1 sierpnia 2024 roku - 80. rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego

Powstanie Warszawskie rozpoczęło się 1 sierpnia 1944 roku z rozkazu wydanego przez dowódcę Armii Krajowej (AK) generała Tadeusza Mariana Komorowskiego (1895 – 1966) pseudonimy: „Bór”, „Znicz”, „Lawina”, „Korczak”, „Gajowy”, „Prawdzic”, w ramach akcji „Burza”, o godzinie 17.00, czyli tak zwanej godzinie „W”, oznaczającej Wolność, której bardzo pragnęli mieszkańcy okupowanej przez Niemcy Warszawy. Komorowski był polskim hrabią, generałem dywizji Polskich Sił Zbrojnych, Komendantem Głównym AK (1943 – 1944), Naczelnym Wodzem Polskich Sił Zbrojnych (1945 – 1947), premierem rządu Rzeczypospolitej Polskiej (RP) na uchodźstwie (1947 – 1949), członkiem Rady Trzech (od 1956 roku), kawalerem Orderu Orła Białego i Virtuti Militari. Głównym celem militarnym powstania było wyzwolenie Warszawy spod niemieckiego panowania. Politycznie występowało przeciw Związkowi Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR), a także podporządkowanych mu polskim komunistom. Dowództwo AK chciało wyzwolić samodzielnie stolicę przed wkroczeniem tu Armii Czerwonej. Planowało, iż w ten sposób uda się wzmocnić międzynarodową pozycję emigracyjnego rządu RP oraz zatrzymać proces, który realizował Stalin całkowitego podporządkowania i sowietyzacji Polski. Po wybuchu powstania Armia Czerwona wstrzymała ofensywę na kierunku warszawskim, zaś Stalin kategorycznie odmówił pomocy Warszawie. Stany Zjednoczone oraz Wielka Brytania co prawda udzieliły powstańcom wsparcia, ale miało ono ograniczony charakter. Niestety nie wpłynęło na polepszenie trudnej sytuacji z jaką borykała się stolica.

Dowódcą sił powstańczych Okręgu Warszawskiego AK został pułkownik Antoni Chruściel pseudonim „Monter”. Powstanie stanowiło największą operację militarną AK, w którym walczyło ponad 50 tysięcy żołnierzy polskiego pochodzenia. Większość powstańców wywodziła się z AK, w tym z batalionów Szarych Szeregów. Ponadto walczyli także członkowie Narodowych Sił Zbrojnych, Armii Ludowej i Związku Walki Młodych, Korpusu Bezpieczeństwa, Polskiej Armii Ludowej oraz nieliczni przedstawiciele Żydowskiej Organizacji Bojowej. Mimo heroicznych walk powstańców z Niemcami zwyciężyła III – Rzesza, mająca zdecydowaną przewagę militarną. Warszawę zrównano z ziemią. Powstanie ostatecznie upadło 3 października 1944 roku. Zginęło od 150 do 200 tysięcy mieszkańców Warszawy, w tym od 15 do 18 tysięcy żołnierzy, także dzieci i młodzież w wieku od 9 do 18 lat. Około 6 tysięcy zostało uznanych za zaginionych. Ponad 20 tysięcy żołnierzy przeżyło, ale byli ranni. Powstańcy trafili do niewoli, a około pół miliona Warszawiaków Niemcy wypędzili z miasta. Według Raportu o stratach wojennych Warszawy Niemcy powinni zapłacić Polsce 45 miliardów 300 milionów dolarów odszkodowania za poniesione straty wojenne w samej stolicy. Całość reparacji w wyniku agresji i okupacji po obliczeniach wynosi 6 bilionów 220 mld złotych. Z badania przeprowadzonego przez Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS) wynika, iż 58 % respondentów uważa, że Polska powinna domagać się od Niemiec reparacji za straty poniesione podczas II wojny światowej. Przeciwnego zdania jest 31% badanych, zaś 11% nie ma zdania na ten temat.

Dane o powstańcach z Muzeum Powstania Warszawskiego wskazują, że według stanu z dnia 26 lipca 2023 roku na świecie żyło 528 powstańców warszawskich, z tej liczby 425 osób mieszkało w Polsce, a 103 osoby poza naszymi granicami. Liczba powstańców z roku na rok kruszeje. W dniu 1 marca 2024 roku żyło 444 powstańców, przy czym ich średni wiek wynosił 97 lat. Na koniec lipca 2024 roku żyje 397 powstańców, w tym 67 mieszka poza Polską.

Wspomnienia Powstańców Warszawskich:

Edmund Baranowski pseudonim „Jur” ze zgrupowania „Radosław” powiedział, iż „młodzi ludzie do walki byli szkoleni wojskowo prawie trzy lata. Oczekiwaliśmy w każdej chwili, że przyjdzie moment, w którym będziemy musieli stanąć w służbie Ojczyźnie”.

Danuta Dworakowska pseudonim „Lena”, sanitariuszka z 2 kompanii „Szturmowa”, batalionu „Gwiazda” mówiła stanowczo: „My chcieliśmy po prostu Warszawę wyzwolić. Naszym marzeniem było wetknięcie w Warszawie biało-czerwonej flagi”.

Zygmunt Zarzycki pseudonim „Zorza” z Oddziału Osłonowego Kwatery Głównej Dowódcy Powstania oznajmił, iż kiedy wybuchło powstanie zapanowała: „Radość, po prostu radość. Każdy nie patrzał, nie bał się śmierci, szedł bez żadnej obawy”.

Włodzimierz Leo pseudonim „Bawół”, żołnierz 2 kompanii II Batalionu Szturmowego „Odwet”, później Oddziału Osłonowego Wojskowych Zakładów Wydawniczych podkreślił z całą mocą: „pamiętam nastrój w naszym środowisku, chcieliśmy się zemścić na Niemcach za wszystko, co uczynili w czasie okupacji”.

Eugeniusz Tyrajski pseudonim „Sęk”, „Gienek”, żołnierz Pułku Armii Krajowej „Baszta” stwierdził: „Rosjanie się zatrzymali, nie pomogli nam, a Niemcy byli lepiej uzbrojeni. Po dwumiesięcznych walkach skończyło się tak, jak się skończyło”.

Powstańcy warszawscy – Bohaterowie są symbolem walki o wolność, niepodległość, poświęcenia się dla Ojczyzny, patriotyzmu, nadludzkiego wysiłku, godności, demokracji oraz nadziei na lepsze jutro. Pragnęli wolnej Polski od okupacji niemieckiej, a także od dominacji radzieckiej. Powstańcy solidnie wychowują następne pokolenia.

Według sondażu CBOS 61% badanych uważa, iż powstanie warszawskie było potrzebne i dobrze, że do niego doszło. Sami Warszawiacy w ankiecie stwierdzają w 27%, iż powstanie miało sens, zaś 12% wyraża zdanie, że nie miało sensu.

Powstanie warszawskie zapisało się na stałe jako ważne wydarzenie na kartach historii Polski. Jest powodem do dumy dla całego narodu polskiego, męstwa, odwagi. Podtrzymywało morale społeczeństwa Polski, uciemiężonego przez dwa totalitarne reżimy niemiecki oraz radziecki.

Święto państwowe - Narodowy Dzień Pamięci Powstania Warszawskiego, obchodzone jest od 2010 roku, 1 sierpnia w rocznicę wybuchu powstania. Ustanowił je Sejm RP 9 października 2009 roku.

Aby upamiętnić powstanie i jego Bohaterów co roku odbywają się Marsze Powstania Warszawskiego, odprawiane są Msze święte w intencji powstańców, mają miejsce też koncerty warszawskich piosenek powstańczych, wystawy, spotkania z powstańcami w całej Polsce. Zachęcam, by chociaż raz odwiedzić Muzeum Powstania Warszawskiego – to wielka, ważna, żywa lekcja historii. O wspomnianej już wcześniej godzinie „W”, czyli 17, jak zawsze tego wymownego dnia, zawyją syreny ku pamięci powstańców.

Chwała, Cześć i Pamięć Bohaterom Powstania Warszawskiego!

Żyjącym Powstańcom życzymy dużo zdrowia oraz Wszystkiego co Najlepsze.

Kazimierz Surzyn

Źródła:

• Prof. dr Jacek Chrobaczyński, Wielka Historia Polski 1939 – 1945, Tom X, Kraków 2000.
• Andrzej Zawistowski, Katarzyna Utracka, Paweł Brudek, Paweł Ukielski, Rafał Brodacki, Michał Tomasz Wójciuk, Chcieliśmy być wolni. Powstanie Warszawskie 1944, Warszawa 202
• Polska Agencja Prasowa, Dzieje.pl, Archiwum Muzeum Powstania Warszawskiego, Badania CBOS.
• Raport o stratach wojennych Warszawy.
• Raport o stratach poniesionych przez Polskę w wyniku agresji i okupacji niemieckiej w czasie II wojny światowej 1939 - 1945.