#2: Analiza – jak bronią w Ekstraklasie?

Trenerzy piłkarscy dzielą się zazwyczaj na dwie kategorie, dwa nurty: ofensywny i defensywny. Są trenerzy, jak Jacek Magiera, którzy w pierwszej kolejności stawiają na atak, wolą wygrać 5:3 niż 1:0. Są też tacy, którzy cenią sobie „zero z tyłu”. Jest powiedzenie – na zero z tyłu, a z przodu coś wpadnie. W dzisiejszym tekście chciałbym skupić się na grze obronnej na przykładzie drużyn z Ekstraklasy. Pokażę ustawienia strukturalne i kilka zasad, które zaobserwowałem oglądając mecze. Będzie też kilka wariantów, dzięki którym drużynom udawało się mijać pressing i zdobywać pole gry.

Głównym założeniem w ataku jest zdobywanie przestrzeni, na grafice podzieliłem to na „bazy”. Co jako drużyna musimy zrobić, aby zdobyć bazę 1 (za plecami napastników przeciwnika), później dalej – jak minąć linię pomocy, no i baza 3 (strefa strzału, za plecami obrońców).

Dzisiaj skupiamy się na obronie, więc naszym zadaniem jest zapobiec zdobywaniu pola gry przez przeciwnika. Działania przeciwstawne. Najczęściej zamykamy środek (nie grają między nami), kierunkujemy grę do boku, bo tam rywal jest z jednej strony ograniczony linią boczną boiska. Są momenty pressingowe (np. podanie w tył czy w poprzek).

Pomocne przy tworzeniu własnej filozofii są szkolenia, książki, które w ostatnim czasie dają wiele cennych wskazówek. Warto zapoznać się z zasadami gry, fundamentami gry, modelem gry i zaczerpnąć coś dla siebie.

Zasady gry (Rozumienie gry - Paweł Grycmann):

ATAK: Zdobywanie przestrzeni, wsparcie, mobilność, głębia i szerokość ataku
OBRONA: Powstrzymanie, asekuracja, równowaga, kompaktowość.

Fundamenty gry (Tomasz Tchórz, Mateusz Ludwiczak):

ATAK: Postęp, ofensywna asekuracja, mobilność, przestrzeń, jedność ofensywna
OBRONA: Powstrzymanie, defensywna asekuracja, równowaga, koncentracja, defensywna jedność

Ogólne założenia (Maciej Szymański)

ATAK: Zdobywanie „baz”, mobilność, przesuwanie przeciwnika, reakcja na stratę
OBRONA: Kontrola przestrzeni (zamykanie), kierunkowanie, momenty pressingowe, odbiór, reakcja na odbiór, uzyskanie zawodnika w pozycji otwartej

Centrum gry – przestrzeń bezpośredniego kontaktu z piłką. Część boiska, w której zawodnik ma bezpośredni wpływ na to, co się może wydarzyć. Paweł Grycmann w centrum gry wyróżnia sytuację 3x2. Zawodnik z piłką oraz dwóch partnerów: jeden, który daje wsparcie zdobywające (do przodu), a drugi wsparcie utrzymujące (jest opcją podania w tył oraz daje asekurację na wypadek straty).

Ty masz pomysł, ale przeciwnik reaguje. Często mecz przypomina partię szachów. Ty masz plan, robisz ruch, udaje się, to zaraz rywal szuka odpowiedzi. Zmiany, korekty w odpowiedzi na Twój ruch. Pierwszym krokiem jest to dostrzec.

Poniżej przykład. Obniżenie pozycji bocznego obrońcy sprawiło, że pressing Legii był nieskuteczny. Wahadłowy Legii miał duży dystans do pokonania i często nie wychodził do rywala.

Reakcja? Zdecydowany ruch wahadłowego. I znowu musimy coś wymyślić, coś zaproponować.

Warta Poznań przy budowaniu gry często korzystała z dłuższego podania w kierunku napastnika. Kilka razy się powiodło, więc trzeba było zareagować.

Jak? Środkowy pomocnik obniżał i starał się przejmować podanie do napastnika przeciwnika.

Ustawienie 1-4-4-2

Klasyczne ustawienie, coraz rzadsze na najwyższym poziomie, ale królujące w niższych ligach. W Ekstraklasie z takiego ustawienia słynie Radomiak Radom.

Ustawienie 1-4-3-3 (atak środkiem)

Jagiellonia z Termalica zastosowała wariant, w którym do pressingu wychodzili zawodnicy z pozycji 8, 10 i 9. Boczni pomocnicy pilnowali bocznych sektorów.

Ustawienie 1-4-3-3 (wyjście 7, 9, 11)

Wisła Płock z Radomiakiem próbowała wychodzić do pressingu skrzydłowymi i napastnikiem. Wtedy do bocznych obrońców na połowie rywala lub do skrzydłowych schodzili środkowi pomocnicy.

USTAWIENIE 1-4-2-3-1

Lech Poznań w wielu meczach bronił w ten sposób. Napastnik, ofensywny pomocnik i dwaj skrzydłowi.

USTAWIENIE 1-4-5-1

Warta Poznań czy Wisła Kraków w układzie z pięcioma zawodnikami w linii pomocy. Duże zagęszczenie.

USTAWIENIE 1-4-1-4-1

Kolejny wariant 1-4-3-3. Jeden defensywny pomocnik za plecami czwórki pomocników, zabezpieczający strefę przed obrońcami.

Ustawienie 1-5-2-3

Bardzo wiele drużyn broni właśnie w ten sposób. Trójka zawodników w pierwszej linii nacisku, dwóch zabezpiecza centrum, piątka zawodników w linii obrony.

Ustawienie 1-5-3-2

1-3-5-2 w obronie to często 1-5-3-2. Tutaj na przykładzie Stali Mielec.

Ustawienie 1-5-4-1

Śląska Wrocław w obronie na własnej połowie często schodził na 1-5-4-1. Czasami do pressingu szli środkiem (zabezpieczając boki), a czasami bokami (zabezpieczając środek).

Śląska – Legia. W końcówce Kastrati grał wysoko, prawym skrzydłem nacierał Jędrzejczyk. W poniższym wariancie Martins rozegrał od tyłu, wyszedł do niego środkowy pomocnik, Praszelik pilnował Jędrzejczyka, wahadłowy Kastratiego.

Ustawienie 1-3-4-3

Raków i Śląsk Wrocław to drużyny, które wysoko wychodzą do przeciwnika. Wahadłowi idą mocno do bocznych obrońców. Jeśli piłka jest w prawym sektorze, to w obronie drużyny Marka Papszuna zostają trzej środkowi obrońcy i drugi wahadłowy lub ewentualnie jeden ze środkowych pomocników.

Poniżej podobny wariant w wykonaniu Śląska.

Obrona wysoka

Drużyny coraz częściej bronią wysoko. Szukają momentów pressingowych. Starają się wysoko odbierać piłkę zaraz po stracie. Im bliżej bramki, tym lepiej.

Termalica budowała grę od bramki. Kontuzjowany był Bezpalec, grali w osłabieniu. Na pozycję środkowego obrońcy zszedł Piotr Wlazło. I to właśnie on podał do Tekijaskiego, który został „ofiarą pressingu”. Kluczowy była wysoka, aktywna obrona. Nabił Praszelika, później Schwarza i piłka trafiał pod nogi Exposito. Dośrodkowanie i Robert Pich strzelił bramkę głową.

Momenty pressingowe. Tutaj Warta. Momentem do ataku było podanie do półprawego lub półlewego obrońcy.

Wysokie wyjścia skrajnych ŚO

Budowanie gry Rakowa, zejście „10”, wyżej wyszli wahadłowi. Do schodzących ofensywnych pomocników wychodzili skrajni środkowi obrońcy – do Wdowiaka - Lewkot, do Iviego - Bejger.

Drugi przykład Legia – Warta. Wysokie wyjście półprawego środkowego obrońcy.

Kompaktowość

Proszę zwrócić uwagę na bliskie odległości między zawodnikami, przesuwanie, komunikację, zagęszczenie.

Blokowanie otwarcia gry

Jeśli chcemy wysoko podejść do przeciwnika przy jego otwarciu gry, to również musimy przemyśleć kilka możliwości. Ilu zawodników ma tam przeciwnik (najczęściej dominuje zasada +1, czyli chcą mieć jednego zawodnika więcej niż my), ilu my zawodników wyślemy? Czy będą ustawieni wąsko? Czy będą ustawieni szeroko? Czy wyjdziemy napastnikiem i dwoma środkowymi pomocnikami, czy może napastnikiem i dwoma skrzydłowymi? Kto odcina środkowego pomocnika przeciwnika?

Pomysły na pressing

Jeśli chodzi o pomysły to trzeba szukać miejsc, gdzie przeciwnik może mieć problem (szukanie przewagi). Jeśli przeciwnik zamyka środek, to warto szukać bocznych sektorów. Jeśli wychodzi do nas środkiem pola, to trzeba się zastanowić, jak dostarczyć piłkę za ich plecy (np. wykorzystanie bocznego obrońcy i zbicie piłki do środkowego pomocnika).

Często najlepszym sposobem na pressing jest… długie otwarcie gry. Bramkarz ustawia piłkę i wykopuje w okolice środka pola gry. Tutaj wchodzą kolejne tematy: ustawienie struktury do zebrania drugiej piłki, wsparcie zawodnika, który walczy o główkę. W obronie to samo. Zależy nam na tym, żeby ta piłka padła naszym łupem. Jak to zrobić? Co zrobić?

Raków podchodził do Wisły 1-5-2-3, a więc pierwsza linia pressingu liczyła trzech zawodników. Wahadłowy Rakowa wychodził do bocznego obrońcy Wisły. Zabrakło reakcji na ruch środkowego pomocnika (zamknięcia linia podania) i Wisła swobodnie minęła pressing.

Innym sposobem przeciwko trójce atakujących jest obniżenie pozycji bocznego obrońcy. Ten manewr sprawia, że wahadłowy przeciwnika ma duży dystans do pokonania i często zdarza się, że boczny obrońca jest wolnym zawodnikiem.

„Wcięcie” za linię obrony. Podanie w boczny sektor do bocznego obrońcy sygnałem, by ruszyć za linię obrony, albo uzyskanie zawodnika w pozycji otwartej, który może rzucić piłkę na wolne pole.

Wymagające sytuacje w obronie

Piłka otwarta/piłka zamknięta. Jest to koncept, który mocno ułatwia grę obrońcom. Jeśli zawodnik przeciwnika ma piłkę i nie jest atakowany, nie ma naszej presji, to mówimy wtedy o piłce otwartej, czyli trzeba zabezpieczyć strefę za naszymi plecami. Napastnicy rywala na pewno będą próbowali wbiegać za linię obrony. Tutaj zaczynamy mówić o kolejnych zachowaniach neutralizujących – pozycja ciała obrońcy (bokiem, nie frontalnie), odpadanie w tył na sam zamiar podania, kontrola przestrzeni, komunikacja.

Apozycyjność, rotacje. Mówi się, że piłka zmierza w kierunku przebywania na pozycjach. Coraz częściej widać to w naszej lidze. Przykład Lecha. Środkowy pomocnik rozgrywa od tyłu, co dało swobodę z piłką prawemu obrońcy. Piłka otwarta, więc sygnał do wbiegania za linię obrony.

„Szeroka 6”. Boczny obrońca idzie wyżej, a jego pozycję na boku, lub w półprzestrzeni, zajmuje środkowy pomocnik.

Legia szukała sposobu na zorganizowaną defensywę Warty. W końcówce pierwszej połowy próbowali robić przewagę na skrzydle. Trzeba mieć nas to rozwiązanie.

Przy dośrodkowaniach często obrońcy skupieni są na najbliższym przeciwniku i piłce. Dochodzi do tego, że w wielu przypadkach zawodnik zamykający akcję bywa sam. Musimy myśleć o tym, jak zabezpieczyć tamten rejon.

Kolejny przykład rotacji i wyciągnięcia stopera z pozycji. Zawodnik w kółku to prawy obrońca, a piłka zaraz trafi w zaznaczone pole.

Przy wyjściu bocznego obrońcy lub stopera warto zastanowić się jak „uszczelnić” linię obrony i przede wszystkim kto ma to zrobić. Tutaj dwa warianty z wykorzystaniem środkowego pomocnika.

Dziękuję za uwagę, chcesz podyskutować o taktyce, masz jakieś ciekawe obserwacje, przemyślenia, to zapraszam do kontaktu: 93mateuszstopka@gmail.com.