PODBABIOGÓRZE ZNANE I NIEZNANE – Uczniowie Matejki

Podbabiogórze od lat inspiruje artystów. Obecnie działa tu wielu ludowych rzeźbiarzy i malarzy, a piękno otaczającego nas świata można poczuć również w pracy hafciarek, czy bibułkarek. Nierzadko w okolicach Babiej Góry gościły znane osobistości ze świata kultury. Przyjeżdżają tu indywidualnie, bądź też przy okazji licznych plenerów rzeźbiarsko – malarskich. Ziemia Babiogórska inspirowała także naszych przodków. Dwóch, zdolnych artystów urodziło się w Makowie, a swojego fachu uczyli się od mistrza polskiego malarstwa – Jana Matejki. Byli nimi Antoni Stopa oraz Feliks Franić (Franicz).

Antoni Stopa urodził się 5 listopada 1849 roku na Ostryszu (szerzej nt. osiedla: https://sucha24.pl/artykul/podbabiogorze-znane-i-nieznane-ostrysz/660767) w chłopskiej rodzinie. Życie i praca w ubogim gospodarstwie ukształtowała hart ducha Antoniego. Był on niezwykle czuły na krzywdę i niesprawiedliwość, jaka dotykała polskich chłopów w czasach galicyjskich (zaboru austriackiego). Jego talent oraz niezwykła determinacja sprawiły, że dostał się Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie. Od 1872 roku uczył się tam m.in. pod okiem Jana Matejki. Niestety młody artysta uległ wpływom Proletariatu i został wydalany ze szkoły za głoszenie idei socjalistycznych (1881 rok). Powrócił do rodzinnego gospodarstwa. Oprócz pracy na roli kontynuował działalność polityczną. Przez niektórych makowian był nazywany miejscowym Zagłobą. Dalej działał z Proletariatem, współpracował ze znanym działaczem społecznym – księdzem Stojałowskim. Swoje poglądy wyrażał przede wszystkim w działalności publicystycznej. Stopa wydał liczne wiersze i utwory na stronach ludowych czasopism i gazet (m.in. Przyjaciel Ludu, Pszczółka). Jako misję życiową postawił sobie uświadamianie ludu w postawach patriotycznych i niepodległościowych. Stąd też głosił idee braterstwa, umiłowania ziemi ojczystej oraz walki o niepodległość. Ponadto przeciwstawiał się kapitalistycznemu wyzyskowi, zwłaszcza chłopów.

Jednak głównym źródłem utrzymania dla Antoniego było malarstwo. Zajmował się przede wszystkim malowaniem kościelnych polichromii. Najciekawsze malowidła wnętrz kościołów powstały w Jordanowie, Sidzinie, Cięcinie i Czarnym Dunajcu. Stopa malował także obrazy o tematyce patriotyczno – religijnej. Cechowała je głębia kolorów oraz ekspresja twarzy postaci o wyraźnie podkreślonych oczach. Ekscentryczny artysta podpisywał się na nich w różnorodny sposób, jako m.in. Stopa, AS, Biedni z Makowa, Antoni Sygoń, Chłop spod Babiej Góry, Kitaj, Ostrysiak, Racławiak. Warto wspomnieć trzy obrazy z kościoła w Krzywaczce: „Najświętsze Serce Jezusa”, „Matka Boska z Dzieciątkiem” oraz „Chrystus Ukrzyżowany”. Interesującymi dziełami A. Stopy są obrazy patriotyczne. Namalował m.in. dwa portrety Tadeusza Kościuszki, którego darzył szczególnym sentymentem. Zachowały się one do dnia dzisiejszego. Jeden znajduje się w Izbie Regionalnej, natomiast drugi wisi na ścianie Banku Spółdzielczego w Makowie. Ostatnią, o ile nie najważniejszą misją Antoniego Stopy była odnowa obrazu Matki Bożej Makowskiej. Zlecił mu to ks. prał. Józef Leja na kilka lat przed śmiercią Stopy. Proboszcz makowski nakazał przy tym, by nie zmieniać karnacji twarzy Matki Bożej i Dzieciątka. Chciał w ten sposób zachować twarz bez blizn, gdyż jest to jeden z nielicznych tego typu obrazów Matki Bożej Częstochowskiej w Polsce. Antoni Stopa doczekał odzyskania przez Polskę niepodległości. Mógł żyć w świadomości iż trud, jaki sobie zadał w krzewieniu postaw patriotycznych nie poszedł na marne. Niestety społeczeństwo nie doceniło jego pracy. Zmarł w zapomnieniu 13 lutego 1922 roku na rodzinnym osiedlu.

Drugim malarzem był Feliks Franic. W jego życiorysie można dostrzec wiele przeciwieństw do Antoniego Stopy. Jednak tym co łączyło obu malarzy było nie tylko miejsce pochodzenia, ale także patriotyzm, często akcentowany w ich sztuce. Być może kiedyś artyści spotkali się na ulicach Makowa. Feliks urodził się 14 stycznia 1871 roku, jako syn wysoko postawionego wojskowego. Jego ojciec był Chorwatem. Matka Anna von Victorin pochodziła z rodziny o korzeniach austriacko – włoskich, od pokoleń zamieszkującej ziemie polskie. Niestety zmarła ona dwa miesiące po porodzie. Przyszły malarz dzieciństwo spędził w Makowie pod opieką ojca, który skrupulatnie troszczył się o wykształcenie syna. W wieku 10 lat, po ukończeniu czterech klas szkoły elementarnej w Makowie, Franić zaczął uczęszczać do Gimnazjum w Wadowicach, a następnie do Gimnazjum im. Króla Jana III Sobieskiego w Krakowie, w którym po ukończeniu ósmej klasy w 1889 r. zdał maturę. Wkrótce podjął się studiów prawniczych na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jednocześnie studiował malarstwo, a jego nauczycielami byli Jan Matejko, Juliusz oraz Wojciech Kossak. W 1893 roku ukończył studia. Był sędzią m.in. w Makowie, Zatorze i Kętach. Następnie został sędzią Sądu Apelacyjnego w Krakowie, gdzie pracował do emerytury.

Feliks Franić już jako młody prawnik nie zrezygnował z malarstwa. Jego twórczość cieszyła się dużym zainteresowaniem w środowisku krakowskim. Jednak nigdy nie został uznany za malarza profesjonalnego. Posługiwał się techniką olejną i akwarelową, dużo rysował. Tworzył dzieła głównie o tematyce wojskowej, legionowej. Malował sceny batalistyczne związane z wojnami napoleońskimi oraz powstaniami narodowymi. Jego ulubionym motywem były konie, które często przedstawiał z rycerzami, czy husarzami. Jego ulubioną postacią był Józef Haller. Podejmował się także malowania górskich pejzaży, motywów architektonicznych oraz wiejskich scen rodzajowych. Na ich kompozycję miały wpływ nauki zaczerpnięte u Wojciecha Kossaka, natomiast same motywy być może były inspirowane dzieciństwem spędzanym w Beskidach. Pod koniec lat 80 – tych XIX wieku wystawiał swoje prace w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych na krakowskich Sukiennicach . Brał także udział w Wystawie Legionów Polskich (1916 rok). Obrazy były wydawane także w formie pocztówek. Feliks Franić również doczekał wyzwolenia Polski spod zaborczej niewoli. Zmarł 8 stycznia 1937 roku w Krakowie. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim, a później przeniesiony do rodzinnego grobu na cmentarzu w Makowie. Dzieła artysty można oglądać m.in. w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie. Dostępne są także na aukcjach internetowych. Przykładowymi obrazami są: „Defilada 8 Pułku Ułanów”, „Szarża ułańska”, „Wiejska droga”, „Pejzaż”, „Na kwaterę”, „Wesele Krakowskie”.
KB

FOTOGRAFIE:
Fot. 1. Antoni Stopa, źródło: Kalendarz Beskidzki, 1990 rok
Fot. 2. Antoni Stopa - obraz: Wizja św. Małgorzaty Marii Alacoque w Łętowni, źródło: www.sdm.upjp2.edu.pl
Fot. 3. Felkis Franić, źródło: www.ox.pl
Fot. 4. Felkis Franić, obraz: Defilada 8 Pułku Ułanów, źródło: www.onebid.pl
Fot. 5. Antoni Stopa - obraz: Matka Boska z Dzieciątkiem w Krzywaczce, źródło: www.sdm.upjp2.edu.pl
Fot. 6. Felkis Franić, obraz: Początek jesieni, źródło: www.onebid.pl
Fot. 7. Felkis Franić, obraz: sielska scenka, źródło: www.allegro.pl
Fot. 8. Felkis Franić, obraz: Husaria, źródło: www.desa.art.pl
Fot. 9. Grób Antoniego Stopy na makowskim cmentarzu, źródło: www.mogily.pl
Fot. 10 Grób Feliksa Franića na makowskim cmentarzu, źródło: www.mogily.pl

BIBLIOGRAFIA:
www.galeria-attis.pl/artysta/feliks-franicz/
www.antykikormoran.pl/product/feliks-franic/
https://sdm.upjp2.edu.pl/ludzie/antoni-stopa
Kalendarz Beskidzki, 1990 rok