72 lata temu aresztowany został mjr. „Łupaszka”

30 czerwca 1948r. w małej miejscowości Osielec nieopodal Jordanowa został aresztowany przez bezpiekę legendarny dowódca V Wileńskiej Brygady Armii Krajowej – mjr. Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka”. Dla uczczenia pamięci o tym wydarzeniu, postanowiłem przybliżyć Państwu sylwetkę tego Bohatera.

Żołnierze Wyklęci

Zanim o „Łupaszce”, to najpierw warto zadać sobie pytanie: Kim byli Żołnierze Wyklęci? Otóż byli to żołnierze, którzy nie zgodzili się na drugą okupację. W 1945r. nie było wyzwolenia, było przejście pod drugą – czerwoną – okupację. Polską rządziły Płatne Pachołki Rosji - tak Żołnierze Wyklęci nazywali członków Polskiej Partii Robotniczej, która wdrażała w Polsce władzę komunistyczną, której przecież nikt w Polsce nie chciał. Trzeba podkreślić, że sowieci „wyzwalając” Polskę dokonywali się haniebnych czynów: rabunki, gwałty, kradzieże, rozboje i przymusowe zaciąganie partyzantów do Armii Ludowej i Armii Czerwonej.

Wobec takiej sytuacji partyzanci nie mogli stać obojętnie i rozpoczęło się Powstanie antykomunistyczne, które trwało od 1944r. do 1963r., początkowo walczono z partyzantką komunistyczną, a następnie utrzymywano gotowość na nadejście III Wojny Światowej. Tak! Wtedy były realne szanse na następną wojnę, jednak z biegiem lat nadzieja malała. Ponad to żołnierze podziemia antykomunistycznego wykonywali zadania Żandarmerii Wojskowej, czyli reagowali na wszelkie zbrodnie komunistów, m.in.: likwidowali konfidentów, wykonywali wyroki na działaczach komunistycznych, odbijali AK-owców z więzień itp.

Młode lata „Łupaszki”

Urodził się 12 marca 1910r. w Stryju (nieopodal Lwowa), ochrzczony został w kościele pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Zygmunt miał dwóch braci: Rudolfa i Mariana – obaj bronili Lwowa w 1919r., Rudolf poległ w czasie obrony, a Marian później walczył w szeregach 1. Dywizji Pancernej gen. Maczka. Zygmuntowi bardzo imponowało bohaterstwo i poświęcenie braci, dlatego zaraz po ukończeniu gimnazjum wstąpił do Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej, a rok później jako kapral podchorąży uczył się w Szkole Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu. Na pierwszy stopień oficerski został mianowany 15 sierpnia 1934r. i został przydzielony do 4. Pułku Ułanów Zaniemeńskich w Wilnie.

Walka przeciwko Niemcom

We wrześniu 1939r. por. Szendzielarz walczył razem z 4. Pułkiem Ułanów Zaniemeńskich i wysławił się jako znakomity dowódca liniowy. Jego szwadron (szwadron – odpowiednik kompanii w kawalerii) w przeciwieństwie do reszty pułku nie został rozbity w czasie walk, za co otrzymał Virtuti Militari. Po tragicznym wrześniu próbował przedostać się na Węgry, a z nich na zachód, jednak niestety nie udało mu się dotrzeć do Wojska Polskiego na zachodzie, postanowił służyć w wileńskiej konspiracji.

W sierpniu 1943r. została sformowana V Wileńska Brygada AK, której dowódcą został „Łupaszka”. Brygada ta zajmowała się walką z wojskami Niemiecki, jednak „na co dzień mieliśmy do czynienia przede wszystkim z litewską policją i z coraz bardziej zaborczą partyzantką sowiecką” – wspomina por. Olgierd Christa „Leszek”, podkomendny „Łupaszki”. Warto podkreślić, również, że za zgodą komendanta okręgu, w lipcu 1944r. V Wileńska Brygada AK nie wzięła udziału w operacji „Ostra Brama” – która zakończyła się aresztowaniami i przymusowym wstępowaniem AK-owców do Armii Ludowej.

Wojna z komunistami

Następnie brygada maszerowała na zachód do Polski „lubelskiej”, by w kwietniu 1946r. w Borach Tucholskich odtworzyć V Wileńską Brygadę AK, podzielić na dwa, a z czasem na trzy szwadrony. W brygadzie służyli młodzi, doświadczeni chłopcy z wileńskiej partyzantki, ale również ochotnicy i harcerze. Partyzanci byli doskonale wyposażeni: nosili mundury wz. 43 (mundur stosowany w LWP) lub battledress’y (stosowane w przez Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie).

Mjr. Zygmunt Szendzielarz zdobył poparcie wśród miejscowej ludności poprzez akcje propagandowe i zbrojne. Partyzanci oczekiwali na nadejście III Wojny Światowej, dlatego paraliżowali i likwidowali komunistyczny aparat administracyjny, oraz bronili ludności cywilnej przed represjami NKWD i UB. Ludzie od „Łupaszki” byli praktycznie wszędzie: rekwirowali samochody, legitymowali pasażerów pociągów, likwidowali zdrajców, rozbijali posterunki MO i UB, oraz sowieckie stacje łączności. Tylko w 1946r. brygada przeprowadziła 230 akcji przeciwko komunistom!

„Łupaszka” otrzymał propozycję spotkania z ministrem bezpieczeństwa – Radkiewiczem i ujawnienia oddziału, jednak major na propozycję odpisał: „Panie ministrze, możemy się spotkać pod jednym warunkiem – kiedy pan będzie wisiał na sośnie, to ja pod nią przyjdę”.

Epilog

Do marca 1947r. osobiście dowodził niektórymi akcjami brygady, jednak musiał nią opuścić. Razem z narzeczoną - Lidią Lwow „Lalą”, udał się do Osielca (koło Jordanowa), gdzie 30 czerwca 1948r. został aresztowany przez bezpiekę. Z Krakowa samolotem przetransportowano Majora do Warszawy do MBP gdzie zaprowadzono go do biura płk. Różanśkiego, w którym zamiast normalnego przesłuchania była prowadzona luźna rozmowa z komunistą, przerywana co chwilę, ponieważ był oglądany jak zwierzę w ZOO, bo UB-owcy nie wierzyli, że go dorwali. Po około godzinie do biura wszedł Radkiewicz, który powiedział: „No i co, panie majorze, ja nie wiszę na sośnie, a mimo to się spotkaliśmy”…

W więzieniu na Rakowieckiej (dziś Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL) odbywały się wielogodzinne śledztwa, a brało w nich udział aż dziesięciu śledczych. W czasie pokazowego procesu Major jako dowódca V Wileńskiej Brygady AK wziął na siebie całą odpowiedzialność za działania podwładnych i 2 listopada 1950r. padł wyrok: 18 kar śmierci, wyrok wykonano 8 lutego 1951r. o godzinie 20:15., komuniści przed śmiercią nie pozwolili mu nawet zawrzeć Związku Małżeńskiego z Lidią Lwow.

To nie koniec tej historii

Co roku w Osielcu, przy domu w którym aresztowany został mjr. „Łupaszka” Małopolscy Patrioci organizują uroczystości, a w 2019r. zostało odsłonięte popiersie Bohatera. W 2013r. IPN ekshumował szczątki Majora z Kwatery „Ł” na warszawskich podwiązkach, a 24 kwietnia 2016r. odbył się pogrzeb z asystą wojskową, oraz został awansowany na stopień pułkownika. W tym roku (2020) z powodu Pandemii Koronawirusa nie odbyły się uroczystości, jednak w niedzielę 28 czerwca członkowie Stowarzyszenia Małopolscy Patrioci złożyli wieniec pod popiersiem płk. „Łupaszki” i odmówili krótką modlitwę, a na terenie okolicznych miejscowości rozwiesili plakaty przypominające o tym wydarzeniu.

Cześć i Chwała Bohaterom!

Autor: Kamil Szynal, na podstawie: „Żołnierze Wyklęci, Niezłomni Bohaterowie” Joanna Wieliczka-Szarkowa