Oddział Ziemi Babiogórskiej PTTK w Suchej Beskidzkiej świętował 70-lecie działalności

Miła uroczystość miała miejsce wczoraj w Muzeum – Zespole Budownictwa Drewnianego im. Józefa Żaka w Zawoi Markowe Rówienki. Oddział „Ziemi Babiogórskiej” im. prof. dr Walerego Goetla Polskiego Towarzystwa Turystyczno Krajoznawczego w Suchej Beskidzkiej świętował 70-lecie działalności.

Spotkanie rozpoczęło się wystąpieniem prezesa Zarządu Oddziału, Wojciecha Żaka, w którym przypomniał najważniejsze momenty z historii oddziału, ale z wielką pasją i dumą podkreślił wkład lokalnej społeczności w rozwój ruchu turystycznego na ziemi suskiej. Jak zaznaczył, historia zorganizowanej turystyki na tym terenie sięga 1905 roku, kiedy to dzięki wysiłkom Hugo Zapałowicza powołano do życia Oddział Babiogórski Towarzystwa Tatrzańskiego w Makowie Podhalańskim. W tamtym czasie, równolegle z działalnością niemieckiego Beskiden-Verein, rozpoczęła się swoista „walka na pędzle” – czyli konkurencja w znakowaniu szlaków turystycznych, nierozerwalnie związana z walką o polskość regionu.

Po przeniesieniu oddziału do Żywca w 1910 roku i przerwie spowodowanej wojną oraz brakiem lokalnych animatorów, idea odżyła po II wojnie światowej. W 1955 roku, dzięki aktywności środowisk turystycznych Suchej Beskidzkiej, Makowa Podhalańskiego i Zawoi, z inicjatywy Izabeli Jasińskiej i licznych entuzjastów gór, powstał samodzielny Oddział PTTK – nazwany „Ziemi Babiogórskiej”. Jego pierwszym prezesem został Józef Żak. Natomiast wiceprezesami pierwszego zarządu byli: Marian Jasiński, i Zygmunt Boryczko, skarbnikiem Maria Skrbeńska a sekretarzem Izabela Jasińska. Największą aktywnością wykazali się przynależąc do PTTK w tym czasie: Barbara i Józef Zajączkowie, Tadeusz Kotabka, Zdzisław Gruber, Stanisław Banach, Stanisław Rupert, Stefan Bańdura, Jan Kuś, Janusz Zaręba (dyrektor Babiogórskiego Parku Narodowego), Marcin Mrugacz i Adam Leśniak.

Pierwszą siedzibą Oddziału była świetlica Związku Zawodowego kolejarzy, a następnie świetlica Babiogórskiej Fabryki Mebli. Najwięcej uwagi poświęcono, rzecz jasna, działalności: turystyce górskiej i narciarskiej.

Jedną z pierwszych cyklicznych imprez organizowanych przez suski Oddział były zawody narciarskie – Memoriał Aleksandra Starzeńskiego o Puchar Babiej Góry. Inicjatywa ta upamiętniała zasłużonego działacza turystyki, który zginął tragicznie na stokach Babiej Góry w 1951 roku. Choć memoriał przez lata cieszył się dużą popularnością, jego ostatnia edycja odbyła się w 2002 roku na stoku Cholernego w Suchej Beskidzkiej i zgromadziła 94 uczestników w różnych kategoriach wiekowych.

Z biegiem lat Oddział rozszerzał swoją działalność, powołując kolejne komisje i rozwijając sfery przewodnictwa, handlu oraz usług noclegowo-gastronomicznych. Organizowano zimowiska, kolonie, wycieczki piesze, narciarskie i autokarowe dla dzieci, młodzieży i dorosłych. Wielkim sukcesem była pomoc, jakiej Oddział udzielił Podkomisji Historii i Kultury Turystyki Górskiej w otwarciu pierwszego Ośrodka Muzealnego KTG na Markowych Szczawinach. Otwarcie miało miejsce 22 września 1966 roku – w 60. rocznicę budowy schroniska.

W latach 60. Oddział przejął opiekę nad szlakami w pasmach Babiogórskim i Jałowieckim, obejmując łącznie 194,5 km tras turystycznych oraz 12,5 km tras narciarskich. W 1970 roku zorganizowano drugi kurs przewodnicki, który przyciągnął uczestników także spoza regionu.

Zasługą działaczy było również ocalenie zabytkowego dworku z 1875 roku, należącego niegdyś do hrabiów Tarnowskich. Dworek przy ul. Mickiewicza 38, znany jako „Pohrabka”, był w ruinie i przeznaczony do rozbiórki. Dzięki determinacji członków PTTK przeszedł gruntowny remont i stał się siedzibą Oddziału oraz BORT-u. Uroczyste otwarcie nowej siedziby odbyło się 21 lipca 1982 roku, połączone z odsłonięciem tablicy ku czci prof. dr Walerego Goetla, patrona Oddziału od 1979 roku. Wśród honorowych gości była córka profesora – Wanda Chrząstowska.

25-lecie istnienia Oddziału świętowano uroczyście 10 stycznia 1981 roku. Podczas obchodów prezes Zarządu Wojewódzkiego PTTK, dr Jan Wałach, przekazał sztandar oraz Złotą Honorową Odznakę PTTK na ręce prezesa Józefa Żaka. Kolejnym wielkim wydarzeniem była elektryfikacja schroniska na Markowych Szczawinach, zrealizowana w 75. rocznicę jego powstania przy współpracy z dyrektorem Babiogórskiego Parku Narodowego, Stefanem Kałwą.

W 1984 roku, w 30-lecie powstania Babiogórskiego Parku Narodowego, odsłonięto pomnik we Widłach w Górnej Zawoi, ufundowany przez Oddział i poświęcony dwóm wybitnym znawcom Babiej Góry – Hugo Zapałowiczowi i Władysławowi Szaferowi.

Oddział od lat prowadzi działalność wydawniczą. W latach 80. ukazały się dwa tomy almanachu „Gdy do tej Babiej Góry przyjdziesz” oraz książka „Babiogórskie pieśni i tańce w Zawoi” autorstwa Zofii, Zbigniewa i Małgorzaty Bugajskich.

Jednym z najważniejszych projektów była budowa skansenu w Zawoi-Markowe Rówienki, której początki sięgają 1973 roku. Kluczowe dla rozwoju skansenu były lata 80., gdy pozyskano m.in. chałupę Stefana Gancarczyka oraz bezcenną, kurną chatę z 1840 roku. Uroczyste otwarcie skansenu miało miejsce 25 września 1993 roku – już po śmierci jego pomysłodawcy, prezesa Józefa Żaka. Skansen nosi dziś jego imię.

Współczesna działalność Oddziału jest kontynuacją dorobku poprzedników. Pomimo zmian społecznych i gospodarczych, PTTK Ziemi Babiogórskiej nieprzerwanie realizuje swoją misję, angażując się w organizację wydarzeń turystycznych, kulturalnych i edukacyjnych, szczególną wagę przykładając do pracy z młodzieżą. Rajdy – Babiogórski, na Koskową Górę, „Podbeskidzkie Miasta” – cieszą się coraz większym zainteresowaniem. Wszystko to możliwe jest dzięki współpracy z nauczycielami, opiekunami oraz Babiogórskim Parkiem Narodowym.

Oddział prowadzi dziś znakowanie 51 szlaków górskich o łącznej długości 335,8 km, trzech narciarskich (14 km) i jednego krajoznawczego (6 km). Regularnie powstają nowe, widokowe odcinki, choć wciąż dużym problemem pozostaje dewastacja oznakowań. Od 2014 roku prowadzona jest systematyczna weryfikacja przebiegu wszystkich tras, z których wiele ma ponad 70 lat. Znakowaniem zajmują się przeszkoleni znakarze.

Skansen wciąż się rozwija. Znajdują się w nim dziś trzy chałupy, kuźnia, piwniczka, kapliczka oraz przeniesione w 2023 roku pierwsze schronisko Hugo Zapałowicza z 1905 roku. Placówka, wpisana do rejestru muzeów prowadzonych przez Ministerstwo Kultury, funkcjonuje jako Muzeum Zespołu Budownictwa Drewnianego im. Józefa Żaka. Współpraca z Zawojskim Centrum Kultury im. dr Urszuli Janickiej-Krzywdy owocuje organizacją warsztatów, występów zespołów regionalnych, wystaw i oprowadzania turystów.

Oddział PTTK Ziemi Babiogórskiej pozostaje aktywnym partnerem wielu instytucji: samorządów, Babiogórskiego Parku Narodowego, Nadleśnictwa Suskiego, Urzędu Marszałkowskiego w Krakowie, Urzędu Ochrony Zabytków i innych organizacji. Ta współpraca, oparta na wspólnych wartościach i trosce o dziedzictwo regionu, pozwala kontynuować działalność z sukcesami i nadzieją na kolejne dziesięciolecia.

Spotkanie w Zawoi było również okazją do wręczania odznaczeń najbardziej zasłużonym członkom Oddziału.

Honorową Złotą odznakę PTTK otrzymała Anna Stopa, srebrną: Marcin Leśniakiewicz i Irena Denis, a brązową: Tadeusz Błachut, Stanisław Budnik i Małgorzata Mydlarz.

Dyplom Zarządu Głównego PTTK wręczono Markowi Fludrowi, Medal PTTK „Za pomoc i współpracę” otrzymali: Starostwo Powiatowe w Suchej Beskidzkiej, Nadleśnictwo Sucha, Babiogórski Park Narodowy, Babiogórskie Centrum Kultury im. Urszuli Janickiej-Krzywdy, a Medal Honorowy PTTK „Za pomoc i współdziałanie” Jerzy Miśkowiec.

Złotą odznaką Zasłużony w pracy PTTK wśród młodzieży wyróżniono Barbarę Łazarz, srebrną Agnieszkę Stasik, a brązową Agatę Rusin.

Listy gratulacyjne otrzymali: Jerzy Kalarus, Bronisława Drozd, Halina Fitak, Albina Budnik, Kazimierz Masiuk, Alojzy Szczęśniak.

Odznaki 50 lat PTTK otrzymali: Maria Jurzak, Janusz Fujak, Jan Malaga, Marian Pasierbek, Jan Pituła oraz Kazimierz Pochopień, a Odznaki 25 lat PTTK: Andrzej Danel, Teresa Danel, Barbara Gąsiorowska, Teodor Gąsiorowski, Michał Hudyka, Jacek Master, Maciej Mażul, Małgorzata Mydlarz, Jarosław Piergies, Danuta Sośnicka i Kamil Żak. Dyplom Oddziału PTTK „Zasłużony Działacz” otrzymali: Teresa Mydlarz, Marcin Marek, Róża Jędrzejak, Michał Hudyka, Rafał Nowak, Henryk Dąbrowski.

W toku jest procedowanie medalu „Nauczyciel kraju ojczystego” dla Łukasza Elżbieciaka oraz Brązowego Krzyża Zasługi dla Jerzego Żaka.

Wśród gości, którzy wzięli udział w jubileuszu byli między innymi, senator RP Andrzej Pająk, Starosta Suski Józef Bałos, dyrektor Babiogórskiego Parku Narodowego Tomasz Pasierbek, a także prezesi oddziałów PTTK z innych regionów. Radna Sejmiku Województwa Małopolskiego Danuta Kawa przekazała na ręce prezesa Wojciecha Żaka medal Polonia Minor, prestiżowe wyróżnienie przyznawane przez samorząd Województwa Małopolskiego za wybitne osiągnięcia i działania na rzecz Małopolski oraz idei samorządności.