PODBABIOGÓRZE ZNANE I NIEZNANE – Skawa w Makowie cz. I

    Skawa jest najdłuższą rzeką przepływającą przez teren Podbabiogórza. Nieustannie kształtuje otoczenie począwszy od swych źródeł w Spytkowicach, poprzez Jezioro Mucharskie, aż po ujście do Wisły. Dzięki temu na całej długości rzeki znajduje się wiele malowniczych odcinków. Jednym z nich jest Dolina Makowska. Charakteryzuje się ona dużą różnorodnością geomoroflogiczną, która została odtworzona na przestrzeni ostatnich 20 lat. 

    Początek Makowskiej Doliny wyznacza duże zakole, które rozpoczyna się od ujścia Skawicy do Skawy (tzw. Zwarka w Białce). Następnie rzeka przełomem przedziera się wzdłuż zalesionych, zachodnich zboczy Kamiennej Góry (fot. 1.). W ten sposób zmienia kierunek przepływu z północy na zachód. Końcowy odcinek zakola stanowi część miasta Makowa Podhalańskiego zwana Jazami. Nazwa okolicy pochodzi od budowli hydrotechnicznych, które już w XIX wieku zabezpieczały przed wylewami rzeki. Do tej pory jest to jeden z newralgicznych punktów na mapie miejscowości. Na opisanym odcinku Skawa przypomina typową rzekę górską. Płynie stosunkowo wąskim korytem, miejscami występują kamieńce i żwirowiska, a także fragmenty skał. Brzegi porasta las mieszany, który dopiero na Jazach ustępuje łęgowi górskiemu. 

    Począwszy od Jazów aż po centrum miasta Skawa płynie w uregulowanym korycie (fot. 2.). Dzięki zabezpieczonym brzegom możliwe było stworzenie ogródków działkowych oraz terenów o potencjale rekreacyjnym. Uroku dodają liczne skały oraz progi wodne, szczególnie w sąsiedztwie „Mostu Grzechyńskiego” (fot. 3.). Szatę roślinną stanowi tu typowy łęg górski, lasy porastają jedynie strome zbocza. Znajdują się one na lewym brzegu rzeki od strony osiedla Jedzinnego oraz osiedla Pierogówka w Grzechyni. Wspomniane okolice chętnie wybierane są przez mieszkańców i letników jako miejsca kąpieliskowe. Ponadto cieszą się one popularnością wśród wędkarzy. W wodach Skawy można złowić, takie ryby jak: pstrągi, brzany, okonie, klenie, czy lipienie. 

    Jeszcze 20 lat temu dalszy odcinek Skawy można byłoby opisać, tak jak powyżej, jednak rzeka diametralnie zmieniła swój wygląd. Kolejne powodzie (2001, 2010, 2014) doprowadziły do całkowitego zniszczenia umocnień brzegowych. W ten sposób Skawa przywróciła swój pierwotny wygląd, znany z XIX - wiecznych map.

    Na wysokości dawnej „Podhalanki” rzeka zaczyna meandrować. Efektem tego jest tworzenie się koryta wielonurtowego, którego dochodzi do 250 metrów. Jednocześnie powstają w nim charakterystyczne formy geomorfologiczne, takie jak: boczne nurty, łachy przybrzeżne oraz ławice środkorytowe (wyspy rzeczne). Zbudowane są one najczęściej z kamieni, a także żwiru i mułu (fot. 4-5.). Podlegają okresowym zalewom oraz dużemu nasłonecznieniu, dzięki czemu stanowią doskonałe siedlisko dla roślin pionierskich i ptactwa wodnego. Ponadto dosyć powszechne są starorzecza – łukowate jeziorka utworzone z meandra odciętego od dopływu wody (fot. 6.). Osobliwością doliny Skawy są tzw. „jeziorka na żwirowiskach” (fot. 7.). Znajdują się na prawym brzegu  w obrębie terasy nadzalewowej w pobliżu dawnego ujścia Młynówki. Są to różnej wielkości zbiorniki wodne powstałe w obniżeniach gruntu po dawnej żwirowni. Dolinę rzeczną porasta bujny łęg wierzbowo – olszynowy, poprzeplatany połaciami łąk. Ponadto na lewym brzegu Skawy (od strony Łęgu Makowskiego) w pobliżu strumieni (na lewym brzegu Skawy) tworzą się rozlewiska i mokradła z typowym siedliskiem olszyny górskiej.

    Za mostem przy ulicy Spacerowej rzeka powraca do jednonurtowego koryta, staje się ono skaliste oraz ulega znacznemu zwężeniu. Jest to początek kolejnego, dużego zakola, które zamyka Makowską Dolinę. Rzeka ponownie zmienia kierunek przepływu z zachodu na północ. Najpierw przedziera się wzdłuż północnych stoków Ostrej Góry, a następnie opływa zalesione zbocza Mioduszyny górującej nad Dolnym Makowem. Umocnione pozostają brzegi od strony Suchej Beskidzkiej wzdłuż których przebiegają drogi, linia kolejowa, a także zlokalizowane są obiekty komunalne. Na tym odcinku nadrzeczne łęgi stopniowo wypiera zabudowa oraz infrastruktura. 
                                                                                                                                                                                                                                   KB

FOTOGRAFIE:

Fot. 1. Skawa w okolicach Jazów, z prawej ujście potoku Żarnowianka 
Fot. 2. Zamarznięta Skawa, widok z mostku do osiedla Jedzinnego w stronę Kamiennej Góry
Fot. 3. Próg wodny na rzece
Fot. 4. Panorama Skawy ze wzgórza w Makowie Dolnym, widoczne szerokie i wielonurtowe koryto rzeki 
Fot. 5. Zakole Skawy w Makowie Dolnym (okolice ulicy Spacerowej)
Fot. 6. Starorzecze 
Fot. 7. Jedno z "jeziorek na żwirowiskach" - fotografie własne

BIBLIOGRAFIA:

Witkowski K., Wysmołek G., Wpływ regulacji Skawy na rozwój form korytowych, 2015