Przyłapani na gorącym uczynku – opowieść ze Śleszowic

            W Śleszowicach na roli Olejawiec, dawniej rozciągał się duży staw, należący do dziedzica Gabrysiewicza. Posiadał on dwór w miejscu, gdzie obecnie stoi Wiejski Ośrodek Zdrowia. Pan hodował w stawie ryby i bardzo o niego dbał. Wówczas we wsi panowała wielka bieda. Gospodarze byli bardzo wyczerpani robotą w polu, ledwie wiązali koniec z końcem. Cztery dni w tygodniu trzeba było odrabiać pańszczyznę. W piątym dniu kmieci musieli zwozić dziedzicowi, co tylko chciał: siano, zboże, ziemniaki, warzywa i składować w zabudowaniach dworskich. Gospodynie także tego dnia przynosiły panu rozmaite dary: mleko, sery, jajka, kury, kaczki, gęsi, miód, owoce z sadu, aby służba miała z czego urządzać uczty, połączone z tańcami dla okolicznych dziedziców. Po spełnieniu tego obowiązku, familiom chłopskim dostawało niewiele jedzenia. W sobotę ludzie ze wsi uprawiali swój grunt, ale jak Gabrysiewicz zarządził, to i w tym dniu musieli mu pomagać. Jedli zacierkę z ziemniaków albo ze zboża, polaną mlekiem lub ze skwarkami słoniny. Zazdrościli  panu, iż on ze swoimi gośćmi spożywał ich żywość, a oni przymierali głodem. Toteż, niektórzy chłopi chcieli przechytrzyć dziedzica, podkradając mu ryby ze stawu.

            Pewnego razu ktoś z wioski, albo z okolic doniósł Gabrysiewiczowi, kto tych ryb kradł najwięcej. Dziedzic mając taką wiedzę, pragnął sprawdzić, czy to jest prawda, czy też plotka. Przebrał się za dziada i poszedł koło południa do wskazanej mu rodziny. Gdy wszedł do kuchni zapachniało mu rybami, które smażyły się na piecu. Pan zapytał stojącą koło pieca Mariannę:

• Pieczecie sobie ryby?
• Ano piekę – odpowiedziała kobieta. A co jesteście głodni?
• Czego tu szukacie dziadzie? - zapytała po chwili.
• Ryby to może bym zjadł, gdybyście mi dali, tylko bacznie uważajcie, żeby tylko one wam się nie przypaliły, bo takie bardzo przypieczone nic, a nic nie są warte – powiedział dziad, jakby był w gotowaniu bardzo doświadczony.
• E, co też to opowiadacie! Nie takie ryby piekłam na tym piecu i żadna się jeszcze nie przypiekła, to i te się tys nie przypieką – odburknęła Marianna.
• Rybą was poczęstuję, a jakże, tylko musicie mojemu chłopu pomóc kosić zboże, tam nad samym lasem, bo jest gorąco i potem może być burza – objaśniła gospodyni przybyszowi.

Pan przebrany za dziada dłużej nie mógł już tego wytrzymać. Przyznał się, kim jest i dlaczego odwiedził jej familię. Marianna, kiedy to usłyszała, otworzyła usta z przerażenia. Dopiero po dłuższym czasie powiedziała:

• Cóż teraz z nami będzie, kiedy nas panie złapałeś na gorącym uczynku?
• Zostaniecie przykładnie ukarani, ponieważ ryb wam kraść nie wolno.
• Kto jak kto, ale wy znacie dobrze siódme przykazanie: Nie kradnij.
• Gdybyście poprosili, to bym wam podarował trochę ryb.
• Ale panie myśmy kradli, bo nie mamy co jeść, a i też duże daniny wam oddajemy – odpowiedziała cichutko, z lękiem kobieta.
• Był uczynek zły, trzeba ponieść karę.
• Wyznaczam wam dodatkowe roboty przez parę sobót.
• Kochany panie, krzywdę wam z moim chłopem odrobimy, tylko nam przebaczcie – prosiła Marianna ze skruszonym głosem.

Gabrysiewicz przemyślał wkrótce całe to wydarzenie i ograniczył znacznie daninę, a najbiedniejszym we wsi rozdawał ryby. Ograniczył też pańszczyznę do trzech dni w tygodniu. 

Kazimierz Surzyn