Maków Podhalański zachwyca

Ślicznie położony w Beskidzie makowskim, a południowa część obejmuje też fragment Beskidu Żywieckiego w dolinie Skawy. Nazwa Maków prawdopodobnie pochodzi od imienia zasadźcy Maka. Jednak popularnie wiąże się z rośliną makiem, odzwierciedlonej w herbie miasta. Pierwsza wzmianka o istniejącej w Makowie parafii oraz kościoła datowana jest na 1358 rok, natomiast o Makowie jako osadzie starostwa lanckorońskiego traktuje wzmianka z 1378 roku. Wówczas dzierżawcą wsi był Hanko z Zakliczyna, żupnik wielicki, protoplasta rodu Jordanów. Od połowy XIV stulecia aż do rozbiorów Polski była wioską królewską w obszarze wspomnianego już wcześniej starostwa lanckorońskiego. W 1774 roku Maków z całą królewszczyzną przejął skarb austriacki, a następnie w 1839 roku sprzedany został hrabiemu Filipowi Saint Genois d'Anneaucourtowi, w 1878 roku Habsburgowie z Żywca wykupili dobra makowskie od Maurycego, syna hrabiego Filipa. Osada skupiała się głównie na Osiedlu Młyny tzw. Stary Rynek. Prawa miejskie Maków uzyskał w 1840 roku. Miano „Podhalański” do nazwy Maków dodano w 1930 roku. Miał być siedzibą starostwa powiatowego, ale na przeszkodzie stanął wybuch I wojny światowej. Powiat makowski skutecznie utworzono 1 stycznia 1924 roku, decyzją ówczesnej Rady Ministrów z 8 lipca 1923 roku. Dwa lata później powstał tu inspektorat skarbowy. W 1925 roku zakończono elektryfikację. 1 kwietnia 1932 roku zlikwidowano powiat makowski. Maków Podhalański trafił do powiatu wadowickiego do 1956 roku, potem w latach 1957 – 1975 i ponownie w 1999 roku znalazł się w granicach powiatu suskiego.

Z dziejów Makowa warto wymienić: w 1569 roku wybudowano drewniany kościół; w 1590 roku umieszczono w nim słynący łaskami obraz Matki Bożej; w XVII stuleciu nastąpiła rozbudowa centrum Makowa oraz na stokach górskich; najazd Szwedów zniszczył Maków, a także doprowadził do ruiny gospodarczej; w 1657 roku król Jan II Kazimierz Waza nadał Makowowi przywilej  wolnego wyrębu drzewa; rozwój szkolnictwa podstawowego przypadł na XVII wiek; w roku 1670 nastąpił początek funkcjonowania szpitala; w latach 1697 – 1701 postawiono kolejny kościół na miejscu poprzedniego; w 1713 roku uruchomiono browar wraz z karczmą; w 1752 roku król August III zezwolił na organizowanie jarmarków; w latach 1826 – 1828 zbudowano murowany, klasycystyczny kościół, który stoi do dziś i nosi miano Sanktuarium Matki Bożej Makowskiej Opiekunki i Królowej Rodzin; od 1844 do 1863 roku w Makowie funkcjonowała huta żelazna „Maurycy”; w 1845 roku postawiono kaplicę murowaną z fundacji Jana Kantego Filasa; w latach 1865 – 1971 działała stacja pomiarów meteorologicznych; w 1873 roku miasto otrzymało herb; w latach 1870 – 1880 w mieście powstał wodociąg, poczta, urząd skarbowy, urząd burmistrza, sąd powiatowy; w 1870 roku założono Bank Spółdzielczy, w 1882 roku powstała Straż Pożarna; w 1884 roku Maków został połączony linią kolejową z Krakowem i Chabówką; w 1892 roku utworzony został Związek Handlowo – Przemysłowy Zjednoczonych Hafciarek; w 1896 roku miasto nawiedziła wielka powódź; w 1896 roku powstała Szkoła Hafciarska, gdzie uczono przede wszystkim haftu makowskiego – swoistej marki Makowa Podhalańskiego; w 1905 roku założono babiogórski oddział Towarzystwa Tatrzańskiego; 24 sierpnia 1914 roku z Makowa wyruszyło 58. ochotników z drużyny „Sokoła”, pod dowództwem Kazimierza Puzika, aby walczyć w szeregach Pierwszej Kompanii Kadrowej; w listopadzie 1914 roku i w 1916 roku Józef Piłsudski gościł w Makowie; w 1916 roku pożar zniszczył 56. budynków przy placu oraz ulicy Kościelnej; w 1926 roku powstał Akademicki, potem Studencki Klub Sportowy „Skawa”, obecny Klub Sportowy „Halniak” założono 11 września 1945 roku; w 1931 roku rozpoczął funkcjonowanie  Oddział Babiogórski Związku Podhalan, reaktywowany 24 marca 2007 roku, w1933 roku na stokach Makowskiej Góry powstał ośrodek wczasowy dla kolejarzy, później zamieniony w sanatorium przeciwgruźlicze, dzisiaj mieści się tam Zakład Opieki Długoterminowej Szpitala Specjalistycznego im. Ludwika Rydygiera w Krakowie; w 1934 roku nawierzchnię rynku zniszczyła powódź, 3 września 1939 roku Niemcy zajęli Maków wcielając go do Generalnego Gubernatorstwa, był miastem granicznym, ponieważ na Skawie przebiegała granica z III – Rzeszą, Niemcy swoją siedzibę mieli w willi „Marysin”, gdzie dokonywali bestialskich przesłuchiwań i licznych egzekucji, 25 marca 1941 roku powołano do życia Szpital Miejski, dziś funkcjonuje jako Szpital im. ks. Stanisława Czartoryskiego; 25 sierpnia 1942 roku Niemcy rozstrzelali 72 osoby, zaś z 4 na 5 kwietnia 1944 roku zamordowali na Osiedlu Zagórze 43 mieszkańców; 28 stycznia 1945 roku Maków Podhalański został wyzwolony; 28 czerwca 1946 roku wcielono go do województwa krakowskiego; w 1948 roku powstała biblioteka, która od 1992 roku ma nazwę Miejskiej Biblioteki Publicznej; w 1950 roku utworzono Spółdzielnię Rękodzieła Ludowego i Artystycznego „Makowianka”; 6 września 1959 roku otworzono stadion sportowy; w latach 1975 – 1998 miasto należało do województwa bielskiego, od 1998 roku jest w województwie małopolskim; 10 czerwca 1979 roku nastąpiła Koronacja obrazu Matki Bożej Makowskiej Opiekunki i Królowej Rodzin przez Ojca Świętego Jana Pawła II na krakowskich Błoniach; w 1983 roku powstał Zespół Regionalny „Babiogórzanie – Polana Makowska”; od 1985 roku swoją działalność rozpoczęło Muzeum Ziemi Makowskiej; w 1996 roku oddano do użytku Dom Pomocy Społecznej; w 2001 roku powstała stadnina Koni na Makowskiej Górze; 25 lipca 2001 roku miasto, a szczególnie jego centrum ucierpiało w powodzi na skutek wylewu Księżego Potoku; w 2002 roku odsłonięto pomnik Nieznanego Żołnierza i Ofiar Wojny na skraju Rynku; od 2014 roku w Makowie Podhalańskim działa Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Makowskiej; w 2018 roku na Rynku uruchomiono fontannę, zwaną Fontanną Herbową, którą tworzą trzy makówki nawiązujące do herbu miasta, a także hafciarka utożsamiana z tradycją haftu makowskiego; do rejestru zabytków wpisano: pozostałości huty „Maurycy” z XIX stulecia, dom murowany z 1896 roku, obecnie mają tam siedzibę biblioteka i izba regionalna, oraz figurę Matki Bożej Niepokalanie Poczętej na Rynku z XVIII wieku.

Urokliwe miasto z przepięknymi górskimi zboczami, dolinami, łąkami, potokami sprawiają, że Maków i okolice odwiedzają liczni turyści, ale także dla mieszkańców stanowi frajdą spędzenia wolnego czasu na łonie przyrody. Zachęcają trasy turystyczne wokół Skawy, na Jodłową, Jazy, Jedzinne, Widokową, na Koskową Górę, Makowską Górę. Jest tutaj tężnia solankowa, siłownia plenerowa, Rynek, który łączy pokolenia, a w nim m. in.: Restauracja Rynek 9 – Pan Steskal, cukiernia „Ewa”, „U Bani”, sklep z pamiątkami „IKA” i inne, dalej Sanktuarium, wiele kaplic, figur, pomników. Można biegać, jeździć na rowerze, ćwiczyć na siłowni, pojeździć na koniach, albo rozpocząć naukę, uprawiać nordic walking pośród cudowności natury. Do dyspozycji każdego jest stary stadion i stadion „Halniak”, Strefa Relaksu, gdzie można zagrać w piłkę plażową, odpocząć nad rzeką Skawą. Do tradycji kulturalnych i sportowych Makowa Podhalańskiego należą: Dni Ziemi Makowskiej, Tydzień Kultury Beskidzkiej, Międzynarodowy Bieg Uliczny po Ziemi Makowskiej, Walentynkowy Marsz Miłości, Gminna Senioriada, Dzień Dziecka, Rajd Samochodowy, Zawody Rowerowe. Można również skorzystać z bogatej oferty Makowskiego Centrum Kultury, które oferuje zajęcia wokalne, plastyczne, kulturalne, teatralne, artystyczne, gry, gimnastykę artystyczną, korekcyjną, balet, zumbę fitness, robotykę, szachy, głosownię – lekcje śpiewu i rehabilitację głosu, otwarte lekcje języka angielskiego, wystawy, sztuki teatralne, filmy, recitale, widowiska i wiele innych. W mieście, koło Urzędu Miasta usytuowany jest skwer, gdzie można wymienić książki, poczytać lub odpocząć na ławkach. Działa Makolandia na Widokowej. Dzieci mogą korzystać z placów zabaw przy Domu Kultury lub na Jodłowej, także ze Smykolandii.

Zapraszamy gości do zwiedzenia miasta, spacerów po nim, korzystania ze wszystkich atrakcji kulturalnych, rozrywkowych, sportowych, rekreacyjnych pośród zieleni, jakie daje Maków Podhalański szczególnie w okresie wakacyjnym, ale również o każdej porze roku.

Dziękujemy władzom samorządowym na czele z burmistrzami m. in.: Stanisławowi Pawlikowi, Pawłowi Sali, Michałowi Surmiakowi i wielu innym, ks. proboszczowi Tadeuszowi Różałowskiemu za rozmodlenie parafian, renowację Sanktuarium, budynków jemu przyległych, schodów, kaplic, cmentarza, dyrektorom oraz pracownikom placówek oświatowych, kulturalnych, sportowych, straży pożarnej, ofiarodawcom oraz wszystkim ludziom dobrej woli, którzy dbają obecnie, czy troszczyli się na przestrzeni lat o rozwój makowskiej ziemi, pod względem samorządowym, gospodarczym, ekonomicznym, społecznym, o podtrzymywanie wśród młodego pokolenia historii, zabytków, tradycji, obyczajów, folkloru, legend, opowieści, dziedzictwa naszych przodków oraz o piękno przyrody.

Kazimierz Surzyn

Źródła: Strona Urzędu Miejskiego w Makowie Podhalańskim, Sześć wieków Makowa Podhalańskiego, praca zbiorowa, 1978, Andrzej Matuszczyk, Maków Podhalański i okolice, monografia turystyczno-krajoznawcza, Maków Podhalański 1988, Eleonora Parnowska, Jerzy Mydlarz, Ocalmy od zapomnienia T.1, Warszawa-Rembertów 1995, Lucyna Sulka (redakcja), Ocalmy od zapomnienia T.2, Warszawa 2000, publikacje autora tekstu w Źródle – Tygodniku Rodzin Katolickich w Krakowie, Przemienieniu, Głosie Beskidzkim i w Ziemi Suskiej, Kazimierz Surzyn, Legendy Podbabiogórskie, Wadowice 2010.        

Odkrywamy Maków Podhalański i okolice – Quiz ze zdjęciami

Które z poniższych skamieniałości można zobaczyć w murze przy ulicy Kościelnej w Makowie Podhalańskim?

• Skamieniałe liście paproci
• Kość dinozaura
• Muszle amonitów

Dalej