Odkryty pod drogą w Grzechyni schron trafił do muzeum w Barcicach!

Niedawno w Grzechyni pod modernizowaną drogą powiatową odkryto… schron z czasów II wojny światowej! Zachowany w bardzo dobrym stanie został zabezpieczony. Wkrótce będzie można go podziwiać w jego „naturalnym środowisku”. Tyle tylko, że nie w powiecie suskim, lecz w powstającym w położonych pod Starym Sączem Barcicach.

Przed dziesiątki lat dziesiątki, a co bardziej prawdopodobne setki tysięcy kierowców przejechało drogą powiatową łączącą Grzechynię z Makowem Podhalańskim. Zapewne nikt lub prawie nikt nie zdawał sobie sprawy z faktu, że pod jednym z pasów ruchu, pokrytych asfaltem znajduje się schron z II drugiej wojny światowej. Można przypuszczać, że ważąca około 6 ton konstrukcja służyła do ochrony linii kolejki wąskotorowej. Wykonano ją przy budowie umocnień i prowadziła z centrum Grzechyni w kierunki stacji kolejowej. Samą kolejkę – jak wspominają makowianie – okupanci zrabowali z tartaku działającego w pobliżu dzisiejszego osiedla Tysiąclecia.

Niedawno podczas modernizacji drogi powiatowej, wykonująca prace ekipa zdjęła nawierzchnię jezdni i podbudowę. Wówczas ku zaskoczeniu wszystkich ukazał się schron, sięgający kilka metrów pod ziemię. O znalezisku natychmiast został powiadomiony Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków. Ten uznał, że obiekt musi zostać translokowany, czyli przeniesiony.

W tym celu skontaktował się ze Stowarzyszeniem Historyczno-Eksploracyjnym Sądecczyzny w Barcicach. - Nikt o tym wcześniej nie wiedział, a czas naglił – mieliśmy zaledwie trzy dni, by opracować dokumentację, wykopać i wydobyć schron pod ścisłym nadzorem konserwatorskim. Zostaliśmy poproszeni o pomoc, bo od lat zajmujemy się dokumentowaniem fortyfikacji na terenie Małopolski – mówi Stanisław Pustułka, prezes Stowarzyszenia Historyczno-Eksploracyjnego Sądecczyzny w Barcicach, będący jednocześnie społecznym opiekunem zabytków i kustoszem zabytków w muzeum w Starym Sączu.  

SCHRON Z GRZECHYNI RUSZYŁ NA SĄDECCZYZNĘ

W Barcicach, nieopodal Starego Sącza, powstaje niezwykłe miejsce na historycznej mapie Małopolski – skansen schronów i fortyfikacji. Inicjatorem przedsięwzięcia jest włąśnie Stowarzyszenie Historyczno-Eksploatacyjne Sądecczyzny. Na terenie przyszłego skansenu zgromadzone zostaną dotychczas trzy unikatowe „eksponaty”, z których każdy ma swoją historię i znaczenie dla lokalnego dziedzictwa.

Dwa bunkry odkryto zupełnie przypadkiem podczas pobierania żwiru na terenie żwirowni w Starym Sączu. Zamiast zniknąć pod ciężkim sprzętem, zostały uratowane – gmina wyraziła zgodę na ich przeniesienie do Barcic. Trzeci schron pochodzi z Grzechyni. Wszystkie te obiekty będą tworzyć razem wyjątkową przestrzeń edukacyjną, dostępną dla wszystkich zainteresowanych historią. - Schron pochodzący z Grzechyni ma kopułę z otworami strzelniczymi, umieszczoną w jego górnej części. Ta właśnie część pozostanie widoczna nad powierzchnią terenu, natomiast reszta konstrukcji zostanie zagłębiona w ziemi. W dolnym fragmencie obiektu znajduje się wejście, którym kiedyś dostawali się do środka żołnierze – planujemy więc również odtworzyć biegnące do niego okopy, tzw. dojścia bojowe – opisuje.

Jak zapowiada prezes stowarzyszenia, Stanisław Pustułka, pierwsza prezentacja fortyfikacji planowana jest już w sierpniu. Skansen ma idealne położenie – tuż przy popularnej trasie rowerowej, w pobliżu mostu na Popradzie. To miejsce, w którym codziennie przewija się wiele osób. – Wierzymy, że odwiedzający zatrzymają się choć na chwilę, by poznać fascynujące dzieje regionu i spojrzeć na przeszłość z nowej perspektywy W przypadku uzyskania informacji o kolejnych obiektach możliwych do ocalenia, z pewnością podejmiemy starania, aby również je przetransportować i ulokować na terenie skansenu – dodaje Pustułka.

Aktualnie prowadzone są przygotowania do rekonstrukcji tras łączących poszczególne schrony. Projekt zakłada stworzenie spójnej przestrzeni ekspozycyjnej, umożliwiającej zwiedzającym lepsze zrozumienie kontekstu historycznego tych obiektów. Realizacja prac zaplanowana została na czas trwania wydarzenia „Wakacje z historią. Przygoda 2025”, które odbędzie się w Nowym Sączu.

WAKACJE Z HISTORIĄ

Prace nad powstającym w Barcicach skansenem schronów bojowych już trwają. W sierpniu w działania zaangażują się wolontariusze uczestniczący w 14. edycji ogólnopolskiego wydarzenia „Wakacje z historią” – wyjątkowego zlotu łączącego rodzinny wypoczynek z detektorystyką, wolontariatem i pasją odkrywania lokalnej historii. W tegorocznej edycji udział weźmie około 70 osób z różnych zakątków Polski, a całe wydarzenie potrwa od 1 do 10 sierpnia.

Do współtworzenia tej historycznej inicjatywy zapraszani są także mieszkańcy regionu. Prezes Stowarzyszenia Historyczno-Eksploatacyjnego Sądecczyzny, Tomasz Pustułka, podkreśla, że każda pomoc jest cenna, a wspólna praca przy rekonstrukcji fortyfikacji może być nie tylko formą aktywności obywatelskiej, ale i ciekawym doświadczeniem edukacyjnym.

Inicjatywa jest możliwa dzięki współpracy wielu podmiotów. Stowarzyszenie Historyczno-Eksploatacyjne Sądecczyzny realizuje projekt wspólnie z sołectwem Barcice, Towarzystwem Historycznym Miłośników Barcic „Barcice wczoraj i dziś”, burmistrzem i gminą Stary Sącz oraz Sądeckim Zakładem Eksploatacji Kruszywa w Nowym Sączu.

Fot. Stowarzyszenie Historyczno Eksploracyjne Sądecczyzny