PODBABIOGÓRZE ZNANE I NIEZNANE – wielka historia niepozornego budynku

ZAMEK - SĄD - SZPITAL:

Jeszcze do niedawna „moim wielkim” odkryciem był fakt, że w makowskim szpitalu przed wojną funkcjonował sąd wraz z więzieniem. Jednak po kilku latach przeglądania dawnych ksiąg, przewodników i materiałów prasowych okazuje się, że historia tego budynku jest jeszcze bardziej odległa i znacznie ciekawsza.

Okazuje się bowiem iż wspomniany budynek pochodzi prawdopodobnie z przełomu XVIII i XIX wieku. Wskazują na to materiały z pocz. XIX wieku. Są to przede wszystkim relacje podróżników, których uwagę przykuwa imponujący gmach, wyróżniający się pośród drewnianej zabudowy centrum Makowa. Budynek, określany często „zamkiem”, musiał powstać na potrzeby administrowania tzw. Państwa Makowskiego (wydzielonego z dawnego starostwa lanckorońskiego). Następnie w pobliżu wzniesiono słynną hutę Maurycy. Inicjatorem tego przedsięwzięcia był nowy właściciel Państwa Makowskiego – hr Filip Saint Genois. Kolejne reformy w Galicji sprawiły, że budynek stał się siedzibą powiatu ziemskiego makowskiego, a dalej powiatu sądowego makowskiego. Właśnie tutaj tętniło życie administracyjne, sądowe i polityczne nie tylko Ziemi Makowskiej, ale także współczesnych gmin: Budzów, Zembrzyce i Zawoja.

Po wojnie, w okresie II RP budynek w całości został przekształcony w sąd grodzki, który funkcjonował do wybuchu II Wojny Światowej. W okresie okupacji, 25 marca 1941 roku w prywatnym domu państwa Sanietrzyków otworzono 20 – łóżkowy Szpital Miejski. Było to heroiczne przedsięwzięcie, przeprowadzone w warunkach brutalnej okupacji niemieckiej, kiedy to miejscowa ludność była praktycznie odcięta od fachowej opieki medycznej. Kilka lata później, w dawnych pomieszczeniach sądu i więzienia, uruchomiono szpital w którym pracę rozpoczęły Siostry, prowadząc administrację i opiekę nad chorymi. Już po wojnie obiekt przyjął rangę szpitala powiatowego obejmując swym zasięgiem mieszkańców całego Podbabiogórza. Nastąpiła dalsza modernizacja pomieszczeń, poszerzanie zakresu medycznego oraz sukcesywne zatrudnianie nowego personelu. Tak właśnie rozpoczęła się współczesna historia szpitala w Makowie Podhalańskim.

Makowski szpital czeka przebudowa, kolejne otwarcie na nowo, tak by dalej służył mieszkańcom. Mam nadzieje, że czas remontu posłuży i skłoni też do działań na rzecz zachowania historycznego ducha i uwydatnienia dawnych dziejów tego wspaniałego gmachu w sercu naszego miasta.

FOTOGRAFIE (galeria zdjęć):

Fot. 1. Szpital – zdjęcie współczesne

Fot. 2. Opis Makowa w jednym z pierwszych przewodników po Beskidach, wydanego w 1827 roku, choć sama relacja jest zapewne nieco starsza. PS. Podziękowania dla osoby, która pomogła w tłumaczeniu, źródło: Bemerkungen auf einer Reise im Jahre 1827 durch die Beskiden über Krakau und Wieliczka nach den Central-Karpathen als Beitrag zur Characteristik dieser Gebirgsgegenden und ihrer Bewohner

Fot. 3. Źródło: Ludwik Pietrusiński, Podróże, przejazdki i przechadzki po Europie. T. 3 t. 1, (Wspomnienia z Wenecyi, kolei żelaznej lipnicko-wiedeńskiej, Wiednia, Karpat Wadowickich, Frankfurtu nad Menem i przelotu z Krakowa do Tatr spiskich), 1843 rok (POLONA)

Fot. 4. W czerwonej ramce zaznaczone tereny siedziby ówczesnego ziemskiego powiatu makowskiego, jak widać ówczesne budynki były otoczone ogrodzeniem / murem, źródło: Galicia and Bucovina (1861–1864) - Second military survey of the Habsburg Empire www.maps.arcanum.com/en/

Fot. 5. Zabudowania Sądu i więzienia widoczne na lewo od Kościoła na pocztówce E. Glatmana z pocz. XX wieku

Fot. 6. Szpital w Makowie, lata 60te, źródło: archiwum allegro, fotografia też dostępna w www.fotomuzeum.faf.org.pl, sygnatura: 17-N-01832 Autorka: Danuta Rago

Fot. 7. Szpital Powiatowy w okresie PRLu, źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe, oddział w Bielsku Białej

KB