Andrzejki – świętowanie, wróżby

Obchodzone są w nocy z 29 na 30 listopada. Znane najbardziej jako wieczór wróżb. Stanowią okazję do zorganizowania zabaw, prywatek, spotkań w rodzinnym gronie przed adwentem. Prawdopodobnie swoimi korzeniami sięgają Starożytnej Grecji. Zdaniem innych andrzejki nawiązują do starogermańskich wierzeń oraz Boga Freja i wiążą obrzędy z kultem boga miłości w mitologii nordyckiej.

W Polsce pierwsza wzmianka o wieczorze wróżb zawarta jest w moralitecie Marcina Bielskiego pt. „Komedyja Justyna i Konstancyjej”, pochodząca z 1557 roku.

Andrzejki dawniej świętowały tylko niezamężne dziewczyny, które wróżyły sobie w samotności. Wróżby przeprowadzane wówczas to m.in.:

– Dziewczyny gorliwie modląc się do św. Andrzeja, nic przez cały dzień nie jadły w nadziei, aby we śnie ukazał się im przyszły mąż.

– Wysiewanie w garnkach lub na polu ziaren konopi albo lnu, które później kobiety grabiły męskimi spodniami, co miało sprowadzić chłopaka do ich domu.

– Dziewczyny ustawiały obuwie jedne za drugim od ściany do progu. Młoda dama, której buty jako pierwsze dotarły pod wspomniany wcześniej próg, miała szansę pierwsza wyjść za mąż.

– Kobiety w tym dniu ucinały gałązki wiśni lub czereśni. Zakwitnięcie ich w Boże Narodzenie oznaczało rychłe zamążpójście.

Dawniej dla mężczyzn odpowiednikiem andrzejek były tak zwane Katarzynki, obchodzone 24 na 25 listopada, znane już w starożytności. W Polsce najbardziej popularne były w XVIII i XIX wieku. Na początku XX stulecia zaczęły ustępować miejsca andrzejkom, świętowanym zarówno przez kobiety, jak i przez mężczyzn.

Wróżby andrzejkowe to przede wszystkim:

– Wylewanie wosku przez dziurkę od klucza do pojemnika wypełnionego zimną wodą. Po uzyskaniu kształtów figur wróży się jaka będzie wybranka, wybranek dla drugiej osoby, czym będzie się interesowała, zajmowała w życiu. Wnioskuje się o tym również z ich cieni widocznych na ścianie.

– Dziewczyny obierają jabłko tworząc jak najdłuższą skórkę. Literka, która układa się na stole, podłodze jest pierwszą od imienia przyszłego męża.

– Wypisywanie na kartkach wielu imion damskich oraz męskich. Następnie do nich podchodzą kolejno biesiadnicy imprezy i przebiją jedną z nich igłą. Imię przebite miało stać się imieniem przyszłej żony lub męża.

– Podobnie w wycięte serce z napisami imion obu płci należy z zamkniętymi oczami wycelować szpilkę. Imię przebite według wierzeń będzie w niedalekiej przyszłości należeć do drugiej połówki.

– Rzucanie monetą do naczynia z wodą z jednoczesnym pomyśleniem o swoim największym marzeniu, które może się spełnić wtedy, gdy moneta wpadnie do wody za pierwszym razem.

– Bardzo popularne jest wróżenie z kart poprzez przygotowanie schematu, co oznaczają wyciągnięte losowo karty w określonym pytaniu np.: Gdzie spotkam moją miłość?, Czy jest szansa abyśmy byli razem?, Kiedy ją, go poznam?, Czy będzie piękna, przystojny?, Czy będziemy mieli dzieci? itp.

– O północy należy usiąść przed lustrem, zapalić czerwoną świeczkę, żeby św. Andrzej sprawił, aby w zwierciadle pojawiła się twarz przyszłej żony albo męża.

Pamiętajmy o tym, iż przepowiednie andrzejkowe mają wyłącznie charakter zabawowy. Są miłym spędzeniem czasu wśród grona przyjaciół, znajomych z magią wróżb, muzyką, tańcem, śpiewem oraz smacznym jedzeniem sporządzonym specjalnie na tę okazję przede wszystkim: różne zupy, kremy, buliony, gulasze, makarony, flaczki, bigos, leczo, kanapki, sałatki, owoce, napoje oraz ciasta.

Życzymy miłego świętowania, wróżb, prywatek i zabaw towarzyskich.

Kazimierz Surzyn