Paweł Kuligowski – Uczestnik Bitwy pod Monte Cassino w 82. rocznicę walk

Urodził się 16 czerwca 1915 roku w Zembrzycach. Pochodził z rodziny robotniczo-chłopskiej. Szkołę podstawową ukończył w swojej rodzinnej miejscowości. Jako młodzieniec pracował z rodzicami w gospodarstwie. 24 marca 1938 roku rozpoczął odbywanie służby wojskowej w 45. Pułku Piechoty w Równej koło Gdyni. Tam przeszedł 6-miesięczne szkolenie podoficerskie, awansując do stopnia starszego strzelca. Kapralem został 24 czerwca 1939 roku. Władze wojskowe 15 lipca 1939 roku przeniosły Kuligowskiego do Korpusu Ochrony Pogranicza. W okresie od 1 do 18 września 1939 roku brał udział w wojnie z Niemcami w rejonie Krakowa, Tarnowa, Lwowa i Stryja. 19 września tego samego roku Paweł Kuligowski przekroczył granicę Węgier, gdzie został internowany. Tuż po zwolnieniu 29 maja 1940 roku wyjechał do Jugosławii, a następnie do Grecji i Syrii. W obozie syryjskim Hims wstąpił do Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich, utworzonej tam z rozkazu Wodza Naczelnego i premiera rządu polskiego na uchodźstwie gen. Władysława Sikorskiego. Walczył w Pułku Ułanów Karpackich.

29 czerwca 1940 roku ze współtowarzyszami broni Kuligowski wyruszył poprzez Palestynę do Egiptu. Tutaj Polacy stoczyli wspólnie z oddziałami brytyjskimi zwycięską bitwę pod Aleksandrią, pokonując oddziały wojska włoskiego. W okresie od 21 sierpnia do 24 grudnia 1941 roku Paweł Kuligowski walczył w Libii nad Morzem Śródziemnym w obronie Tobruku. Uczestniczył w pościgu za wycofującymi się oddziałami niemieckimi. Polacy stoczyli wówczas zwycięski bój z wojskami niemiecko-włoskimi pod miejscowością Al.-Ghazala oraz współpracowali z Brytyjczykami w zdobyciu twierdzy pustynnej Bardia.

Dalszy udział Kuligowskiego w walkach związany był z powstaniem w końcu 1943 roku II Korpusu Polskiego pod dowództwem gen. Władysława Andersa. W jego skład weszła Armia Polska na Wschodzie oraz Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich zreorganizowana w 1942 roku w 3 Dywizję Strzelców Karpackich, która prowadziła działania operacyjne na terenie Włoch. Tam Paweł Kuligowski walczył najpierw nad rzeką Sangro, a następnie w obronie Monte Cassino – wzgórza silnie umocnionego przez Niemców wykutymi w skałach bunkrami żelbetonowymi ze stanowiskami ogniowymi, zaporami z pól minowych i urządzeniami hydrotechnicznymi. W jego okolicach w maju 1944 roku został ranny w prawą rękę. Nie zgodził się odejść z pola bitwy do punktu opatrunkowego, toteż jego ręka pozostała zdeformowana i niesprawna do końca życia. 

O bohaterskiej postawie Pawła Kuligowskiego pisał Melchior Wańkowicz (1892 – 1974) znakomity pisarz, w latach wojny korespondent II Korpusu Polskiego, w pracy pt. „Monte Cassino”. Oto jej fragment: „Ogarnęła nas jak gdyby furia bojowa – mówi por. Popiel. – Brakowało granatów, więc kpr. Kuligowski porwał dwa kamienie i zawołał: – Krzykiem ich, panie poruczniku, krzykiem. Ryknęliśmy straszliwie hura! Kuligowski rzucił swoje dwa kamienie, a ja ostatni granat. Niemcy mając przecięty odwrót do drugiej linii bunkrów, uciekli już tylnym wyjściem w stronę Monte Cairo. Kuligowski podskoczył w dół, porwał pozostawiony przy skoku na bunkry cekaem, ustawił na podstawie i dał serię, która zdążyła jeszcze dogonić Niemców uciekających po odkrytym stoku. Padł jeden… drugi… trzeci… czwarty… piąty… szósty… siódmy…”. Walki o Monte Cassino trwały od 17 stycznia do 19 maja 1944 roku. Ostatecznie zakończone zostały zwycięstwem aliantów, którzy przełamali niemiecką linię Gustawa, otwierającą im drogę na Rzym.

Razem z kolegami – żołnierzami Kuligowski na froncie włoskim zdobywał też Passo Corno, Arikonę, Pesaro. Walczył o Senigalię i nad rzeką Metauro w czasie od 19 lipca do 29 sierpnia 1944 roku. Uczestniczył w walkach na odcinku obronnym rzeki Serio i w bitwie o Bolonię. W tej ostatniej 17 kwietnia 1945 roku został ranny w głowę. 15 czerwca 1946 roku wraz z innymi żołnierzami polskimi wyjechał do Anglii.

2 czerwca 1947 roku Kuligowski powrócił z tułaczki wojennej do Ojczyzny. W Zembrzycach założył rodzinę. Pracował w tutejszym GS, a później w garbarni. Często gościł w Szkole Podstawowej im. Bohaterów Monte Cassino w Kętach, uczestnicząc w akademiach i uroczystościach związanych z rocznicą bitwy. Prelekcje wygłaszał też w Szkole Podstawowej im. Kazimierza Przerwy-Tetmajera w swojej rodzinnej wiosce.

Paweł Kuligowski- bohater II wojny światowej – zmarł 29 kwietnia 1982 roku. Cześć Jego Pamięci!

Rodzinie mieszkającej w Zembrzycach pozostawił wiele pamiątek w postaci: książeczki wojskowej, zdjęć, medali i orderów. Za swoją ofiarną walkę otrzymał następujące odznaczenia: Order Wojenny Virtuti Militari, Krzyż Walecznych, Medal Wojska Polskiego, Gwiazdę za wojnę 1939-1945, Gwiazdę Italii, Gwiazdę Afryki, Odznakę za Rany z Dwiema Gwiazdkami, Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino, Odznakę Warszawskiej Dywizji Pancernej, Odznakę Pułku Ułanów Karpackich i Odznakę Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich.

Kazimierz Surzyn

Na podstawie wspomnień rodzinnych Państwa Kuligowskich