Wigilia św. Jana, czyli Noc Świętojańska

Początki jej obchodzenia sięgają średniowiecza. Stanowi swoistą odpowiedź Kościoła katolickiego na głęboko zakorzenione w tradycji polskiej pogańskie zwyczaje, w następstwie działalności chrystianizacyjnej Kościoła. Świętuje się ją w nocy z 23 na 24 czerwca. Stare zwyczaje przetrwały, ale nabrały nowego znaczenia i patrona. Pogańskie bóstwo Kupały zastąpił bowiem św. Jan Chrzciciel ur. w 6 r. p. n. e. a 2 r. p. n. e. w En Kerem w Jerozolimie, zmarł w 32 r. w Macheroncie w Jordanii, żydowski pustelnik, prorok dla chrześcijan, muzułmanów, mandejczyków, święty katolicki i prawosławny, który chrzcił wody oraz czynił ją bezpieczną do kąpieli. Należy podkreślić, iż Noc Świętojańska ujmuje radość z natury, życia, powitania lata ogniskami, kąpielą, puszczaniem wianków w ramy chrześcijańskie. Celem jest przede wszystkim uwielbienie Boga za dar stworzenia, przygotowanie serca na przyjście Zbawiciela poprzez naśladowanie miłości, pokuty i skromności św. Jana.

Nastąpiło powiązanie święta z wigilią zbiegającego się z nim czasowo właśnie Narodzenia św. Jana Chrzciciela. Zatem uroczystość upamiętniająca narodziny świętego ma miejsce 24 czerwca. Poprzedzaną dzień wcześniej wigilię na cześć św. Jana, potocznie określa się jako Noc Świętojańska.

Uczczenie św. Jana Chrzciciela przede wszystkim polega na udziale we Mszach św., odpuście ku Jego czci, śpiewaniu hymnów świętojańskich. Przeprowadza się wówczas obrzęd święcenia wody oraz poświęcenie ziół leczniczych. Odprawiane są Msze św. dziękczynne za plony i morze.

Poświęcone zioła – miały przynosić błogosławieństwo dla domostw, zdrowie, ochronę przed burzami.

Woda – oznacza ideę chrztu świętego w Jordanie, a także oczyszczenie, odrodzenie duchowe głoszone przez św. Jana.

Ogniska – symbolizują Ducha Świętego i samego św. Jana jako świadka prawdy, a także niosącego światło, co odpędza ciemność grzechu, o którym Jezus mówił, że jest „lampą co płonie i świeci”. 

Puszczanie wianków na rzekach – jako darów Bożych poświęconych w świątyniach obecnie jest często połączone z występami chórów kościelnych oraz festynami rodzinnymi, organizowanymi przy wsparciu parafii.

Poszukiwanie kwiatu paproci – jako szukanie czystego serca, łaski uświęcającej oraz mądrości Bożej, wskazywało, że prawdziwym kwiatem i skarbem dla chrześcijanina jest jego zbawienie. 

Kazimierz Surzyn