31 maja – Światowy Dzień Bez Tytoniu

Ustanowiony został  przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) w 1987 roku. Jego celem jest przede wszystkim zwrócenie szczególnej uwagi na ten powszechny problem społeczny, czyli palenie papierosów i używanie wyrobów nikotynowych oraz uświadomienie zagrożeń dla zdrowia, a także życia.

Coraz częściej po papierosy tradycyjne w paczkach, też e-papierosy sięgają dzieci i młodzież. Obecnie co piąty nastolatek pali e-papierosy, które zawierają wiele niebezpiecznych substancji takich jak: nikotynę, acetaldehyd, formaldehyd, diacetyl, akroleinę, metale ciężkie np. ołów, nikiel i substancje aromatyczne. Palenie powoduje stopniowe uzależnienie się młodego organizmu od tytoniu. W rezultacie bardzo trudno jest przestać palić. Jest szkodliwe dla zdrowia zarówno palących jak i osób przebywających wokół nich. Powoduje problemy z koncentracją, lęki, bezsenność, podrażnienie oczu, błon śluzowych gardła, jamy ustnej, krwawienie do pęcherzyków płucnych, rozdrażnienie, depresję, głód nikotynowy, a w przeciągu kolejnych lat  uszkodzenie płuc, nowotwory i wiele innych chorób.

Wśród przyczyn tego zjawiska wymienić należy:

• zaspakajanie ciekawości,
• naśladownictwo, pragnienie upodobnienia się do starszych,
• chęć zaimponowania rówieśnikom,
• kłopoty w nauce, w zachowaniu,
• konflikty rodzinne,
• zły przykład ze strony rodziców, którzy palą nałogowo,
• bezradność wobec różnych sytuacji życiowych,
• brak woli porzucenia nałogu,
• odreagowanie na stres.

Nikotynizm jest jednym z najgroźniejszych czynników wywołujących przedwczesne zgony w Polsce. Szacuje się, iż nałóg ten powoduje około 40% zgonów, szczególnie wśród mężczyzn w wieku od 35 do 64 lat. Każdego roku z powodu chorób wywołanych  paleniem umiera ponad 40 tysięcy ludzi. Stanowi to około 11% wszystkich zgonów.

Szczególnie u palących papierosy zagrożony jest układ oddechowy. Dym tytoniowy powoduje około 90% zachorowań i zgonów na przewlekłą chorobę płuc. Częściej u palaczy występuje uciążliwy kaszel, odkrztuszanie, astma oraz infekcje dróg oddechowych. Naukowcy podczas badań medycznych odkryli niepokojące różnice między palącymi a abstynentami w przypływach wydechowych. Zjawisko to występuje na wskutek obniżenia rezerw wentylacyjnych płuc, które jest uzależnione od liczby papierosów wypalonych dziennie. Ponadto u dzieci rodziców, którzy palą stwierdzono częstsze występowanie infekcji oddechowych.

Nikotyna wpływa niekorzystnie na układ krążenia. Według badań palenie jest przyczyną 30% zgonów z powodu przewlekłej choroby wieńcowej, zaś około 20% umieralności stanowią inne schorzenia serca. Palenie zwiększa ryzyko nagłego zgonu np. przy zawałach, przeszczepach wieńcowych, czy też przy tętniakach aorty brzusznej. U palaczy występuje często miażdżyca  kończyn, martwica, a w następstwie może dojść do amputacji kończyn. Nikotyna zwiększa też ryzyko udaru mózgowego. Palący mają 2 do 15 razy wyższy poziom karboksyhemoglobiny we krwi w porównaniu z osobami niepalącymi. Ponadto dochodzi u nich do obniżenia ilości hemoglobiny dostępnej dla transportu tlenu.

Palenie papierosów powoduje częstsze występowanie choroby wrzodowej i utrudnia ich gojenie. Może spowodować rozwój nowotworów w takich narządach jak: płuca, nerki, jama ustna, krtań, przełyk, trzustka, pęcherz moczowy. Zwiększa u kobiet w ciąży ryzyko poronienia, urodzenie dziecka martwego lub z niską wagą. Przyczynia się do poczęcia dziecka opóźnionego w rozwoju umysłowym.

Nikotyna może także podwyższyć masę krwinek czerwonych, stężenie całkowite cholesterolu w surowicy, leukocytozę – liczbę białych ciałek krwi, hematokryt – ilość żelaza w hemoglobinie, poziom CEA antygenu nowotworowo – płodnego. Długotrwałe palenie w tych przypadkach może spowodować raka krwi, dróg oddechowych i choroby serca. Ponadto obniża m. in. czas krzepnięcia krwi, poziom kreatyniny i albumin.

Należy również podkreślić, że palenie powoduje zmniejszenie skuteczności leków podawanych do organizmu przy różnego rodzaju chorobach. Konsekwencją tego jest konieczność zwiększania palaczom dawek danego leku, co z kolei może spowodować komplikacje chorobowe.

Rzucenie palenia powoduje następujące korzyści: już po 20 minutach spada ciśnienie krwi i tętno, w ciągu 12 godzin powraca do normy poziom tlenku węgla we krwi, po 24 godzinach obniża się ryzyko ostrego zawału serca, po 2 do 12 tygodni poprawia się krążenie krwi, a także czynność płuc,  w ciągu 1 do 9 miesięcy ustępuje kaszel oraz duszność, po roku zmniejsza się o połowę ryzyko zachorowania na choroby serca i wystąpienie nowotworów, po 5 latach ryzyko chorób serca i udaru mózgu zbliża się do osób, które nigdy nie paliły, w ciągu 10 lat śmiertelność z powodu raka płuc jest o około połowę mniejsza niż u palaczy, po 15 latach zachorowanie na choroby płuc, gardła, krtani, przełyku są prawie takie same jak u ludzi niepalących, po 20 latach płuca są oczyszczone, po 30 latach ryzyko śmiertelności z przyczyn onkologicznych spada do poziomu osób niepalących, organizm wraca do normy, ponadto znacznie poprawia się kondycja fizyczna, następuje zwiększenie energii, poprawia się funkcjonowanie zmysłów węchu i smaku, jakość życia seksualnego i płodność, również stan cery oraz zębów. 

Wielką rolę w propagowaniu zdrowego stylu życia – bez papierosów – mogą skutecznie spełnić przede wszystkim rodzice, lekarze, pielęgniarki, nauczyciele oraz media. To nasz wspólny obowiązek.

Kazimierz Surzyn