Jesień astronomiczna, kalendarzowa, klimatyczna, meteorologiczna i fenologiczna

22 września – jesień astronomiczna rozpoczyna się w momencie równonocy jesiennej, podczas której dzień i noc trwają w przybliżeniu tyle samo, czyli po 12 godzin, po jej nastąpieniu Słońce przez pół roku oświetla krócej półkulę ziemską północną, a dłużej półkulę południową, na której rozpoczyna się wtedy wiosna i trwa do chwili przesilenia zimowego, co oznacza w przybliżeniu na półkuli północnej tj. części kuli ziemskiej, półkuli położonej na północ od równika, obejmującej szerokości geograficzne od 0 do 90 stopni N, na niej leżą kontynenty: Europa, Azja z wyjątkiem Timoru Wschodniego i Indonezji, Ameryka Północna i Środkowa – w całości, Ameryka Południowa, Afryka – częściowo, okres pomiędzy 22 września lub 23 września, a 21 lub 22 grudnia. W 2025 roku jest to 22 września o godzinie 20:19. Słońce przechodzi wtedy przez punkt Wagi. Zaznaczyć należy, że w roku przestępnym, którego długość  liczy 366 dni daty mogą być dodatkowo cofnięte o jeden dzień. Ponadto dzienna pora dnia jest krótsza od pory nocnej. Z każdą kolejną dobą dzień jest krótszy, a noc dłuższa, aż do chwili przesilenia zimowego, kiedy jest na odwrót tzn. dni stają się dłuższe, zaś noce krótsze.

Warto zaznaczyć, iż dla półkuli południowej, czyli części kuli ziemskiej, półkuli położonej na południe od równika, obejmującej szerokości geograficzne od 0 do 90 stopni S, na niej położone są  cztery kontynenty: Antarktyda i Australia – w całości oraz Ameryka Południowa i Afryka – częściowo, wszystkie przytoczone daty, a także zjawiska są przesunięte o pół roku.

Za miesiące jesienne na półkuli północnej uznaje się: październik, listopad, częściowo grudzień, a na półkuli południowej – marzec, kwiecień, maj.

23 września – rozpoczyna się jesień kalendarzowa i potrwa do 21 grudnia. Są to stałe, umowne daty, wyznaczające początek i koniec jesieni.

Jesień klimatyczna związana jest z wysokością temperatur, to czas, w którym dobowe temperatury powietrza wahają się pomiędzy 5 a 15 stopniami Celsjusza.

Jesień meteorologiczna – trwa od 1 września do 30 listopada, daty te zostały wyznaczone przez meteorologów.

Jesień fenologiczna – wiąże się z cyklem rozwojowym przyrody od kwitnienia wrzosu zwyczajnego, dojrzewania kasztanowca zwyczajnego i borówki brusznicy.

Kazimierz Surzyn