Podbabiogórze znane i nieznane – Park Dworski w Toporzysku

Dwory szlacheckie niegdyś znajdowały się w wielu miejscowościach Podbabiogórza. Jednakże burzliwa historia naszego kraju sprawiła, że wiele z nich przestało istnieć. Część została zniszczona w czasie zawieruchy wojennej (1939-45) lub popadła w ruinę na skutek komunistycznych represji wobec właścicieli dóbr ziemskich po 1945 r. Do dnia dzisiejszego ostało się kilka dworów. Inne zniknęły z górskiego krajobrazu, choć gdzieniegdzie pozostał po nich ślad dawnej świetności szlacheckich czasów. Jednym z takich miejsc jest Park Dworski w Toporzysku.

Park usytuowany jest na niewielkim wzgórzu, poniżej którego płynie miejscowy potok oraz przebiega droga powiatowa. Zajmuje powierzchnię 6,2 ha i stanowi pozostałość po dworze, który funkcjonował tutaj od XVIII wieku. W roku 1977 znajdowało się tam jeszcze kilka zabudowań gospodarczych (stajnia i obora murowana z XIX wieku oraz dawna studnia dworska), drewniany domek – prawdopodobnie mieszkanie stróża dworskiego. Wcześniej mieścił się tam osiemnastowieczny, kamienny spichlerz, drewniany dwór z tego samego okresu, zajazd i “salon ogrodowy”, oficyna oraz kierat. Niestety żaden z wymienionych budynków nie zachował się do dnia dzisiejszego.

Ogród krajobrazowy założono na początku XIX wieku w układzie tarasowym. Ukształtowanie wnętrza parku pozwala przypuszczać, że są to ślady włoskiego ogrodu z wcześniejszego okresu. 21 listopada 1980 roku Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał ogród dworski do rejestru zabytków, obecnie znajduje się on pod nr 1618 w rejestrze “A” zabytków województwa małopolskiego. W krajobrazie dominują drzewa liściaste (buki, lipy, dęby, kasztanowce). Wiek większości z nich szacuje się na ponad 130 lat. Na terenie parku możemy znaleźć także ciekawe gatunki drzew np. platon klonolistny, czy buki w odmianie czerwonolistnej. Zachwyt wzbudzają dorodny kasztanowiec i stary modrzew – pomniki przyrody. Występuje tutaj także wiele gatunków krzewów (leszczyna pospolita, głóg jednoszyjkowy, bez czarny) i roślin zielonych (pierwiosnka bezłodygowa, szafran spiski, fiołek wonny, bluszczyk kurdybanek, ziarnopłon wiosenny, gajowiec żółty, kokoryczka wielokwiatowa, marzanka wonna). Otoczenie parku i roślinność sprawiają, że jest to idealne miejsce na popołudniowy spacer jedną z wielu ścieżek np. Alejką Grabową. Podczas takiej wycieczki możemy napotkać leśną zwierzynę (sarny, dziki, wiewiórki, jeże, zające i różnorodne gatunki ptaków). Ponadto na terenie parku organizowane są miejscowe festyny oraz imprezy okolicznościowe.

W centralnym miejscu parku znajduje się kamienna figura Matki Bożej, z którą wiąże się pewna legenda. Mówi się, że stoi ona na grobach rodziny Górkiewiczów (ostatnich właścicieli dworu). Zanim ją wybudowano często słychać było krzyki i jęki. Mieszkańcy ufundowali w tamtym miejscu kapliczkę. Wtedy głosy ucichły. Inna legenda wiąże się z lasem, który znajduje się nad Klubem Jazdy Konnej “Bór” w Toporzysku. Nazywa się on “Pod Ławkami”. Nazwa ta wzięła się stąd, iż stała tam ławka, na której siadywał dziedzic, aby obserwować pracujących w polu chłopów. Czasy świetności parku obrazuje zamieszczone poniżej zdjęcie, które zostało wykonane przed 1939 r. (Fot. 7.).

KB

ZDJĘCIA

Fot. 1. Widok na Park Dworski znajdujący się na niewielkim wzgórzu tuż nad Zespołem Szkół im. Jana Kochanowskiego (z prawej strony);

Fot. 2. Fragment parku – w oddali platon klonolistny;

Fot. 3. Figurka Matki Bożej z XIX wieku;

Fot. 4. Tablica pamiątkowa;

Fot. 5. Kasztanowiec zwyczajny – pomnik przyrody (zdjęcie z marca);

Fot. 6. Pozostałe zabudowania dworskie – zdjęcie z II połowy XX wieku;

Fot. 7. „Czasy świetności parku” – zdjęcie z okresu międzywojennego.

(źródła własne)

BIBLIOGRAFIA

www.parki.org.pl

www.muzeum.sucha-beskidzka.pl