Józef Tadeusz Mazurkiewicz, pseudonim „BORUTA” (1909 – 1993)

Szczególnie umiłował piękno przyrody Podhala, któremu pozostał wierny do końca życia. Tutaj walczył o wolną Polskę, mieszkał w latach 1972 – 1993 i spoczął na zawsze.

Okres młodzieńczy, praca

Urodził się 3 kwietnia 1909 roku w powiecie Łask koło Zduńskiej Woli. Jego rodzicami byli Bolesław i Teodora, z domu Bogucka. Ojciec pracował w branży rzemieślniczej, a matka zajmowała się domem. Po ukończeniu miejscowej szkoły podstawowej kontynuował naukę w Gimnazjum w Zduńskiej Woli. Jako trzecioklasista, w 1922 roku wstąpił do harcerstwa. Cztery lata później był jednym ze współzałożycieli drużyny harcerskiej im. księcia Józefa Poniatowskiego. Następnie pełnił obowiązki jej instruktora. W latach 1928 – 1929 ukończył dwa kursy. Pierwszy z nich w zakresie, przysposobienia wojskowego i instruktorski przeprowadzony został w Juszczynie, podczas zorganizowanego tam obozu letniego. Drugi zaś odbył się w Łodzi i doskonalił wiedzę oraz umiejętności instruktorskie. Studiował na Wydziale Prawa w poznańskim Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza. Służbę wojskową pełnił jako radiotelegrafista w latach 1930 – 1932. Tuż po zakończeniu służby podjął pracę w policji. Jednocześnie zakładał i prowadził drużyny harcerskie, szczególnie na Wołyniu. Za sumienne wykonywanie obowiązków instruktora, przyczynianie się do rozwoju harcerstwa, wspaniałe podejście do młodzieży, a także trud wychowawczy, otrzymał liczne podziękowania i nagrody, m.in. od dyrekcji i grona pedagogicznego szkół, przy których powstały drużyny harcerskie.

Nieco później wstąpił do Gromady Starszo – Harcerskiej przy Komendzie Chorągwi w Łucku. Tam nawiązał współpracę z ks. Józefem Kuczyńskim, w późniejszym czasie więźniem stalinowskiego totalitaryzmu, organizatorem ruchu oporu AK, na Wołyniu po wybuchu II wojny światowej oraz duszpasterzem w Barze Podolskim w okresie represji religijnych w Związku Radzieckim. W 1934 roku ukończył kurs żeglarski w Jastarni. Rok później, w Spale, miał miejsce Zlot Narodowy Harcerstwa. Mazurkiewiczowi przypadło zadanie zorganizowania tam porządku i bezpieczeństwa dla wszystkich uczestników uroczystości. W1937 roku został przeniesiony z Lucka na Podhale. W następnym roku podjął pracę w policji w Nowym Targu, gdzie obsługiwał radiostację. Od stycznia 1939 roku sprawował obowiązki szefa radiostacji w Mielcu.

Lata okupacji, pierwsze kontakty z podziemiem

Walczył w kampanii wrześniowej. Dotarł z wojskiem aż pod Beresteczko. Potem powrócił do Mielca, gdzie Niemcy zażądali od niego wstąpienia w szeregi tzw. policji granatowej. W tej sytuacji Mazurkiewicz uciekł do Łodzi. Tutaj, końcem września 1939 roku nawiązał kontakt z Organizacją Kadr Bojowych Wojska Polskiego. Aby wstąpić do Legionów Sikorskiego, przekroczył koło Zaleszczyk granicę polską. Następnie udał się do ambasady polskiej w Budapeszcie. Tu spotkał się z Janem Mazurkiewiczem, znanym legionistą, obrońcą Lwowa, uczestnikiem wojny polsko – rosyjskiej w 1920 roku i kampanii wrześniowej, późniejszym obrońcą stolicy podczas Powstania Warszawskiego, który wydał mu rozkaz natychmiastowego powrotu do Polski i zorganizowania tam konspiracji.

Wkrótce z inicjatywy Józefa Mazurkiewicza powstały jednostki bojowe w Zduńskiej Woli, Łodzi, Mielcu, Nowym Sączu, Rabce i Nowym Targu. Mazurkiewicz 23 grudnia 1939 roku został aresztowany przez gestapo w Zakopanem i osadzony w więzieniu. Po paru miesiącach wyszedł na wolność, głównie dzięki interwencji przyjaciół. Na szczęście nie został rozpoznany przez Niemców. Opuścił Podhale i wyjechał do Łodzi, gdzie wstąpił do Związku Walki Zbrojnej (ZWZ), a potem do Armii Krajowej.

Tworzenie oddziału „Chełm”

W kwietniu 1941 roku Mazurkiewicz uciekł przed gestapo do Budzowa. Tutaj, pracując jako listonosz, werbował chętnych do oddziału partyzanckiego „Chełm”, zawdzięczającego swoją nazwę górze Chełm (603 m n. p. m.), wznoszącej się m.in. nad Zembrzycami i Marcówką. Oddział Mazurkiewicza „Boruty” należał do 21. dywizji piechoty AK, którą dowodził gen. bryg. Bruno Edward Olbrycht (ps. „Olza”), do 12. pułku piechoty AK, kierowanego przez kpt. Władysława Wojasa (ps. „Dąb”) - stanowiąc ich 9. kompanię dywersyjno – sabotażową i do 3. batalionu pod dowództwem kpt. Mieczysława Wójcika ( ps. Mirski).

„Chełm” wykonywał akcje zbrojne w rejonie od Zabierzowa przez okolice Krakowa, aż po Zakopane. Wkrótce okazało się, że tereny pod górą Chełm nie są dostatecznie bezpieczne toteż siedzibę oddziału przeniesiono w okolice Sidziny, na Halę Malinową pod Babią Górą. Tam partyzantom ofiarnie pomagała miejscowa ludność, udzielając im schronienia i zaopatrując głównie w odzież oraz żywność. 13 października 1944 roku Niemcy urządzili na Halę Malinową obławę, w czasie której mordowali mieszkańców i palili ich zabudowania. Oddział „Chełm” na szczęście w porę został ostrzeżony i wycofał się bez żadnych strat na Słowację. Kilkanaście tygodni później powrócił do kraju i walczył z okupantem przede wszystkim w rejonie Babiej Góry. 2 lutego 1945 roku oddział wkroczył do Makowa Podhalańskiego, wyzwolonego przez żołnierzy Armii Czerwonej i tutaj został przez nich rozbrojony.

Lata powojenne

Józef Tadeusz Mazurkiewicz w 1945 roku został aresztowany w Krakowie przez Urząd Bezpieczeństwa. Dzięki protekcji, najprawdopodobniej Kalinowskiego, oficera radzieckiego, który współtworzył partyzantkę sowiecką na Podhalu, wydostał się z więzienia, po czym wyjechał do Koszalina. Tutaj objął posadę szefa Komendy Chorągwi Zachodniopomorskiej. Z jego inicjatywy zorganizowano zlot młodzieży polskiej nad Odrą w 1946 roku. Mazurkiewicz w tym czasie prowadził wiele obozów harcerskich, na których odbywały się kursy dla przyszłych drużynowych i zastępowych. Był też krótko prokuratorem. Usunięty z tego stanowiska w 1950 roku za akowską przeszłość oraz, jak twierdzono wówczas, za dużą liczbę spraw umorzonych. Imał się różnych zajęć, m.in. piastował funkcję wicedyrektora sanatorium na Śląsku. W latach 1951 – 1972 prowadził kancelarię adwokacką, głównie w Słupsku. Utworzył tam również wojskowy zespół wokalny „Wiarusy” przy Klubie Oficerów Rezerwy oraz współtworzył grupę „Dąbtony”, także zajmującą się śpiewaniem. Władze PRL początkowo pozbawiły go wszystkich stopni wojskowych. Jednak za działalność społeczną został zrehabilitowany do stopnia kapitana. Następnie otrzymał stopień majora, a w1993 roku, podpułkownika. Końcem 1972 roku zamieszkał wraz z rodziną w Jordanowie. Po kilku latach, z żoną i najmłodszą córką osiedlili się w Makowie Podhalańskim. W tym okresie pracował jako adwokat w kancelarii w Suchej Beskidzkiej. Udzielał się również na stanowisku radcy prawnego w suskim Zespole Opieki Zdrowotnej.

Mazurkiewicz często zapraszany był do miejscowych szkół, gdzie jako świadek opowiadał młodzieży przede wszystkim o walce oddziału „Chełm” z Niemcami. Wyrzeźbił obraz Matki Bożej Kozieńskiej, który jest umieszczony w ołtarzu kaplicy akowskiej, usytuowanej na Hali Malinowej.

Józef Tadeusz Mazurkiewicz, ps. „Boruta”, zmarł 19 maja 1993 roku w Makowie Podhalańskim. Spoczywa na makowskim cmentarzu. Cześć jego pamięci!

Wykaz niektórych akcji zbrojnych przeprowadzonych przez oddział „Chełm”:

1. Wysadzenie 9 mostów kolejowych i 2 drogowych, m.in. pod Zabierzowem na linii Kraków – Katowice, pod Wielkimi Drogami na trasie Spytkowice – Skawina, pod Barwałdem na linii Wadowice – Kalwaria, w Skawcach na rzece Skawie, w Lubieniu i w Osielcu.

2. Zlikwidowanie więzienia w Zakopanem i uwolnienie 42 więźniów gestapo.

   Reklama

3. Rozbrojenie sztabu żołnierzy niemieckich stacjonującego w Wieprzcu. Oprócz broni i zapasów żywności, zabrano okupantom mapy oraz plany wojenne, a następnie przekazano je radzieckiemu dowództwu, co znacznie przyczyniło się do szybkiego wyzwolenia Makowa Podhalańskiego i okolic spod okupacji niemieckiej.

4. Zorganizowanie napadu na bank w Makowie Podhalańskim, w wyniku którego zdobyto gotówkę w wysokości 105 tys. złotych.

5. Dokonywanie zasadzek na niemieckie transporty bydła zabranego ludności. Po jego odzyskaniu oddział oddawał zwierzęta mieszkańcom lub odkupował je od nich za określoną kwotę pieniężną.

   Reklama

6. Zabicie kolaboranta i funkcjonariusza policji granatowej, Emila Wilczka, nadzorującego m.in. pacyfikację ludności Jordanowa i okolic.

7. Zlikwidowanie Wacława Krzeptowskiego, współpracującego z Niemcami w założonej przez nich w Zakopanem organizacji „Goralenvolk”.

8. Zarekwirowanie broni podczas ataku na słowacką placówkę graniczną w Podwilku.

9. Zabranie skóry na obuwie z niemieckiego zakładu w Zembrzycach.

10. Zdobycie dużej ilości broni oraz amunicji w czasie potyczek z okupantem, w okolicach m.in. Sidziny, Skawiny i pod Wadowicami.

    Reklama

Józef Tadeusz Mazurkiewicz odznaczony został:

Krzyżem Virtuti Militari, Krzyżem Walecznych, Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Krzyżem Partyzanckim, Śląskim Krzyżem Powstańczym, Rozetą – Mieczami do Krzyża za Zasługi dla ZHP, Medalem Rodła, Krzyżem Armii Krajowej, Brązową Odznaką „Zasłużonego Działacza LOK”, Srebrnym Medalem „Za Zasługi dla obronności Kraju”, Odznaką Honorową „Za Zasługi w Rozwoju Województwa Koszalińskiego”, odznaką „Za Zasługi dla Województwa Bielskiego”.

Kazimierz Surzyn

Źródła:

1. K. Surzyn, Zasłużony Dowódca Oddziału „Chełm”, Głos Podbeskidzia, nr 7 – 8/ 2006.

2. L. Kasperski, Szpalty pamięci: adwokat Tadeusz Józef Mazurkiewicz ps. „Boruta” 1909 – 1993, Muzeum Historii Polski, 1994.

3. Wspomnienia rodzinne Mazurkiewiczów.