Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach II Rzeczypospolitej Polskiej

Ustanowienie święta

Obchodzony jest corocznie 11 lipca, aby uczcić ofiary rzezi wołyńskiej i innych mordów na obywatelach II Rzeczypospolitej, dokonanych przez nacjonalistów ukraińskich w czasie II wojny światowej. Zostało ustanowione na mocy uchwały Sejmu z 22 lipca 2016 roku, który w ten sposób oddał hołd ofiarom mordów na obywatelach II Rzeczypospolitej – Polakach, Żydach, Ormianach, Czechach i innych mniejszościach narodowych dokonanych w latach 1943 – 1945 przez ukraińskich nacjonalistów z szeregów: Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) , Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), 14 Dywizji Grenadierów Waffen SS, jak również wyraził wdzięczność tzw.”Sprawiedliwym Ukraińcom”, którzy odmawiali udziału w mordach i ratowali Polaków i innych, a także uznanie dla żołnierzy Armii Krajowej, Samoobrony Kresowej, Batalionów Chłopskich, którzy podjęli heroiczną walkę w obronie zagrożonej atakami ludności cywilnej.

Wyżej rangą Ustawę o ustanowieniu 11 lipca Narodowym Dniem Pamięci o Polakach Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej z inicjatywy PSL Sejm uchwalił 4 czerwca 2025 roku, a weszła w życie 5 lipca tego samego roku.

Dlaczego święto obchodzi się 11 lipca?

Właśnie tego dnia przypada rocznica tzw. Krwawej Niedzieli 1943 roku, podczas której na Wołyniu doszło do największej fali mordów na Polakach. Oddziały UPA głównie w wołyńskich powiatach horochowskim, włodzimierskim około godziny 3:00 dokonały skoordynowanego ataku na 99 polskich miejscowości pod hasłem Śmierć Lachom. W celu uniemożliwienia mieszkańcom ucieczki UPA mordowała ich masowo. Ludność polska ginęła wówczas od kul, siekier, wideł, kos, pił, noży, młotków. Wsie po wymordowaniu mieszkańców były palone.

Straty w liczbach

Według badań Władysława Siemaszki (1919 – 2025) prawnika, kombatanta Armii Krajowej, działacza kresowego, od lat 80. XX wieku badacza ludobójstwa na Wołyniu w okresie II wojny światowej, kawalera Orderu Orła Białego i Orderu Virtuti Militari oraz jego córki Ewy Siemaszki urodzonej w 1947 roku, inżyniera technologa żywienia, od 1990 roku, badaczki ludobójstwa dokonanego na Polakach mieszkających na Kresach Wschodnich podczas II wojny światowej, liczba ofiar na Wołyniu wyniosła 36 543 do 36 750 zamordowanych, a także od około 13 500 do nawet powyżej 23 000 ofiar, których okoliczności śmierci nie są znane, co daje szacunkową liczbę 50 – 60 tysięcy zamordowanych Polaków. Oddziały UPA na Wołyniu z ogólnej liczby 1150 wiejskich osad polskich, w których znajdowało się 31 tys. zagród zniszczyły 1048 osiedli i 26 167 zagród. Ponadto z 252 wołyńskich kościołów i kaplic zniszczone zostały 103 obiekty.

Z kolei według badań Leona Popka, urodzonego w 1958 roku, historyka, archiwisty, doktora nauk humanistycznych w zakresie historii, pracownika Instytutu Pamięci Narodowej, opiekuna polskich miejsc pamięci na Wołyniu, prezesa Towarzystwa Przyjaciół Krzemieńca i Ziemi Wołyńsko-Podolskiej w Lublinie, jedynie 3 tys. Polaków zabitych na Wołyniu przez ukraińskich nacjonalistów miało chrześcijański pochówek. Pozostałe ofiary spoczywają w około 10 tys. „dołów śmierci”, zaś kolejne 10 tys. „dołów śmierci” usytuowane są na terenie Małopolski Wschodniej.

Kwestia badań zbrodni

Od 1992 roku ekshumacje szczątków ofiar zbrodni OUN, UPA odbyły się zaledwie w kilku miejscowościach na Wołyniu. W 2017 roku władze ukraińskie ogłosiły blokadę udzielania stronie polskiej pozwoleń na prace poszukiwawcze i ekshumacyjne na terytorium Ukrainy, uzależniając jej zniesienie od warunków, których Polska spełnić nie może m.in.: odbudowanie ukraińskich upamiętnień często nielegalnych na terenie naszej Ojczyzny czy zmienienie ustawy o IPN – Instytucie Pamięci Narodowej.

Wiersz autorski

Rzeź na Wołyniu

Ludobójstwo zorganizowane

dokonane przez Ukraińców 

z Organizacji Ukraińskich

Nacjonalistów i Ukraińskiej

Powstańczej Armii

przy wsparciu miejscowej

części ukraińskiej ludności

wobec mniejszości polskiej

Straszny plan zbrodniczy

tragedia niewyobrażalna

kobiety mężczyźni dzieci

w torturach ginęli od kul

noży siekier pił wideł

morze łez wezbranej krwi

co płynęły przez pola i łąki

oraz w kościołach bo i tam

szalała mordercza pięść

zagrzebani w dołach śmierci

pośpieszne spalenie domostw

by nie pozostał żaden ślad

Płaczą szczątki ciał i ziemia

całkowita dewaluacja wartości

życie człowieka nic nie znaczyło

Ludzkie Pomniki Wołyńskie

Powstańcie Dziś do Apelu

Niechaj Znicze Pamięci

Wykują Miłość Nadzieję Wiarę

Że Już Nigdy Nie Powtórzą Się

Takie Haniebne Czyny!

Lecz Oprócz Wspomnienia

Niezwykle Potrzebne Są Dzisiaj

Badania Ekshumacja Godny Pochówek

Żal Pokuta Przebaczanie Pojednanie

Na Wieki Honorowe Upamiętnienie! 

To Jest Bardzo Ważne Nie Można Polaków 

Ofiar Ludobójstwa Ukraińskiego

Pozostawić Samym Sobie!

Kazimierz Surzyn

Źródła: Władysław Tadeusz Filar, Wydarzenia wołyńskie 1939 – 1944, Toruń 2008; Władysław Siemaszko, Ewa Siemaszko, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939 – 1945, Warszawa 2000.