieliczni znajdowali zatrudnienie przy pracach leśnych, w słabo rozwiniętym przemyśle (hutniczy, drzewny), czy rzemiośle. Nadzieję na zmianę oblicza podbabiogórskich  miejscowości przyniosła wieść na temat śmiałych planów budowy Transwersalskiej Lini Kolejowej.

    Podstawowym czynnikiem, który zdecydował o nowym, żelaznym szlaku był aspekt militarny oraz konieczność stworzenia alternatywy wobec głównej linii Kraków – Lwów. Władze austro – węgierskie spodziewały się również usprawnienia komunikacji na trudno dostępnym obszarze Beskidów. Nowy odcinek torów wytyczono na linii: Cadca (obecnie Słowacja) – Zwardoń – Żywiec – Sucha – Chabówka – Nowy Sącz – Stróże – Nowy Zagórz – Stryj (obecnie Ukraina) – Stanisławów – Husiatyń o łącznej długości ponad 550 km. Prace trwały zaledwie dwa lata (1882 – 1884 r.). Trudno wyobrazić sobie tak ekspresowe tempo robót w dzisiejszych czasach. Zwłaszcza, że budowa dotyczy linii kolejowej z pełnym zapleczem w trudnych warunkach górskich, bez użycia zaawansowanej techniki  i sprzętu budowlanego. Uroczyste otwarcie nastąpiło 16 grudnia 1884 roku.

    Na terenie Podbabiogórza (powiatów: żywieckiego i myślenickiego) utworzono pięć stacji: w Lachowicach, Suchej, Makowie, Osielcu i Jordanowie. Pojawienie się kolei stało się impulsem gospodarczym dla całej okolicy. Najwięcej zyskała Sucha, gdyż do miejscowego dworca doprowadzono także tory z kierunku północnego: od Krakowa i Wadowic. W ten sposób powstał węzeł komunikacyjny umożliwiający pasażerom przesiadkę. Na efekty długo nie trzeba było czekać. Niecałe 5 lat później Sucha uzyskała prawa miejskie. Transport kolejowy pozwolił na zwiększenie załadunku i skrócenie czasu przejazdu towarów np. drewna, piaskowców. Żelazna droga ułatwiła także dostęp miejscowej ludności do nowych produktów. Przełożyło się to na rozwój handlu, powstawanie sklepów (np. kolonialnych) oraz restauracji. Do beskidzkich miasteczek coraz częściej zaczęli zaglądać letnicy. Nasilający się ruch turystyczny na przełomie XIX i XX wieku sprawił, że Maków przekształcił się w znane letnisko. Rozpoczęła się budowa pierwszych willi i pensjonatów. Wkrótce miasto zostało zelektryfikowane, a centrum wzbogaciło się o sieć wodociągową. Zadbano także o komunikację z Zawoją, gdzie można było dostać się tzw. omnibusem.    

    W okresie międzywojennym kolej należała do największych pracodawców oraz miała olbrzymie znaczenie dla odrodzonego państwa polskiego, zarówno społeczne, jak i gospodarcze. Kolej Transwersalna nadal służyła lokalnej społeczności zapewniając przewozy pasażerskie i towarowe. Olbrzymie znaczenie odgrywała także w ruchu turystycznym. Władze centralne, jak i samorządowe dążyły do systematycznego rozwoju infrastruktury kolejowej, budowy domów wczasowych oraz modernizacji taboru. W tym czasie na stokach Łysej Góry wzniesiono okazały gmach Domu Wypoczynkowego Rodziny Kolejowej, a na odcinku Zembrzyce – Jordanów można było zobaczyć słynną Lux – Torpedę. Powrócił także temat linii kolejowej Maków – Zawoja. Była ona projektowana jeszcze w okresie galicyjskim. Wówczas plan zakładał budowę torów z Makowa przez Zawoje, a następnie przebicie się tunelem przez Masyw Babiogórski na Słowację. Niestety plany zarówno Austriaków, jak i Polaków przerwał wybuch wojny.

    Po II wojnie światowej zmiany granic Polski miały istotny wpływ na kształt kolei państwowych. Słabo wykształconą sieć linii kolejowych dawnych Kresów Wschodnich zastąpiła gęsta siatka połączeń na Ziemiach Odzyskanych. Dzięki temu kolej odegrała kluczową rolę w odbudowie ze zniszczeń wojennych, a następnie stała się motorem dla polskiej gospodarki. Na terenie Podbabiogórza powstały nowe przystanki kolejowe: Kurów Suski (1948r.), Lachowice Centrum (1984r.), Stryszawa (1984r.), Juszczyn (1949r.) i Kojszówka (1985r.). Na terenie suskiej stacji mieściła się parowozownia w której stacjonowały górskie parowozy Okz32 kursujące do Zakopanego. Historycznym wydarzeniem była elektryfikacja linii kolejowych, która przebiegała etapami:  Skawina – Sucha (1974r.), Sucha – Chabówka – Zakopane (1975r.) oraz Sucha – Żywiec (1989r.). Wraz z elektryfikacją rozpoczął się proces zastępowania parowozów składami elektrycznymi. Stąd też lokalna parowozownia została przekształcona w bazę dla zespołów trakcyjnych EN71 przystosowanych do jazdy w górskich warunkach. Okres PRLu to również złoty czas FWP (Fundusz Wczasów Pracowniczych). Kolej była najpopularniejszym środkiem komunikacji, często stanowiąc także bazę noclegową tzw. wczasów wagonowych.

    Przemiany gospodarcze w latach 90-tych doprowadziły do załamania się kolejowego rynku. Odpływ pasażerów, przestarzały tabor oraz infrastruktura doprowadziły do wielkich cięć w rozkładach jazdy. Następstwem stała się wielka likwidacja linii kolejowych z których część została całkowicie rozebrana. Podbabiogórze utraciło kolejowe połączenie z Wadowicami (rozbiórka torów od stacji Skawce) oraz Nowym Sączem (zawieszenie połączeń od stacji Chabówka). Szalę goryczy przelało zawieszenie kursowania pociągów na linii Sucha – Żywiec w 2010 roku. Na szczęście kilka lat później nastąpiła zmiana polityki państwa wobec kolei. Wielomilionowe inwestycje przy udziale środków unijnych prowadzone są do dnia dzisiejszego. Efekty prac widoczne są już teraz sprawiając, że kolej może śmiało konkurować z komunikacją samochodową. Na koniec warto wspomnieć o Stowarzyszeniu „Kolej Beskidzka”, która od lat walczy o linię kolejową do Żywca. Dzięki pracy Stowarzyszenia po części przywrócono ruch pasażerki oraz dokonano wielu niezbędnych napraw infrastruktury. Finalnym owocem działań Stowarzyszenia "Kolej Beskidzka" było rozpoczęcie długo wyczekiwanego remontu całej linii żywieckiej.

                                                                                                                                                                                                                                   KB

Fotografia:
Stacja kolejowa w Jordanowie, lata 1900-1910, źródło: fotopolska.eu