Znaczenie chleba w kulturze polskiej

            Jest darem i symbolem urodzaju, dostatku, płodności, pomyślności oraz gościnności. Zgodnie z obyczajem staropolskim chleba nie należało nikomu odmawiać, a właśnie trzeba było nim się dzielić z każdym kto o niego poprosił, albo go potrzebował. Gości przybyłych do domu witano łamanym chlebem. Dawniej w uboższych rodzinach spożywano go raz dziennie. Dzisiaj jest pokarmem codziennym.

            Chleb stanowi wytwór ciężkiej pracy na roli, od zasiewu aż po bochenek. Utożsamia bardzo ważne wartości: szacunek do pracy, dostatek, płodność kobiet i zwierząt, dobre plony oraz spokojne i bezpieczne życie. Zajmuje jedno z najważniejszych miejsc w koszyku dożynkowym.

            Kojarzony jest bardzo często z domem rodzinnym, dzieciństwem, ciepłem familijnym. Pamiętam zapach pieczonego przez moje babcie chleba, posmarowanego masłem wyrobionym w maśniczce. Świetnie smakował także ze śmietaną posypaną cukrem – palce lizać! Z wielkim szacunkiem babcie odnosiły się do chleba. Przed pokrojeniem stawiały na nim znak krzyża. Zbierały jego okruszki, aby nic się nie zmarnowało i zanosiły kurom.

            Cyprian Kamil Norwid w „Mojej piosence” o chlebie wymownie pisał:

„Do kraju tego, gdzie kruszynę chleba

Podnoszą z ziemi przez uszanowanie

Dla darów Nieba...

Tęskno mi Panie...”

            Łamanie się chlebem opłatkowym to piękny zwyczaj wigilijny, a przy nim składanie sobie nawzajem najserdeczniejszych życzeń. Nowożeńcy witani są przez rodziców chlebem i solą, ponieważ mają im zapewnić dobrobyt, wieczną miłość i szczęście.

            Chleb poprawia trawienie, wpływa na polepszenie pamięci, a także koncentracji uwagi, zawiera cenne dla zdrowia witaminy B 1 i B 2 oraz składniki mineralne: magnez, cynk, żelazo, wapń. Tylko jedna kromka chleba posiada blisko 10 g wartościowego, ułatwiającego trawienie błonnika. Ponadto może zapobiegać nowotworom, jak również zwiększać odporność człowieka.

            Dla katolików przyjmowanie Ciała Chrystusa w opłatku chleba symbolizuje zmierzanie do życia wiecznego. Modląc się prosimy Boga o chleb słowami: „Ojcze nasz, któryś jest w niebie... chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj...” Za Ojcem Świętym Janem Pawłem II powtarzamy:

„Uwielbiam cię, blade światło pszennego chleba,

w którym wieczność na chwilę zamieszka,

podpływając do naszego brzegu

tajemną ścieżką”.

Dar ponadczasowy

Cieplutki i przaśny

płatek

z pszennej mąki

i wody

śnieżny

nawet drożdży nie potrzebuje

by rosło pojednanie

Bądźmy stale

chlebem podzielnym

nie tylko

przy wigilijnym stole

Chleb

Wspominam jak moje babcie

uczyły szacunku dla chleba

wnusiu – kochane dziecię

chlebek jest darem nieba

Chlebuś znacznie lepiej smakuje

gdy się  nim z innymi dzielisz

niechże go nigdy nie brakuje

w modlitwie Boga poprosisz

Przed pokrojeniem bochenek

nakreśl pięknie krzyża znakiem

okruchy z ziemi zbierz starannie

traktuj bochen z szacunkiem

Pamiętaj powszedniego chleba

potrzebujesz do życia ziemskiego

zaś ten boski eucharystyczny

to symbol żywota wiecznego

Nasz chleb

Wieniec dożynkowy

z pól naszych upleciony

jeszcze szumi zbożem

przystrojony latem

Trudu owoc wspaniały

z dumy pracy rolniczej

z potu czoła powstały

z roli plonem wyświęconej

Niech nie braknie chleba

podarunku iście rajskiego

tego do doczesnego życia

i do wzrostu duchowego

Kazimierz Surzyn