Choinka i wigilijna jemioła

BEZ CHOINKI NIE WYOBRAŻAMY SOBIE ŚWIĄT BOŻEGO NARODZENIA. TOWARZYSZY NAM OD WIELU LAT. DEKORUJEMY JĄ RÓŻNYMI SYMBOLICZNYMI OZDOBAMI. POD CHOINKĄ STAWIAMY SZOPKĘ BETLEJEMSKĄ ZE ŚWIĘTĄ RODZINĄ. SĄ TEŻ TAM WYCZEKIWANE PRZEZ WSZYSTKICH PREZENTY BĘDĄCE DOWODEM UZNANIA, ŻYCZLIWOŚCI I PAMIĘCI O NASZYCH BLISKICH.

Zwyczaj posiadania choinki w Święta Bożego Narodzenia pochodzi z Niemiec. Według legendy z tego kraju, pewien gospodarz wracając w Wigilię drogą przez las do domu, zobaczył jak przez gałązki świerka migotały gwiazdki. Wydawało mu się, że znajdują się one na drzewku. Mężczyzna z zachwytu nie mógł oderwać oczu od tego cudownego zjawiska. Postanowił więc ściąć drzewko, a następnie zabrał je do domu i ubrał różnymi ozdobami. Sąsiedzi gdy to ujrzeli zrobili tak samo. Wkrótce zwyczaj ten rozpowszechnił się w niemieckich wioskach i miastach.

W Polsce ubieranie choinki wprowadzono na przełomie XVIII i XIX wieku, głównie po to, aby zapewnić domownikom szczęście i dobrobyt. Wcześniej w domach u sufitu izby wieszano jodełkę wierzchołkiem w dół. Nazywano ją podłaźnikiem i przystrajano błyszczącymi ozdóbkami.

Mamy również polską, góralską legendę o choince świątecznej. Mówi ona o tym, jak to niedźwiedź pragnął pokłonić się Jezusowi, gdy tylko dowiedział się o Jego przyjściu na świat. Chcąc też coś Dzieciątku podarować wyrwał jodełkę i pobiegł do Betlejem. Mijając liczne górskie rzeki, potoki oraz strumyczki kropelki wody osiadały na drzewku, po czym zamieniały się w błyszczące kryształki lodu. Właśnie taką ślicznie przystrojoną choinkę niedźwiedź postawił u żłóbka Jezusa i złożył hołd Maleńkiemu. Na pamiątkę tego wydarzenia w naszych domach podziwiać możemy co roku przepiękne choinki.

Dawniej gospodarze ozdabiali obory gałązkami świerka albo jodły, aby zwierzęta były zawsze dorodne i zdrowe. Nasi przodkowie według podania wierzyli, ze zwierzętom o północy mówiło się ludzkim głosem znacznie lepiej przy igliwiu. Gospodynie zaś na choinkę wypiekały ciasteczka w kształcie gwiazdek, serduszek, kółeczek, które owijały w papier srebrny lub złoty. Wieszano też pierniczki, cukierki, pozłacane albo posrebrzane szyszki, anielskie włosy, ozdoby ze słomy, barwionych opłatków oraz różnokolorowych bibuł. Drzewko dekorowano również orzechami i zasuszonymi owocami zawiniętymi w lśniący papier.

Dawniej na drzewku wieszano też dużo jabłek. Zwykle ogonki owoców były małe, toteż w ich miejsca wkładano patyczki, a do nich przytwierdzano nitki. Tak przygotowane jabłka zawieszano na świątecznym drzewku. Symbolizują one możliwość przejścia z ziemskiego życia do nieba. Zapewniają człowiekowi zdrowie, urodę i witalność przez całe życie. Stanowią też pożywienie dla dusz pokutujących, które w Wigilię odwiedzają nasze domy.

Dziś choinkę najczęściej przystrajamy gwiazdą, łańcuchami, bombkami i lampkami. Każda z tych ozdób stanowi swoisty symbol.

Gwiazda, którą nakładamy na czubek drzewka świątecznego symbolizuje Gwiazdę Betlejemską wskazującą Trzem Królom drogę do miejsca narodzin Jezusa. Droga do Betlejem choć oświetla ją gwiazda nie jest łatwa, ale trzeba iść i pokonywać trudności, bo to jest droga wiary do Boga, do wiecznej światłości, do raju. Gwiazda pomaga również dzisiaj tym, którzy wyjechali z domu rodzinnego w odległe strony, aby na święta do niego powrócili i wspólnie z pozostałymi świętowali.

Łańcuchy na drzewku są symbolem węża- kusiciela, szatana, przed którym trzeba się strzec, by nie zawładnął naszymi sercami i nie doprowadził nas do wiecznego potępienia. Bowiem ludzie ciągle są w niewoli grzechu. Łańcuchy umacniają też familijne więzy m.in. przyjaźni, miłości, szacunku, wdzięczności, przywiązania. Strzegą dom i domowników przed nieszczęściami.

Bombki nawiązują do życzliwego nastawienia innych ludzi do domu i jego mieszkańców oraz chęci niesienia im pomocy w rozwiązywaniu problemów.

Lampki pięknie świecące na drzewku symbolizują ogień, który ogrzewał Jezusa w stajence betlejemskiej. Są również symbolem światła Chrystusa, pokoju, dobroci, radości z przeżywania świąt. Przypominają o nieustannej Bożej miłości do wszystkich ludzi.

Przy choince świątecznej czytamy Ewangelię, dzielimy się opłatkiem, spożywamy wigilijne dania i śpiewamy kolędy. Jest miło, ciepło, radośnie, świątecznie. I takich świąt przy choince wszystkim czytelnikom życzy autor niniejszego tekstu.

WIGILIJNA JEMIOŁA

Domownicy przed spożyciem dań wigilijnych, właśnie pod nią łamią się opłatkiem i składają sobie życzenia. W czasie Świąt Bożego Narodzenia ozdabia nasze mieszkania. Wykonujemy z niej stroiki, bukiety w wazonach, wieszamy ją u sufitu nad wigilijnym stołem, w kuchni lub nad progiem frontowych drzwi. Symbolizuje przede wszystkim życie, zdrowie, miłość, szczęście, dobrobyt, płodność i nieśmiertelność duszy. Jemioła jest zawsze zieloną rośliną, która pasożytuje na drzewach, szczególnie na topolach, brzozach i sosnach. Występuje głównie na terenie Azji, w Afryce, Australii i w niemal całej Europie. W starożytności twierdzono, iż jemioła jest darem od bogów. Już druidzi, którzy tworzyli jedną z najwyższych klas społeczności celtyckiej czcili jemiołę, przypisując jej nadprzyrodzone moce. Używali jemioły m.in. do leczenia chorób i ochrony domostw przed złymi duchami.

Pamiętam jak moja babcia mówiła mi, że gdy stanę pod jemiołą i wypowiem życzenie, to ono się spełni. Twierdziła też, iż osoby zakochane powinny całować się pod jemiołą, aby ich związek pozostał trwały, mimo życiowych trudności. Osobom zwaśnionym radziła, by stanęły pod nią, gdyż wtedy będzie łatwiej się im pogodzić i przebaczyć wzajemne urazy. Od babci również wiem, że po Świętach Bożego Narodzenia nie wolno wyrzucać jemioły. Należy ją przechowywać w domu przez cały rok, ponieważ w przeciwnym razie utraci swą magiczną moc.

Babcia przyrządzała także napar z ususzonych liści jemioły zalanych wrzątkiem. Pamiętam jak zawsze wyrzucała jej owoce przestrzegając mnie, iż są one trujące. Napój jemioły jak twierdziła babcia wzmacnia organizm, pomaga w nadciśnieniu tętniczym, w chorobach serca, w niewydolności wieńcowej, w prawidłowym trawieniu, w miażdżycy, posiada właściwości przeciwnowotworowe, łagodzi nerwy, reguluje stres, sprawia, że jesteśmy pogodni. Gdy wypiłem taki napar rzeczywiście czułem się dobrze. Sądzę, że i dziś warto skorzystać z porad mojej babci.

Kazimierz Surzyn

Źródła:

1. Obrzędy ludowe według relacji: Marianny Brożyny, Heleny Surzyn, Stanisława Surzyna, Marii Dyrcz, Jana Radwana.

2. Kalendarz SGB z 2000roku.

3.Kazimierz Surzyn – wspomnienia.