Tradycje, zwyczaje wiosenne na Podhalu i w powiecie suskim

Podhale i powiat suski to nie tylko śliczne malownicze pejzaże, szlaki turystyczne, ale także tradycje zakorzenione w przepięknej oraz bogatej kulturze góralskiej odnoszącej się z szacunkiem do cudnej przyrody, od której w dużej mierze zależy nasze zdrowie i życie. Do pięknych zwyczajów należą przede wszystkim:

Topienie Marzanny, znane jest w całej Polsce. Na Podhalu przybrało nazwę topienia „smerztki”, inaczej „śmiercichy”. Kukłę słomianą ubraną w tradycyjny strój góralski, symbolizującą zimę, śmierć, zło, choroby, nieszczęścia niosą dzieci, młodzież przez wieś, śpiewając pieśni, a następnie topią ją w rzece, albo palą, co ma oznaczać pożegnanie zimy i powitanie wiosny. Dawniej była to również forma oczyszczenia.

Gaik Zielony, zwany też Maikiem, zielona gałązka np. sosnowa, przystrojona kolorowymi wstążkami, kwiatami wykonanymi własnoręcznie z bibuły oraz pisankami, z którą górale wędrują przez wioski, aby przyniosła ona do gospodarstw ożywienie życia, witalność, zieleń, wszelką pomyślność, szczęście, ogólnie mówiąc wiosnę.

Tradycje Wielkopostne i Wielkanocne powszechnie znane tj.: palenie kukły Judasza, Wielki Czwartek, Wielki Piątek, Wielka Sobota, Rezurekcja, święcenie pokarmów, śmigus-dyngus.

Wypas Pasterski (Jary, Gody), redyk wiosenny jako tradycyjne wyjście juhasów z owcami na hale, przy czym Baca błogosławił zarówno zwierzęta, jak również juhasów, używając do tej czynności ziół, wody święconej lub ognia z poświęconych palm.

Obrzędy rolnicze polegały na kropieniu pól kropidłem z palm wielkanocnych; zatykaniu cząstek palm w zagony, by odwrócić zły urok i zapewnić urodzaj; zaklinaniu ziemi przez siewcę, który przed rozpoczęciem pracy klękał na niej, wypowiadał modlitwy, a także czynił znak krzyża ziarnem.

Przywoływanie Wiosny i Czyste Okna – podobnie jak w całej Polsce, tak samo na Podhalu wykonuje się gruntowne, wiosenne porządki w domu oraz na zewnątrz w ogrodzie.

Muzyka i taniec będące podtrzymywaniem tradycji góralskich poprzez śpiew, grę na skrzypcach, basach, dudach i innych instrumentach przez zespoły folklorystyczne z Podhala, które znane są na całym świecie. Ich występy przyciągają i zachwycają turystów oraz lokalną społeczność.

Jarmark Podhalański, Wiosenny, Wielkanocny przyciągający zawsze tłumy turystów i lokalnych mieszkańców, na którym można zakupić kunsztowne rękodzieło lokalnych artystów, w postaci np.: obrazów, rzeźb, dekoracji świątecznych, kierpce, pasy góralskie, ciupagi, siekierki, łyżki, misy, drewniane zabawki, ceramikę, haftowane serwety, obrusy, korale, wiklinowe kosze, koszyczki, maskotki, magnesy; regionalne produkty spożywcze m.in. pyszne ciasta, ciasteczka, pierniki, owoce w czekoladzie, serki góralskie, suszone grzyby, zioła, miody i wiele innych, a także podziwiać przecudne koncerty zespołów góralskich.

W powiecie suskim popularne są m.in.: topienie Marzanny; Dzień Wagarowicza – 21 marca, przy czym szkoły organizują tego dnia: akademie, zawody sportowe, konkursy tematyczne takie jak: piosenki wiosennej, recytacji wierszy o wiośnie i wiele innych; Jarmarki Wielkanocne np. w Zawoi, w Makowie Podhalańskim; Kiermasz Wielkanocny w Jordanowie; zdobienie pisanek z wykorzystaniem tradycyjnych technik ludowych; Droga Krzyżowa – w świątyniach, na zewnątrz kościołów, plenerowa, ekstremalna, na Makowską Górę; procesja Niedzieli Palmowej, organizowanie konkursów na najładniej wykonaną pisankę, czy palmę; koncert pieśni wielkopostnych „Stabat Mater”; konkurs potraw i palm wielkanocnych; konkurs na koszyk ze święconką; święcenie pokarmów; udział w procesji wielkanocnej; śniadanie wielkanocne; śmigus-dyngus; konkursy recytatorskie; konkursy, przeglądy folklorystyczne śpiewu, tańca, strojów ludowych – w naszym powiecie mamy wiele zespołów regionalnych z pasją, sercem podtrzymujących tradycję Górali Babiogórskich, znanych lokalnie, w Polsce oraz poza jej granicami; Plenery Malarskie; Majówka pod Babią Górą; Sobótka pod Babią Górą; Babiogórski Festiwal Orkiestr Dętych; Beskidzki Festiwal Muzyki Organowej i Kameralnej; Karuzela Twórczości; Przegląd Orkiestr Dętych „ECHO”, Zawody Sportowo-Pożarnicze, rajdy, biegi, uroczystości patriotyczne i inne, takie jak np.: Święto Chrztu Polski – 14 kwietnia; Święto Pracy – 1 Maja; Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej – 2 Maja; Narodowe Święto 3 Maja; Narodowy Dzień Zwycięstwa – 8 Maja; Dzień Mamy – 26 Maja; Zielone Świątki (Zesłanie Ducha Świętego); Dzień Dziecka – 1 Czerwca.

Ważne jest, aby podtrzymywać tradycje jako swoiste dziedzictwo naszych przodków niezależnie od tego, w której części naszej ukochanej Ojczyzny żyjemy.

Kazimierz Surzyn