Zespół Regionalny „Juzyna” z Zawoi

Swoją nazwą nawiązuje do podwieczorku, czyli posiłku popołudniowego, przyrządzonego pasterzom bydła, które było im powierzone przez właścicieli, rodziców, dziadków. W skład „juzyny” wchodziła następująca żywność: chleb, kawałek sera, placka, mleko. Samo słowo wywodzi się prawdopodobnie z Austrii tj. die Jause – podwieczorek, Jausen – jeść podwieczorek. To piękne nawiązanie do tradycji, kiedy jeszcze w latach 70., 80 i 90. ubiegłego wieku szczególnie dzieci pasły krowy, wypasały owce bawiąc się przy tym w różne zabawy. Nawiązuje więc do hodowli bydła, owiec, ich wypasu oraz chętnie przybywających tam zbójników.

Zespół „Juzyna” powstał w 1992 roku z inicjatywy Zofii Koziny, miejscowej poetki ludowej, członkini Koła Gospodyń Wiejskich w Zawoi Górnej i zespołu „Spod Grubej Jodły”, który działał przy kole. Znamiennym pomysłem zainteresował się Gminny Ośrodek Kultury na czele z jego dyrektorką Danutą Gimzą. Na przestrzeni lat ów ośrodek zmieniał nazwy na: Gminne Centrum Kultury, Promocji i Turystyki, a następnie Babiogórskie Centrum Kultury. Do zespołu początkowo należeli uczniowie uczęszczający do szkoły nr 2 w Zawoi Wilcznej oraz nr 8 w Zawoi Mosornem. Uczyli się gwary górali spod Babiej Góry, śpiewu, a także tańców. Trzeba też było odtworzyć stroje babiogórskie. Zespół korzystał z tekstów i melodii zebranych przez Jadwigę Wierczek, nauczycielkę ze szkoły podstawowej nr 2, która w latach 60. XX stulecia, prowadziła wspomniany wcześniej zespół „Spod Grubej Jodły”; z materiałów Urszuli Janickiej-Krzywdy (1949 – 2015), etnografki, folklorystki, pisarki, dziennikarki, przy czym bardzo ważna dla zespołu była jej fachowość w zakresie etnografii i kultury ludowej Karpat; od początku z zespołem pracowała również Krystyna Kołacz – choreografka; sięgał także do badaczy regionu tj.: Seweryna Udziela (1857 – 1937), etnografa, badacza i popularyzatora folkloru i kultury ludowej Małopolski, współorganizatora Muzeum Etnograficznego w Krakowie, które nosi jego imię, dyrektora tego muzeum w latach 1911 – 1937; Władysława Kosińskiego (1844 – 1914), językoznawcy, autora rozprawy o gwarze podhalańskiej „Przyczynek do gwary zakopiańskiej” z 1885 roku, gromadzącego materiały do pracy o etnografii górali beskidzkich, zebrał wiele bajek; Bronisława Gustawicza (1852 – 1916), nauczyciela, krajoznawcę, taternika, przyrodnika, autora publikacji o Pieninach i Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, wydanego w latach 1880 – 1895 i uzupełnienia w 1900 oraz 1902 roku i wielu innych. Dzięki nim pieśni, muzyka, tańce, tradycje, obrzędy z powrotem trafiły na scenę ku radości, wrażeniom widowni, która zawsze nagradza zespół gromkimi brawami i owacjami. „Juzyna” posiada własną kapelę. W 2000 roku powstała „Mała Juzyna”, do której należą dzieci już od „zerówki”.

Kierowniczką zespołu jest Regina Wicher, etnolog, pedagog, zawodowa hafciarka, dbająca o program zespołu, stroje, rekwizyty, uczy tańców. Choreografią zajmuje się wymieniona powyżej Krystyna Kołacz. Kierownikiem muzycznym jest Wojciech Kubasiak, etnolog, instrumentalista.

Celami zespołu przede wszystkim są: kultywowanie, pielęgnowanie, promowanie tradycji ludowych, kultury, dziedzictwa, folkloru, strojów, obrzędów, śpiewu i tańców Górali Babiogórskich; przywiązanie do „małej Ojczyzny”; uświetnianie uroczystości religijnych np. udział w prymicjach, procesjach – Wielkanocnych, Bożego Ciała, Trzech Króli, w Góralskiej Pasterce, w kolędowaniu, weselach, pogrzebach, patriotycznych – z okazji Święta Niepodległości 11 listopada 1918 roku, czy Konstytucji 3 Maja 1791 roku; śpiewanie pieśni zbójnickich, pastorałek, kolęd, różnych przyśpiewek, ze swojego regionu, z całych Karpat, ze Słowacji, Ukrainy, Bałkanów, ballad; rozsławianie swojej miejscowości, gminy, regionu, powiatu suskiego; nawiązywanie więzi z członkami innych zespołów, działających w okolicach, na terenie Polski oraz za granicą; szacunek do przeszłości, do swoich rodziców, dziadków; stała nauka śpiewu, tańców, gry na instrumentach ludowych; satysfakcja z bycia razem, z koncertów, występów; integrowanie się, doskonalenie pracy w grupie i branie za nią odpowiedzialności; łączenie ze sobą pokoleń; owocne, miłe spędzanie czasu na próbach, a także życie towarzyskie po nich m. in.: wspólne wigilie z opłatkiem, ze święconką wielkanocną, ogniska, wyjazdy, wycieczki, udział w różnych konkursach.

Zespół tańczy hajduka, „wściekłą polkę”, oberki, walce, prezentuje „Zabawę na polanie”, czyli opowieść o pasieniu bydła pod Babią Górą, zabawach pasterskich, śpiewaniu piosenek oraz tańczeniu, program „Po szkole”, opowiadający o wielokurturowej Zawoi, kolęduje z „Herodami”, z „Trzema Królami”, „Pastuszkami”, „Dorotką”, przypomina obrzędy „Palenia sobótki”, „Ciągnięcia kolca”, czyli karania panien, jak również wdów, które nie wyszły za mąż w czasie trwania karnawału, „Palenia Judasza” tj. kukły lub wielkiego ogniska, przypominającego o zdradzie Judasza, przychodzenia w tradycyjnych strojach góralskich do świątyni, w Wielką Sobotę, aby poświęcić znajdującą się żywność w koszyczkach, towarzyszenia wraz z muzyką i śpiewem powrotowi owiec z hal, chodzenia po domach po kolędzie, najstarsi wychowankowie z inicjatywy Górali Polskich wzięli udział w nagraniu hymnu Ciebie Boga Wysławiamy.

„Juzyna” jest wielokrotnym laureatem wielu konkursów, a w szczególności: „Sabałowych Bajań”, „Godów Żywieckich”, Karnawału Góralskiego w Bukowinie Tatrzańskiej, Konkursu Kapel, Instrumentalistów, Śpiewaków i Gawędziarzy Ludowych „Wstążka Krakowska”, Karpackiego Festiwalu Dziecięcych Zespołów Regionalnych w Rabce-Zdroju, Międzynarodowego Festiwalu Dziecięcych Zespołów Folklorystycznych „Święto Dzieci Gór” w Nowym Sączu, Międzynarodowego Festiwalu Ziem Górskich w Zakopanem, Międzynarodowego Przeglądu Heligonistów, Srebrnej Rozety w Góralskim Karnawale Grup Kolędniczych w Bukowinie Tatrzańskiej, Przeglądów Grup Kolędniczych „Babiogórskie Podłazy” i wielu innych.

Zespół został uhonorowany Laurem Babiogórskim Stowarzyszenia Gmin Babiogórskim stopnia szczególnego. Otrzymał też Akt Nadania Tytułu – Zasłużony dla Gminy Zawoja.

Występował m. n.: na scenie makowskiej, w makowskim Centrum Kultury, w popularnym Tygodniu Kultury Beskidzkiej, Babiogórskiej Jesieni, podczas Święta Zabawki Ludowej w Stryszawie, na Międzynarodowych Spotkaniach Młodzieży „Europa Pokoju” w Katowicach, w Warszawie w Pałacu Prymasowskim w ramach kolędowania, w Łącku na owocobraniu, przygrywał na targach turystycznych w Szczecinie, na Słowacji, Ukrainie, w Wielkiej Brytanii, we Włoszech, Francji, Austrii, Macedonii, na Węgrzech i w Rumunii, w programach TV1, TV Kraków, TV Katowice, TV Polonia i TVS.

Zespołowi z serca gratulujemy, życząc wszystkim zdrowia i dalszej owocnej pracy na rzecz podtrzymywania i pielęgnowania tradycji Górali Babiogórskich. Jesteście wspaniali łącząc pokolenia, które z wielką radością, zainteresowaniem, niezapomnianymi wrażeniami oglądają Wasze przepiękne występy.

Kazimierz Surzyn

Źródła: strona internetowa zespołu, Zawoja – kierunek z widokiem, taniec Polska, strona Stowarzyszenia Gmin Babiogórskich.