PODBABIOGÓRZE ZNANE I NIEZNANE - Babiogórski buntownik

   Skawica została założona stosunkowo późno, bo dopiero na pocz. XVII wieku. Obejmowała wówczas także tereny dzisiejszej Zawoi. Od początku swego istnienia wieś należała do parafii makowskiej oraz klucza makowskiego (później tzw. Państwa Makowskiego). To właśnie w Skawicy „urzędował” jeden z najsłynniejszych zbójników spod Babiej Góry.

    Nie wiadomo dokładnie kiedy i skąd Jakub Śmietana przybył do Skawicy. Być może pochodził z Czech, Orawy lub pobliskiej Suchej. Pojawił się w czasie, gdy miała miejsce kolonizacja terenów współczesnej Zawoi. Rodziny przeważnie z okolic Makowa, Suchej i Zembrzyc szukały nowego miejsca do zamieszkania, wybierając polany w górnym biegu rzeki Skawicy. Jako nowo osiedleni parafianie byli zwolnieni z podatków na rzecz makowskiego proboszcza. Pierwsza, pewna wzmianka o Jakubie pochodzi z 27 maja 1681 roku. Wtedy to figuruje wraz z żoną Jadwigą w księgach parafialnych przy okazji chrztu ich córki – Anny. Tradycja podaje iż Jakub Śmietna był karczmarzem, jednak tego faktu nie odzwierciedlają znane historykom źródła. Z czasem dorobił się gospodarstwa, tartaku i młyna. Jego osoba cieszyła się coraz większą popularnością wśród chłopów. Wkrótce został wójtem Skawicy. Dużym zaufaniem obdarzył go również makowski proboszcz.  Często brał Jakuba za świadka przy ważnych aktach prawnych. Świadczy o tym jego własnoręczny podpis w parafialnym archiwum: Jakub Smetana Woit Skawicki.

    Koniec XVII wieku to okres narastającego ucisku chłopów ze strony szlachty. Klucz makowski, w tym Skawica podlegały pod starostwo lanckorońskie. Urzędujący tam starosta Józef Bogusław Słuszka zarządził dodatkowy podatek na rzecz wojska. W efekcie czego dobra makowskie stały się głównym ośrodkiem buntu na czele którego stanął właśnie wójt Skawicy. Autorytet Śmietany sprawił, że skupił wokoło siebie  chłopów ze wszystkich wsi na północ, wschód i zachód od Policy. Ustała praca pańszczyźniana, zamarły wszystkie starościńskie przedsiębiorstwa przemysłowe (np. tartaki, młyny). Odpowiedź starosty była bezwzględna. Doprowadził do nagonki na Śmietanę i konfiskaty jego majątku. Zaradny wójt nie zamierzał się poddać. Udał się w daleką podróż do króla Augusta II (elekcyjny król Rzeczpospolitej). Pokonał blisko 500 km, by dociekać swych praw w Dreźnie. 25 grudnia 1699 roku król August wydał dokument potwierdzający dawne glejty (zabezpieczenie życia i mienia), zakazujący krzywdzenia chłopów, nakazujący wypuszczenia niektórych z więzienia oraz znoszący podatek dla wojska. Chłopi na chwilę poczuli się wolni, ponieważ 31 stycznia 1700 roku po interwencji starosty lanckorońskiego, król wydał dokument odwołujący poprzedni. W sierpniu doszło do kolejnego buntu chłopów, lecz tym razem użyto wojska do jego stłumienia. Jakub Śmietana w wyniki zdrady został pojmany w swej leśnej kryjówce i wywieziony na zamek lanckoroński. Do końca życia pozostał wierny swoim ideałom, walce o wolność dla chłopów. Ostatecznie został ścięty jesienią 1700 roku.

    Pamięć po Śmietanie nie zaginęła. 21 sierpnia 1701 roku w makowskim kościele odbył się chrzest Reginy, wnuczki zmarłego Jakuba. W czasach współczesnych najbardziej znaną rodziną w Skawicy są Dyrczowie (dawniej: Derwc – Derc – Dercz – Dyrc – Dyrcz). W ich posiadaniu są dokumenty potwierdzające przywileje nadane rodzinie. Jest to m.in. Przywilej króla Augusta II dany w roku 1697 Jakubowi Derwcowi (zwanemu Śmietana), jego małżonce Jadwidze i bratu Szymonowi. Innym trwałym śladem bytności dawnego wójta Skawicy jest prócz roli Śmietanowej w Zawoi, na zachodnim ramieniu Pasma Policy, leżąca w pobliżu Babiej Góry – Hala Śmietanowa. Wokół postaci Jakuba Śmietany Derca powstała także legenda mówiąca o tym, że stale pokazywał się on staroście Słuszce. Po roku od ścięcia Jakuba, Słuszka na łożu śmierci wołał: "Jakub Śmietana przyszedł po mnie i muszę na sąd Boski stanąć."

BIBLIOGRAFIA
Wierchy T.28, 1959r.
www.zsskawica.szkolnastrona.pl

FOTOGRAFIE
Fot. 1. Babia Góra, zdjęcie własne
Fot. 2. Cyl Hali Śmietanowej, źródło: www.wakacjezdzieciakiem.pl