ZABYTKOWE SANKTUARIA - KOŚCIÓŁ W SUCHEJ BESKIDZKIEJ

Stary, parafialny kościół pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny wybudowany został w latach 1613 - 1614. Jego fundatorem był Piotr Komorowski, ówczesny właściciel dóbr suskich. W latach 1614 - 1624 suskie duszpasterstwo prowadzone było przez  O O Bernardynów z Kalwarii Zebrzydowskiej, zaś w latach 1624 - 1782 parafia została oddana  w zarząd Księży Kanoników Regularnych od Bożego Ciała z Krakowa. W następnych latach, do dziś, parafię suską prowadzą kapłani diecezjalni.

            Kościół konsekrował ks. bp. Tomasz Oborski, sufragan krakowski 8 grudnia 1624 roku. Świątynia jest murowana, jednonawowa, o tradycjach gotyckich, zaś w szczegółach architektonicznych i dekoracjach renesansowa i barokowa. Posiada wydłużone okna zakończone łagodnymi łukami, które spinają klamry wykute w kamieniu. Budowlę podpierają charakterystyczne masywne szkarpy zbudowane z kamienia łamanego. W rokokowym ołtarzu głównym znajduje się obraz Nawiedzenia Matki Bożej, który ofiarowała suskiemu duszpasterstwu Teresa z Sułkowskich Wielopolska w 1793 roku. Darczyni ta odnowiła również wnętrze świątyni. W XVIII stuleciu kościół zdobiło aż siedem ołtarzy. Najstarszym z zachowanych jest ołtarz   Św. Krzyża, bogato złocony, późnobarokowy. Mieści on w swej centralnej części rzeźbiony krucyfiks, w tle którego umieszczony jest obraz z wizerunkiem św. Marii Magdaleny. Ołtarz ten ufundowała w 1703 roku Anna Konstancja z Lubomirskich Wielopolska. Pozostałe rokokowe ołtarze boczne pochodzą z około 1771 roku. Rokokowa ambona została wykonana w 1788 roku. Końcem XVIII stulecia postawiono chór, który wspierają cztery kolumny jońskie. Organy znajdujące się na chórze datowane są na XVII wiek. Pod prezbiterium umieszczona jest krypta, która mieści szczątki Piotra Komorowskiego, jego żony Katarzyny z Przerębskich  oraz niemowlęcia z rodu Wielopolskich. Dawniej znajdowała się tutaj trumna Krzysztofa Komorowskiego. Pochowane są tu także dwie jego żony Katarzyna z Bnina i Marianna z Przyłęk. W świątyni zachowane są również epitafia rodu Wielopolskich: Wiktorii z Morsztynów, Teresy z Sułkowskich i Józefy z Potulickich. Stary kościół łączy się arkadową przewiązką z plebanią, dawniej klasztorem ufundowanym w 1624 roku przez Piotra Komorowskiego, najprawdopodobniej w podziękowaniu Bogu za wyleczone mu oko. Gospodarzami klasztoru byli kanonicy laterańscy sprowadzeni tutaj z Krakowa przez Komorowskiego. W wyniku reform przeprowadzonych przez cesarza Józefa II w 1782 roku konwent suski uległ kasacji. Piętrowy budynek klasztoru (obecnie plebanii) jest wykonany z kamienia, w stylu późnego renesansu, z charakterystycznym obramowaniem okien i portalem wejścia głównego. Wschodnia ściana gmachu, w wykutej niszy, posiada figurę Chrystusa upadającego pod krzyżem, która została ofiarowana przez Rocha Chyżewskiego, jako wotum pokutne w 1791 roku. Od strony południowej pierwotnie stał ganek, później przebudowany został na balkony.

            W latach 1895 - 1907 obok starego kościoła zbudowana została, na planie krzyża greckiego z transeptem, nowa, jednonawowa świątynia, według projektu wykonanego przez słynnego architekta Teodora Talowskiego. Fundatorami kościoła byli m. in.: hr. Anna Branicka i jej syn Michał, Władysław Branicki. Aktu poświęcenia świątyni dokonał 10 maja 1908 roku ks. Marceli Klimkiewicz, dziekan i proboszcz w Tarnowie. Kościół jest wykonany z czerwonej cegły, utrzymany w eklektyzmie, łączącym różne style architektoniczne. Z tej przyczyny suski Dom Boży posiada elementy charakterystyczne dla gotyku, które znajdują odzwierciedlenie w strzelistych wieżach, dla tradycji romańskiej w postaci kostkowych kapiteli kolumn oraz dwudzielnych okien, dla baroku, na którym wzorowana jest wieża sygnaturki. Strzelista wieża kościoła liczy 54 m wysokości. Z tą monumentalną wieżą połączone są dwie niższe.

            Świątynia posiada wieloboczne prezbiterium. Na jego ścianach w 1910 roku zamocowano figury, wykonane z kamienia pińczowskiego, patronów polskich: Św. Stanisława biskupa, Św. Jana Kantego, Św. Stanisława Kostki oraz Św. Kazimierza Jagiellończyka.

            Ołtarz główny nawiązujący do sztuki romańskiej ufundował w 1912 roku hr. Władysław Branicki. Wykonał go Antoni Madeyski z cennych marmurów pochodzących z rozebranego kościoła starochrześcijańskiego w Rzymie, wedle projektu Zygmunta Hendela. W prezbiterium umieszczony jest obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy. W 1932 roku w oknie za ołtarzem wykonano witraże, przedstawiające biblijną scenę Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny. Projektantem ołtarzy bocznych w świątyni był Franciszek Mączyński. Ośmioboczną ambonę  z liściastymi kapitelami nawiązującymi w swej formie do gotyku, wiążącą elementy neoromańskie i neogotyckie, zaprojektował wspomniany już wcześniej Talowski. Stacje Drogi Krzyżowej wyrzeźbił w pińczowskim kamieniu Władysław Druciak.

            Przy prezbiterium od strony południowej usytuowana jest zakrystia, od północy kaplica Matki Bożej, zaś od południa nawa posiada dobudówkę w kształcie półokrągłym.

            W lutym 1945 roku kościół został częściowo zniszczony w czasie działań II wojny światowej. Do 1948 roku usunięto zniszczenia. Świątynię konsekrował ks. bp. Franciszek Jop 23 września 1956 roku. W następnym roku kościół ozdobiono malowidłami i ornamentami wykonanymi bezpośrednio na cegle. Twórcą polichromii był artysta malarz Tadeusz Kurek  z Zakopanego. Podziemie świątyni kryje szczątki przedstawicieli rodów Wielopolskich i Branickich.

                                                                                                                                  Kazimierz Surzyn

 archiwalne zdjęcia -www.suchabeskidzkadawniej.pl

 {gallery width="250" height="300" }news/2014/sierpien/STARY{/gallery}   

 {gallery width="250" height="300" }news/2014/sierpien/NOWY{/gallery}   

Źródła:

1. Sucha Beskidzka pod redakcją Józefa Hampla i Feliksa Kiryka, Kraków 1998.

2. Marta Michałowicz - Kubal, Powiat suski, Krosno 2002.

3. Kalendarz SGB z 2000 roku.

4. Kazimierz Surzyn, Sucha Beskidzka: u stóp konfederackich mogił, Źródło, nr 5, 2000.