14 lutego – Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej, po raz pierwszy obchodzony

Święto państwowe ustanowione przez Sejm Rzeczpospolitej Polskiej w dniu 9 stycznia 2025 roku, który przyjął ustawę przez aklamację: „W hołdzie żołnierzom Armii Krajowej – największej konspiracyjnej armii w podbitej przez Niemcy i Rosję Europie, armii, która jako zbrojne ramię Polskiego Państwa Podziemnego prowadziła bohaterską walkę o odzyskanie przez Rzeczpospolitą Polską suwerenności i niepodległości, a której żołnierze po II wojnie światowej byli prześladowani przez władze komunistyczne zależne od Związku Sowieckiego” - czytamy w preambule ustawy zgłoszonej przez posłów Koalicji Obywatelskiej w porozumieniu z Urzędem ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz Światowym Związkiem Żołnierzy Armii Krajowej.

Bardzo ważne w swojej wymowie święto skłania do głębokiej refleksji nad heroiczną walką  tysięcy Polaków o przywrócenie wolności, a także godności Polsce. Stanowi element edukowania współczesnej młodzieży o historii Polskiego Państwa Podziemnego. Buduje pamięć narodową i oddaje szacunek wszystkim osobom walczącym o niepodległość Ojczyzny.

Armia Krajowa (AK) – jako zakonspirowane siły zbrojne Polskiego Państwa Podziemnego w okresie II wojny światowej została założona, z przemianowania Związku Walki Zbrojnej powstałego 13 listopada 1939 roku, rozkazem Naczelnego Wodza generała broni Władysława Sikorskiego z 14 lutego 1942 roku. Działała na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, okupowanej przez Niemcy i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR), po wkroczeniu Armii Czerwonej  na terytorium państwa polskiego 4 stycznia 1944 roku. Była integralną częścią Polskich Sił Zbrojnych, podporządkowaną Naczelnemu Wodzowi. Komendantami AK byli: gen. dyw. Michał Tokarzewski – Karaszewicz ps. „Torwid”, gen. broni Kazimierz Sosnkowski ps. „Godziemba”, gen. dyw. Stefan Rowecki ps. „Grot”, gen. dyw. Tadeusz Komorowski ps. „Bór”, gen. bryg. Leopold Okulicki „Niedźwiadek”. W momencie maksymalnej zdolności bojowej w lecie 1944 roku siły AK liczyły około 390 tysięcy osób zaprzysiężonych, w tym około 10,8 tysiąca oficerów głównie z Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW), siły zbrojnej Stronnictwa Narodowego, Batalionów Chłopskich (BW) i organizacji wojskowej Stronnictwa Ludowego.

Osoby wstępujące do AK przyjmowali przysięgę powtarzając następujące słowa:

„W obliczu Boga Wszechmogącego i Najświętszej Maryi Panny, Królowej Korony Polskiej, kładę  swe ręce na ten Święty Krzyż, znak Męki i Zbawienia i przysięgam być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej, stać nieugięcie na straży jej honoru i o wyzwolenie jej z niewoli walczyć ze wszystkich sił – aż do ofiary życia mego. Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej i nakazom Naczelnego Wodza oraz wyznaczonemu przezeń Dowódcy Armii Krajowej będę bezwzględnie posłuszny, a tajemnicy niezłomnie dochowam, cokolwiek by mnie spotkać miało.

Tak mi dopomóż Bóg”.

Przyjmujący mówił do przyjmowanego:

„Przyjmuję Cię w szeregi Armii Polskiej, walczącej z wrogiem w konspiracji o wyzwolenie Ojczyzny. Twym obowiązkiem będzie walczyć z bronią w ręku. Zwycięstwo będzie Twoją nagrodą. Zdrada karana jest śmiercią”.

Oddziały Polski Walczącej dokonały w latach 1942 – 1945 ponad 110 tysięcy większych akcji zbrojno - dywersyjnych. Prowadzono m. in.: sabotaż, dywersję, wywiad, propagandę, działania partyzanckie, atakowano patrole żandarmerii niemieckiej, wykolejano pociągi z niemieckimi dostawami, mosty, egzekucje na oprawców niemieckich, realizowano akcję „Burza”, a w jej ramach powstanie warszawskie. W walkach poległo około 100 tysięcy osób, a 50 tysięcy wywieziono do ZSRR oraz uwięziono. AK została rozwiązana 19 stycznia 1945 roku. Pierwszy pomnik powstania warszawskiego odsłonięto w Słupsku w 1946 roku. Walki żołnierzy AK zostały upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie, napisem na jednej z tablic po 1945 roku: „Armia Krajowa”. W 1992 roku Mennica Państwowa wybiła medal z podobizną gen. Stefana Roweckiego ps. „Grot” o treści: „Utworzenie Armii Krajowej 1942 – 1992”, zainspirowanego przez Tadeusza Tchórzewskiego. W 2023 roku w Brzostku w województwie podkarpackim, w powiecie dębskim, postawiono pomnik żołnierzy Armii Krajowej.  

Po II wojnie światowej część żołnierzy AK odmówiła demobilizacji i kontynuowała walkę z władzami komunistycznymi o pełną niepodległość Polski, występując przeciwko instalowaniu w naszej Ojczyźnie systemu komunistycznego i jego sowietyzacji na wzór ZSRR oraz całkowitemu podporządkowaniu się wschodniemu sąsiadowi. W latach 1945 – 1956 funkcjonowało około 955 organizacji młodzieżowych, mających na celu wywalczenie suwerenności Ojczyzny. Masowe ich prześladowania trwały przez  cały okres stalinowski. Byli aresztowani, więzieni, mordowani. Do najsłynniejszych straconych z wyroków komunistycznych sądów żołnierzy AK należeli przede wszystkim: rotmistrz Witold Pilecki, gen. August Emil Fieldorf ps. „Nil”, mjr. Zygmunt Szendzielarz ps. Łupaszka i Danuta Siedzikówna ps. „Inka”.

Żołnierzy AK charakteryzowały: patriotyzm, oddanie się walce o niepodległość Polski spod jarzma niemieckiego i rosyjskiego, solidarność, wzajemna pomoc, wsparcie, odwaga, niezłomność, waleczność, postawienie Ojczyzny na pierwszym miejscu obok kochających rodzin, dziewczyn, przyjaciół, wiara w zwycięstwo.

Postawa żołnierzy AK jest swoistym wzorem dla współczesnych żołnierzy Wojaka Polskiego, młodzieży, osób dorosłych i wszystkich Polaków. Stanowili wielką siłę, zbudowaną na woli walki o wolną Polskę, na wychowaniu w umiłowaniu Ojczyzny, które stanowią bardzo istotne, cenne wartości. Dbajmy wszyscy o pokój, suwerenność, ponieważ stracić je jest łatwo, a odzyskać niezwykle trudno. Sądzę, iż o tym nie trzeba nikogo przekonywać.

Uroczystości odbędą się o godzinie 12.00 na placu Jana Matejki w Krakowie przed Grobem Nieznanego Żołnierza. W programie Apel Pamięci oraz złożenie kwiatów i zniczy. Organizatorami są: Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie, Małopolski Urząd Wojewódzki, Małopolski Okręg Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej.

Żołnierzom Armii Krajowej składamy należne Hołd, Cześć i Pamięć. Chwała Bohaterom!

Kazimierz Surzyn