Sierpniowy odpust dawniej i dziś w Makowie Podhalańskim

Czym jest odpust?

Odpust w Kościele Katolickim to uroczystość patrona danego kościoła parafialnego. W Makowie Podhalańskim jest to odpust ku czci Przemienienia Pańskiego przypadający co roku 6 sierpnia, zwykle przenoszony na niedzielę przypadającą wokół tej daty np. w 2026 roku jest to 2 sierpnia. Odpust przede wszystkim daje możliwość oczyszczenia z kar doczesnych dla siebie lub zmarłych. Święto łączy lokalną społeczność, pielgrzymów oraz gości.

Jak było dawniej?

Dawniej na odpust makowski pielgrzymi z okolicznych wiosek szli pieszo lub przyjeżdżali wozami konnymi. Odpust był świętem religijnym i społecznym, które łączyły uroczysta suma, na którą zapraszani byli okoliczni księża i procesja wokół świątyni. Na sumie oraz w procesji uczestniczyli zarówno mieszkańcy Makowa i okolic, jak również pielgrzymi z całych Beskidów w pięknych strojach góralskich. Tradycyjnej procesji, czyli uroczystemu obchodzeniu kościoła z Najświętszym Sakramentem towarzyszył śpiew pieśni maryjnych i regionalnych.

Odpust sierpniowy był kluczowym punktem handlowym każdego roku. Bowiem ludzie odkładali pieniądze przez wiele miesięcy, aby nabyć rzeczy niezbędne w gospodarstwie domowym takie jak: narzędzia rolnicze, garnki, gliniane miski, dzbanki, maśnice do robienia masła, przyrządy do ugniatania sera,  odzież, buty, uprzęż dla koni i inne. Kupcy zjeżdżali na makowski rynek już dzień wcześniej, aby zająć najlepsze miejsca przeznaczone do sprzedaży.

Na straganach, kramach, w budkach rozstawionych po całym rynku oraz bocznych drogach można było zakupić także m.in.: serca z piernika ozdobione kolorowym lukrem; różance z ciasta – niezwykłe paciorki, robione z kawałków ciasta nawlekane na nitki, gdzie w miejscach „Ojcze nasz” wkładano złożoną bibułkę w kształcie kokardki; świecące pierścionki, bransoletki; baloniki; piłeczki na gumce; drewniane koniki; ptaszki z drewna, gliny; watę cukrowa; haft makowski; święte obrazy i ikony np. z wizerunkiem Matki Bożej Makowskiej Opiekunki i Królowej Rodzin słynącej łaskami w Makowie od ponad 400 lat; medaliki; krzyżyki; klepotki – ptaski, motyle; piszczałki; trąbki, gwizdki; zabawkowe pistolety na kapsle, korki; taśmy z prochem, generujące głośny huk ku uciesze młodzieńców; szmaciane lalki, misie; różne cukierki, też tzw. „pańskie skórki” i makagigi. Stały wielkie drewniane beczki wypełnione po brzegi ogórkami, a panie szczypcami podawały je klientom. Niektóre osoby garnuszkami pili wodę z zakiszonych ogórków.

W wagonach były strzelnice. Ustawiano również karuzelę dla najmłodszych oraz większą dla młodzieży i dorosłych.

Wieczorem organizowano huczne potańcówki oraz zabawy ludowe dla mieszkańców i osób z okolicy będące okazją do spotkań towarzyskich rodziny, przyjaciół, znajomych, zawierania nowych  znajomości, wspólnej integracji, zabawy, nawet swatania młodych osób.

Jak jest dzisiaj?

Oczywiście najważniejszą częścią jest suma odpustowa o godzinie 11:00, pod przewodnictwem biskupów krakowskich. Po Mszy świętej wystawia się Pana Jezusa w Najświętszym Sakramencie i odbywa się procesja Eucharystyczna wokół sanktuarium z asystą: Czcicieli Najdroższej Krwi Chrystusa, Grupy Łagiewnickiej, Akcji Katolickiej, Apostolstwa Modlitwy, Rodziny Kolpinga, Grupy Charytatywnej, Sióstr Zakonnych, Związku Podhalan, Zespołów Regionalnych z całej gminy, ministrantów, lektorów, pocztów sztandarowych, dzieci sypiących kwiaty, dzieci, które  przystąpiły do Pierwszej Komunii Świętej, dzieci niosących poduszki, Gminnej Orkiestry. Tradycyjne stroje góralskie zakłada się rzadziej. Jednak lokalna kultura w Makowie Podhalańskim wciąż jest żywa. Podtrzymują ją szczególnie Związek Podhalan, Koła Gospodyń, Zespoły Regionalne przede wszystkim przepięknie grający i śpiewający „Zbyrcok” i „Zbyrcocek” z Juszczyna.

Dzisiaj na straganach nie ma artykułów codziennego użytku. Można je nabyć bez problemu w sklepach. Nie ma beczek z ogórkami. Funkcja praktyczna zmieniła się na rzecz czystej rozrywki oraz gastronomii. Tradycyjne zabawki drewniane są jeszcze, ale zostały w dużej mierze wyparte przez plastikowe, z gumy; balony z helem; popcorn; gofry chociaż wciąż można kupić kultowe obwarzanki, cukierki, cukrową watę. Dostępne są nowoczesne gadżety i zabawki m.in.: świecące akcesoria i miecze LDE;  samochodziki na baterie; gniotki; masy plastyczne; squishy; zabawki z rączką pop it i simple dimple; pistolety na piankowe i wodne naboje; latające dyski UFO; drony indukcyjne; żelowe piłeczki; samoloty z pianki do rzucania; kieszonkowe, plastikowe konsole; automatyczne pistolety „Bazooka” na bańki i wiele innych. Są także karuzele, dmuchańce, automaty do gier.

Dzisiejsze odpusty też niczego sobie, ale sentyment do tych dawniejszych pozostał w sercach wielu osób.

Kazimierz Surzyn