Skansen na Markowych Rówienkach zyska nowy zabytek. I to jakiej klasy!

Spore zmiany zaszły w Zespole Budownictwa Drewnianego w Zawoi - Muzeum na Markowych Rówienkach, które jest jedną z atrakcji turystycznych naszej gminy. Przeprowadzające je Zarząd Oddziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego „Ziemi Babiogórskiej” w Suchej Beskidzkiej rozpoczął również prace przy odbudowie zabytkowego schroniska, które niegdyś dawało schronienie piechurom zdobywającym Babią Górę.   

Muzeum na Markowych Rówienkach nawiązuje swoim kształtem do typowego dla tutejszego budownictwa z charakterystyczną dla regionu zabudową (głównie zagrody jednobudynkowe). Inicjatorem jego powstania był długoletni, zasłużony prezes Oddziału "Ziemi Babiogórskiej" PTTK w Suchej Beskidzkiej Józef Żak, który w 1973 roku wykupił w imieniu oddziału PTTK część gruntów na Markowych Rówienkach. Obecnie skansen tworzy 6 obiektów. Najstarszym i tym samym najcenniejszym jest kurna chałupa Franciszka Stopiaka. Zbudowana ze świerkowych i jodłowych bierwion w latach 1802-1815, stała pierwotnie w Zawoi Budzonie, a do skansenu została przeniesiona w 1987 r. Chałupa, kryta dwuspadowym dachem gontowym, jest posadowiona na niskiej podmurówce, w której umieszczone jest zejście do piwnicy. Rok wcześniej bo w 1986 roku do skansenu przeniesiono chałupę Józefa Gancarczyka, którą wzniesiono w 1910 roku w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Podobnie jak w chałupie Stopiaka, także i tu w podmurówce umieszczone jest wejście do piwniczki. Frontową ścianę domu zdobi przeszklony ganek z rzeźbionym szczytem. Ciekawostką jest fakt, że postawiona w 1900 roku chałupa Franciszka Kudzi do dziś stoi w miejscu, w którym ją pierwotnie wzniesiono. Poza trzema wyżej opisanymi chałupami w skansenie można obejrzeć także kuźnię (przeniesiono ją z przysiółka Toczki, gdzie stanowiła warsztat pracy kowala Emila Bubiaka), wolnostojący spichlerz z piwniczką w dolnej części (znajdowała się na roli Bartyzelowej), a kamienna figura Matki Bożej ustawiona w drewnianej kapliczce pochodzi z cmentarza w Suchej Beskidzkiej. Wszystkie trzy zabytki pochodzą z początku XX wieku. Chałupy są zwrócone frontem w kierunku południowo-wschodnim. Takie orientowanie budynku (na wschód lub południe, a więc w kierunku życiodajnego słońca) miało znaczenie magiczne i zapewniało mieszkańcom zdrowie, dostatek i powodzenie.

Zarząd Oddziału PTTK „Ziemi Babiogórskiej” w Suchej Beskidzkiej, który jest właścicielem ZBD im. J. Żaka w Zawoi w związku z zawilgoceniem bierwon chałup, zarastaniem trawy wokół obiektów, w trosce o wygodę i bezpieczeństwo zwiedzających podjął działania mające na celu uzyskanie środków na wykonanie tzw. kamiennych opasek wokół zabudowań skansenu. W ramach konkursu „Ochrona zabytków Małopolski” pozyskał z Województwa Małopolskiego 30 000,00 zł. Ponadto z Zarządu Głównego PTTK otrzymał dotację w wysokości 22 500,00 zł, która stanowi wkład własny oddziału w przedsięwzięcie. Odbioru prac dokonano 27 listopada. Zgodnie z projektem i specyfiką techniczną opaski kamienne wykonano wokół obiektów ZBD. Powstała również ścieżka od chałupy Gancarczyka do bramy.

Zdecydowanie większym przedsięwzięciem, które z uwagi na jego rozmiar musiało zostać podzielone na etapy jest translokacja i rekonstrukcja zabytkowego budynku schroniska im. dr Hugona Zapałowicza dokonana według stanu zachowania na rok 1906. W tym roku prace obejmowały wykonanie robót ziemnych i fundamentów do poziomu zerowego oraz stolarki drzwiowej i okiennej. Całość prac w wysokości 90 000,00 zł została sfinansowana ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury, uzyskanych z dopłat ustanowionych w grach objętych monopolem państwa. – Do pełnej odbudowy schroniska potrzebne jest jeszcze 300 tys. zł. Wierzę, że w przyszłym roku uda nam się je uzyskać. Dalszych prac nie można już podzielić. Gdy postawimy ściany, to od razu trzeba budynek przykryć. To jest drewno. Jeśli nie będzie przykryte zacznie niszczeć – mówi Wojciech Żak, prezes Oddziału „Ziemi Babiogórskiej" PTTK w Suchej Beskidzkiej.