Kościół w Makowie Podhalańskim

Powstał w latach 1697-1701 pod przewodnictwem ks. proboszcza Ziebrowskiego. Po późniejszych przebudowach utrzymany jest obecnie w stylu późnoklasycystycznym. Posiada korpus trzynawowy, halowy. Na zewnętrznych ścianach prezbiterium znajdują się tzw. szkarpy. Czworoboczna wieża z zegarem nakryta jest hełmem z końca XIX wieku. Kościół wyposażony jest w dwa zabytkowe dzwony z 1547 i 1663 roku. Fasadę frontową świątyni zdobi ryzalit zakończony trójkątnym frontonem. Na jednej z zewnętrznych ścian kościoła znajduje się barokowy, rzeźbiony krzyż z Jezusem Ukrzyżowanym. Nad głównym wejściem do świątyni widnieje napis: „Królowo Rodzin módl się za nami”. Obecny kościół jest trzecim z kolei w Makowie. Nosi wezwanie Przemienienia Pańskiego i miano Sanktuarium Matki Bożej Opiekunki i Królowej Rodzin.

Pierwsza drewniana świątynia pod wezwaniem św. Klemensa Męczennika istniała w Makowie najprawdopodobniej już na początku XIV stulecia. Stała ona w miejscu dzisiejszego ogrodu przed plebanią. Obecnie usytuowana jest tam kamienna kolumna, wystawiona w 1749 roku. Miejscowa tradycja powstanie kościoła wiąże z akcją misyjną prowadzoną przez świętych Cyryla i Metodego. W 1745 roku świątynię rozebrano. Obraz świętego Klemensa przewieziono do pobliskiej Zawoi.

W XVI wieku wybudowano na roli Grabcowej murowany kościółek Przemienienia Pańskiego, który w 1690 roku konsekrował ks. bp. Szembeka. Dziś stanowi on zakrystię obecnego kościoła. Później postawiono nawę kościelną, która tworzy w dzisiejszej świątyni prezbiterium barokowe z kaplicą, z elementami w stylu gotyckim. W 1701 roku zaczęto w nim odprawiać nabożeństwa. 4 lata później konsekracji Domu Bożego dokonał ks. bp. Kazimierz Łubieński. Do murowanej nawy kościoła dobudowano drugą znacznie większą, ale drewnianą.

W I połowie XIX wieku staraniem proboszcza ks. Jerzego Majerskiego sanktuarium Przemienienia Pańskiego gruntownie przebudowano. Na miejscu drewnianej stanęła nawa murowana, wykonana w stylu baroku józefińskiego. Kościół przybrał wówczas dzisiejszy wygląd i został konsekrowany w 1833 roku przez ks. bp. Franciszka de Paula Pischteka. Nieco później dobudowano sygnaturkę i zmieniono dach świątyni z gontowego na dachówkowy.

W ołtarzu głównym sanktuarium usytuowany jest, przeniesiony z poprzedniego kościoła, słynący łaskami wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem. Namalowany został temperą na desce lipowej, w stylu renesansowym, najprawdopodobniej w jednym z warsztatów w Krakowie. Nieznany autor obraz ów wykonał na zlecenie ks. Wojciecha Alberta Dąbskiego, ówczesnego proboszcza parafii makowskiej, który w 1590 roku umieścił go w ołtarzu głównym świątyni. Kult Madonny Makowskiej zwanej też Królową i Opiekunką Rodzin sięga XVI stulecia i trwa do dnia dzisiejszego. Już w 1591 roku przed obrazem Matki Bożej modlił się ks. Jakub Wujek o ratunek dla parafian nękanych panującą tutaj wtedy zarazą. Liczne uzdrowienia i łaski spisywane są w tzw. „złotej księdze”. Do wielkiego serca usytuowanego przy obrazie składane są nazwiska rodzin poświęconych Pani Makowskiej. Przez wieki wierni z wdzięczności za otrzymane dobrodziejstwa składali Matce Bożej Makowskiej korony, wota i sukienki.

W 1602 roku obraz poświęcił ks. kardynał Bernard Maciejowski. Przed obliczem Madonny w 1946 roku książę arcybiskup Adam Sapieha, metropolita krakowski, oddał Archidiecezję Krakowską pod opiekę Niepokalanemu Sercu Maryi.

30 marca 1978 roku Ojciec Święty Paweł VI przychylił się do prośby ks. prymasa kardynała Stefana Wyszyńskiego, ks. kardynała Karola Wojtyły, metropolity krakowskiego, późniejszego papieża Jana Pawła II oraz całego episkopatu Polski i uznał oficjalnie obraz Pani Makowskiej za słynący łaskami, zezwalając na jego koronację. Starania o jej dokonanie podjął ks. prałat Franciszek Dźwigoński, proboszcz duszpasterstwa makowskiego w latach 1962-1989. Był sługą Bożym o wielkim charyzmacie, wychowawcą młodzieży, opiekunem powołań kapłańskich, budowniczym obiektów dla parafii, kapelanem Armii Krajowej pseudonim „Prot”. Został odznaczony Krzyżem AK oraz srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami.

10 czerwca 1979 roku Ojciec Święty Jan Paweł II ozdobił Madonnę Makowską papieskimi koronami, podczas Mszy Św. na Błoniach w Krakowie. Później krótko przebywała ona w katedrze wawelskiej. Uroczysta intronizacja wizerunku miała miejsce 12 sierpnia 1979 roku w makowskim kościele. Dostarczyła ona parafianom okazji do wybudowania monumentalnych schodów prowadzących do świątyni i Ogrójca. W następnym roku ks. Dźwigoński wyruszył na czele stu osobowej pielgrzymki do Rzymu, gdzie złożył podziękowania Papieżowi za koronację obrazu.

Do dziś w świątyni odprawiane są nowenny środowe zainicjowane przez ks. prałata Franciszka Dźwigońskiego, w czasie których czytane są świadectwa łask doznanych przez wiernych za przyczyną Maryi. Składane są również prośby o Jej wstawiennictwo w rozwiązywaniu trudnych spraw i dalszą opiekę nad rodzinami z Makowa, okolic i wszystkich, którzy nawiedzają makowskie sanktuarium. Na Pokutnym Różańcu Fatimskim czciciele Matki Bożej Makowskiej gromadzą się w kościele każdego 13 dnia miesiąca od maja do października. W ostatnią niedzielę maja każdego roku odprawiane są w świątyni nabożeństwa ku czci Matki Bożej Opiekunki Rodzin. Wierni uczestniczą też w nabożeństwach czczących świętą Ritę.

Obecny gospodarz parafii, ks. proboszcz, dziekan Tadeusz Różałowski, wraz z kapłanami sanktuarium utrzymują i rozwijają kult Maryjny w Makowie. Często modlą się przed wizerunkiem Matki Bożej Pani Makowskiej zawierzając Jej wszystkie rodziny mieszkające na terenie duszpasterstwa. Odprawiają tam nabożeństwa ku czci Madonny Makowskiej, podczas których familie odnawiają całkowite oddanie się Jej matczynemu sercu, wypraszając potrzebne łaski.

8 sierpnia 2004 roku w Święto Przemienienia Pańskiego obraz Pani Makowskiej Opiekunki Rodzin został przewieziony ze świątyni na stadion Klubu Sportowego „Halniak” w Makowie Podhalańskim i umieszczony w ołtarzu polowym. Tam Jego Eminencja ks. kardynał Franciszek Macharski, Metropolita Krakowski w asyście ks. bp. Jana Szkodonia, byłego ks. proboszcza Antoniego Dużyka i wikariuszy przewodniczył Mszy św. dziękczynnej z okazji 25. rocznicy koronacji wizerunku Makowskiej Królowej Rodzin. Uroczystość zgromadziła kapłanów z Archidiecezji Krakowskiej, władze gminne, powiatowe i wojewódzkie, poczty sztandarowe instytucji działających w gminach podbabiogórskich, miejscowy chór, strażaków, orkiestrę z Zembrzyc oraz liczne rzesze wiernych z Makowa Podhalańskiego, Grzechyni, a także z okolicznych wiosek m. in.: z Białki, Juszczyna, Kojszówki, Osielca, Wieprzca, Żarnówki, Skawicy i Zawoi, które przez długi czas należały do duszpasterstwa w Makowie, a obecnie tworzą własne parafie. Papież Jan Paweł II na jubileusz ćwierćwiecza koronacji obrazu Madonny Makowskiej nadesłał telegram, którego treść na początku Eucharystii odczytał zebranym ks. bp. Jan Szkodoń. Ojciec Święty jednocząc się z pielgrzymami dziękował w nim Matce Bożej Makowskiej za spełnianie Jego próśb i za opiekę, którą sprawuje nad Nim, a także wiernymi oraz wszystkim udzielił błogosławieństwa Bożego. W homilii ks. kardynał Franciszek Macharski podkreślił iż: „trzeba nam dziękować Maryi za to, że nosiła Jezusa na rękach, tak jak przedstawiono Ją na makowskim obrazie i za to, że była przy nim, gdy cierpiał mękę, a potem kiedy zdjętego z krzyża wzięła Go w swoje matczyne ramiona. Należy nam dziękować za łaski i dary od wieków otrzymywane od Maryi. Z radością dziękuję, że tak licznie przybyliście dzisiaj aby wielbić Matkę Bożą, to wy tutaj na tym stadionie jesteście widowiskiem, patrzy na was cały świat”. Podczas nabożeństwa nastąpiło odnowienie aktu zawierzenia rodzin Niepokalanemu Sercu Maryi. Następnie delegacja Rady Parafialnej złożyła Madonnie pisemne zawierzenia zebrane od wiernych uczestniczących w nabożeństwie jubileuszowym. Po Mszy św. miała miejsce uroczysta procesja odprowadzająca obraz Matki Bożej ze stadionu sportowego do makowskiego sanktuarium.

W świątyni w ołtarzu bocznym Cierniowej Korony umieszczona jest rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego , pochodząca z XVII wieku. W drugim ołtarzu bocznym, wybudowanym ku czci Najświętszego Serca Pana Jezusa, znajduje się tyrolska rzeźba Serca Jezusowego, pochodząca z końca XIX stulecia.

Kościół wyposażony jest w chór, wsparty na trzech arkadach filarowych. Ambona i chrzcielnica podobnie jak chór pochodzą z połowy XIX wieku.

Ściany świątyni pokryto polichromią w 1963 roku, wykonaną przez artystę Macieja Makarewicza. Namalowano Stacje Drogi Krzyżowej. Natomiast sufit wypełniono malowidłami przedstawiającymi tajemnice Różańca świętego oraz wizerunkami świętych. W tym samym roku wykonano nową szatę ołtarzową, którą zaprojektował prof. Wiktor Zin.

Na wieży kościoła znajdują się dwa dzwony. Pierwszy z roku 1957 opatrzony jest napisem: „Chrystus Rex Fortis Renit In Pace Et Homo Factus Est.” („Chrystus potężny król przychodzi w pokoju i stał się człowiekiem”). Na drugim kościelnym, ważącym tonę dzwonie z 1663 roku widnieje znamienny napis: „Święta Matko Boża, Matko Makowska, pod Twoją obronę uciekamy się”.

W parafii prężnie działają: Rada Parafialna, Akcja Katolicka, Bractwo Cierniowej Korony i Bractwo Różańca Świętego.

Kościół nosi wezwanie Przemienienia Pańskiego. Wydarzenie to opisują m. in. ewangeliści św. Mateusz, św. Marek i św. Łukasz. Otóż Chrystus udał się na górę najprawdopodobniej zwaną Górą Tabor wraz z apostołami Piotrem, Janem i Jakubem aby się modlić.

„Tam przemienił się wobec nich: twarz Jego zajaśniała jak słońce, odzienie zaś stało się białe jak światło... Oto obłok świetlany osłonił ich, a z obłoku odezwał się głos: To jest mój Syn umiłowany, w którym mam upodobanie, Jego słuchajcie”. (Ew. wg św. Mt. 17,1-8). Przemienienie objawiło Jezusa jako Syna Bożego, Pana nieba i ziemi, który po okrutnej męce umrze na krzyżu za nasze grzechy. I tak się stało. Tradycje święta sięgają w Polsce XI wieku. Uroczystość odpustowa Przemienienia Pańskiego przypada na 6 sierpnia. Wówczas wierni modlą się do Boga, aby odwrócił od nich wszelkie nieszczęścia, cierpienia, przeciwności losu i proszą Go o błogosławieństwo na dalsze lata życia.

Z inicjatywy obecnego księdza proboszcza Tadeusza Różałowskiego, parafian oraz wszystkich dobrodziejów odrestaurowano m. in.: wnętrze kościoła, na ścianach wiszą barokowe obrazy przedstawiające Stacje Męki Jezusa Chrystusa, zaś sufit zdobią malowidła: Ostatniej Wieczerzy, Zesłania Ducha Świętego, Przemienienia Pańskiego, Wniebowstąpienia Chrystusa, Wniebowzięcia Maryi i Ukoronowania Maryi na Królową Nieba i Ziemi, wykonano kaplicę ku czci Serca Jezusowego oraz papieża Jana Pawła II, w której znajduje się wizerunek Ojca Świętego namalowany przez artystę Wiesława Kwaka, odnowiono ołtarz główny, ołtarze boczne, figury, obrazy. Wyremontowano także dach, odrestaurowano wieże, zakrystię, plebanię, odmalowano zewnętrzne ściany świątyni. Obecnie budowane są monumentalne schody do sanktuarium.

MAKOWSKA OPIEKUNKA

Nasza Pani Makowska

z ołtarza nam króluje

pod swój płaszcz opieki

bierze nas swe dzieci

Ojciec Święty Jan Paweł II

na Krakowskich Błoniach

włożył Ci Maryjo

koronę na skronie

i poprosił serdecznie

byś nas wszystkich

w swej opiece miała

Ufni i wdzięczni

przed Twoim obliczem stajemy

w naszych strapieniach

do Ciebie się uciekamy

wiedząc że nas utulisz

Makowska Opiekunko

ponad 400 lat

jesteś z nami

słuchasz naszych próśb

i pomocną dłoń nam

nam podajesz

Dziękujemy Ci o Pani

Królowo nasza

i naszych rodzin

za Twoją nieustanną

dobroć i hojność

Kazimierz Surzyn

Źródła:

1. Kuria Metropolitalna w Krakowie.

2. Kronika Parafialna Maków Podhalański.

3. Kazimierz Surzyn, Maków Podhalański: u Patronki Rodzin, Źródło nr 6, Kraków 2000.

4. Kazimierz Surzyn, Wzór dla pokoleń, Źródło nr 44, Kraków 2003.

5. Kazimierz Surzyn, Makowski Jubileusz, Źródło nr 29, Kraków 2004.

6. Kazimierz Surzyn, Makowska Opiekunka Rodzin, Źródło nr 26, Kraków 2004.

7. Kazimierz Surzyn, Beskidzka Ziemia, Nasze Zabytki, Wadowice 2008.