Zamek na wzgórzu – opowieść z Zembrzyc

Na przełomie XV i XVI wieku Jan Zembrzycki, sekretarz na dworze króla Zygmunta I Starego, dziedzic Zembrzyc i pobliskiej Jaszczurowej, obie wioski zapisał w 1530 roku królowi Zygmuntowi Staremu i jego następcom, przez co wsie stały się królewszczyznami, pozostawiając sobie jedynie prawo dożywocia, dzięki niemu wioska została przemianowana z Zubrzyc na Zembrzyce, fundator zembrzyckiego, drewnianego kościoła w 1531 roku, spoczywa w kościele św. Marka w Krakowie, na wzgórzu po prawej stronie Skawy, na północny – zachód  od centrum Zembrzyc,  wybudował dwór obronny, prawdopodobnie na miejscu dawnego grodziska, którego zadaniem była obrona Księstwa Oświęcimskiego. Żołnierze mieszkający w dolnej części zamku chronili też Zembrzyce i mieszkańców przed zbójnikami oraz ludźmi, którzy wyrządzali innym krzywdę. Kiedyś wartownicy uprowadzili Zenona Barcika za to, że kradł kury okolicznym gospodarzom i sprzedawał je na targu suskim. Innym razem żołnierze stoczyli zwycięski bój, walcząc z rozbójnikami spod Lachowic, którzy pragnęli zająć zembrzycki zamek. Ujęli także kilku sprawców okolicznych rozbojów i napadów na mienie. Uratowali życie pojmanych przez nich zakładników.

            We dworze mieszkała również bogata szlachta. Głównym jej zajęciem były uczty, bale, tańce aż do upadłego. Podczas biesiad panowie często drwili z nędznego życia wieśniaków. Upokarzająco wyśmiewali ich stosunek do wiary katolickiej. Dworzanie wprawdzie wierzyli w Boga i Maryję, ale nie uczęszczali do kościoła na Mszę Świętą, gdyż woleli ucztować. Według utrzymującej się do dziś legendy, za rodzinami Kuligowskich, Talagów, Fidelusów podaję iż: któregoś świątecznego dnia w czasie kolejnego balu, szlachta usłyszała bicie dzwonu kościelnego wzywającego na nabożeństwo. Aby zagłuszyć dzwon, biesiadnicy rozkazali kapeli grać głośniej. Sami zaś tupali miarowo nogami w tańcu. Dzwony jednak biły coraz głośniej. Po chwili ten potężny, warowny zamek runął, zapadł się pod ziemię i pogrzebał jego wszystkich mieszkańców.

            Wzgórze nazwano Zamczyskiem lub Grodziskiem. Obecnie można tam dostrzec ślady pozostałe po grodzisku, zamku takie jak: pozostałości wału, muru lub ściany, fosy o szerokości około 3 metrów i głębokości około 2 metrów. Umocnienia powstały najprawdopodobniej pomiędzy X a XII stuleciem, na miejscu dawnego grodu z okresu kultury łużyckiej. Na tych terenach prowadzono badania archeologiczne, które potwierdziły znaleziska m. in. ceramiki  z okresu kultury łużyckiej po późne średniowiecze, jak na stronie internetowej informuje Urząd Gminy w Zembrzycach, są zapisane w dokumentacji: stanowisko archeologiczne nr 1/6 na obszarze 108-53 AZP, wpisane do rejestru zabytków pod numerem A-384/80.

Kazimierz Surzyn