Dworki w Makowie Podhalańskim

W mieście znajdują się trzy budowle o charakterze dworków, nazywane też zamiennie willami. Stanowią swoiste dziedzictwo kulturowe. Są zadbane i ładnie utrzymane przez władze gminy oraz mieszkańców i ludzi dobrej woli.

Dworek przy ulicy Orkana 24, wybudowany został w II połowie XIX wieku. Jest murowany, nakryty dachem przyczółkowo – naczółkowym. Ściany pokrywa bardzo pięknie wijący się bluszcz. Na uwagę zasługują charakterystyczne ozdobne obwarowania okien, a także zdobienia na elewacji. Wcześniej działała tutaj Apteka, kierowana najpierw przez Jana Leopolda Lankau (1853 - 1935), póżniej kolejno przez: Ludwika Froncza, Leona Witasche, Marię Borkowską oraz Eugeniusza Zajączkowskiego. Obecnie mieści się tam Specjalny Ośrodek Szkolno - Wychowawczy, z przyległymi do niego budynkami. Ujęty jest w gminnej ewidencji zabytków nieruchomych. Wspomnieć należy, iż naprzeciwko budowli dawniej znajdował się dworek rodziny Karafiatów. Był potynkowany z dachem spadzistym, pokrytym gontem. Do wnętrza prowadził ganek wsparty na okrągłych filarach. Obok mieściły się zabudowania gospodarcze. Dzisiaj stoi tam Lewiatan.

Przy ulicy Moniuszki 1 stoi obiekt zbudowany w latach 30. XX stulecia. Jest murowany, jednopiętrowy, przy czym poddasze wykorzystane jest na pokoje. Od frontu umieszczony jest taras na podmurówce oraz wyżej balkon. Posiada w większości dach spadzisty, górski. Dawniej należał do Państwa Zegleniow. Po gruntownym remoncie aktualnie funkcjonuje tu internat Specjalnego Ośrodka Szkolno – Wychowawczego. Został umieszczony w gminnej ewidencji zabytków nieruchomych.

Z kolei dworek „Paczosówka”, usytuowany jest przy ulicy 3 maja 24. Wybudowany został w latach 1892 – 1896 dla Aleksandra Rittera z Paczkowskich. Posiada charakterystyczną, modernistyczną, klasycyzującą elewację. Obok wejścia znajduje się murowana tablica, odsłonięta w 2006 roku, z popiersiem Marszałka Józefa Piłsudskiego (1867 – 1935), który był działaczem społecznym, niepodległościowym, żołnierzem, politykiem, mężem stanu, od 1892 roku członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS) i jej przywódcą w Ojczyźnie, twórcą Organizacji Bojowej (PPS) w 1904 roku oraz Polskiej Organizacji Wojskowej w 1914 roku, członkiem Komisji Wojskowej w Tymczasowej Radzie Stanu w 1917 roku, od 11 listopada 1918 roku Naczelnym Wodzem Armii Polskiej, w latach 1918 – 1922 Naczelnikiem Państwa Polskiego, pierwszym Marszałkiem Polski w 1920 roku, przywódcą obozu sanacji, a po przewrocie majowym w 1926 roku, dwukrotnym premierem Polski w latach 1926 – 1928 i w 1930 roku. Swoją postawą wywarł decydujący wpływ na kształt zarówno polityki wewnętrznej jak i zagranicznej w II Rzeczpospolitej.

Józef Piłsudski przebywał w Makowie Podhalańskim w 1914 roku. Gościł wówczas w dworku i u familii Lankau. W 1931 roku nadano mu honorowe obywatelstwo miasta. Budynek wpisany został do rejestru zabytków 3 lutego 1995 roku pod numerem A - 666/ 95.

W okresie międzywojennym pensjonat obok, którego istniał kort tenisowy, a wokół biegła aleja grabowa. Obecnie dworek jest siedzibą Miejskiej Biblioteki Publicznej, której początki sięgają 1948 roku oraz Izby Regionalnej Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Makowskiej im. Emila Wacyka, który pozyskał dla niej zbiory. Przedstawiają one m. in.: historię miasta, przedmioty, dokumenty dotyczące kościoła, rady miejskiej, szkół, straży, dawny sprzęt potrzebny w gospodarstwie domowym, wydarzenia z okresu II wojny światowej, z nazwiskami mieszkańców Makowa, zamordowanych przez Niemców, mundury, pamiątki, listy, fotografie żołnierzy Armii Krajowej z Makowa, lokalną twórczość ludową – rzeźby, obrazy, drewniane zabawki i przede wszystkim markę Makowa Podhalańskiego, którą jest haft makowski. Inicjatorami powstania placówki są wspomniany wcześniej Emil Wacyk oraz Kazimierz Stopka. Dzięki takim wspaniałym ludziom możemy poznawać przeszłość.

Kazimierz Surzyn

Źródła:

1. Dwory i dworki. Powiat suski.

2. T. Chrzanowski, M. Kornecki, Sztuka Ziemi Krakowskiej, Kraków 1982.

3. M. Leśniakiewicz, Przewodnik po obszarze Stowarzyszenia Gmin Babiogórskich. Sucha Beskidzka 2015.

4. P. Libicki, Dwory i pałace wiejskie w Małopolsce i na Podkarpaciu, Poznań 2012.

5. Program opieki nad zabytkami Gminy Maków Podhalański na lata 2009 - 2013, w opracowaniu Eweliny Szymakowicz, Pawła Waśko i Marii Mierzwy, s. 28.

6. Jan Pawlik, Roman Wiciarz, Pozdrowienia z Makowa.

7. Jadwiga Sobczuk, Pokolenia Ziemi Makowskiej, Maków Podhalański 2018.