Trwa karnawał 2026

Ramy czasowe

Karnawał to czas radości, balów, zabaw karnawałowych, imprez, spotkań w gronie rodziny, przyjaciół oraz znajomych. W 2026 roku przypada od 6 stycznia tj. uroczystości Objawienia Pańskiego – Trzech Króli do wtorku 17 lutego przed Środą Popielcową.

Źródła nazwy karnawał

Znajdujemy je w łacińskim carrus navalis, co oznacza rydwan morski, wóz w kształcie okrętu uczestniczący w procesji świątecznej ku czci bogini Izydy, w mitologii egipskiej bogini płodności, opiekunki rodzin, domowego ogniska, patronki małżeństwa i macierzyństwa, a następnie Dionizosa, w mitologii greckiej i rzymskiej boga płodności, dzikiej natury, winnej latorośli, teatru, wina jako napoju upajającego, mającego dobroczynny wpływ na człowieka, a także z włoskiego carnevale, z łaciny caro, vale (żegnaj mięso), jako swoiste pożegnanie mięsa przed wielkim postem.

Początki i obchody karnawału

Korzeniami sięga starożytnych rytuałów związanych z płodnością i świętami czczącymi bogów, w czasie których taniec i zabawa zwłaszcza wysokie skoki taneczne miały zapewnić obfite plony. We  Włoszech początki tkwią już w X stuleciu, a pierwsza wzmianka o karnawale weneckim pochodzi z  1094 roku, natomiast obchody w nowoczesnej formie datują się na XII wiek, które stopniowo docierały do całej Europy. W Polsce karnawał, zwany zapustami, a ostatki mięsopustem przypada na XVI – XVII wiek, chociaż prawdopodobnie znany był już wcześniej. W XVIII stulecia popularne były maskarady tj. bale kostiumowe, początkowo urządzane na dworach, później ogólnie jako bal maskowy, na który należało mieć zaproszenie, spełniające też rolę biletu. W XIX wieku powodzeniem cieszyły się wieczorki tańcujące tzw. herbatki tańcujące, nawet śniadania tańcujące, inaczej mówiąc  prywatki rodzinne, przyjacielskie. Zwyczaje karnawałowe to przede wszystkim: kuligi, czyli objazdy saniami między dworami szlachty i magnaterii z tańcem, muzyką, dobrym jadłem i piciem; maskarady i pochody popularne wśród mieszczan oraz chłopów w przebraniach za zwierzęta, Żydów, Romów czy urzędników, z Turem jako postacią kluczową, symbolizującą siłę, zdrowie, energię mającą przepędzić zimę i powitać wiosnę; zabawy i uczty z obfitością jadła (mięsa), picia (miodu, piwa), tańca; ostatnie dni karnawału: Tłusty Czwartek – objadanie się pączkami, faworkami (chrustem), zapewniające każdemu szczęście, a w ostatki pożegnanie karnawału z finałem zabawy. Na stołach królował przede wszystkim: bigos, dziczyzna, szynki, wędliny, pasztety, boczek, torty, pierniki, pączki, chrust, racuchy, bliny, owoce w miodzie. Toasty wznoszono poprzez picie miodu, wina, piwa, wódki. Wiele z dawnych zwyczajów przetrwało do dziś np. organizowanie kuligów, zabaw karnawałowych, prywatek z przebraniem, maskami, balów w dworach, karczmach, restauracjach, kolędowanie, Tłusty Czwartek, góralskie zapusty z kumoterkami – tradycyjnymi, małymi, dwuosobowymi saniami góralskimi, nazwanymi tak od kumotora, ojca chrzestnego, który dawniej woził nimi dziecko do chrztu, współcześnie przekształciły się w dynamiczne wyścigi na czas z elementami parady tj. prezentacji przepieknych sań i strojów  regionalnych,  jak również tańcami w Zakopanem, a na Kaszubach w ostatki piecze się jeszcze ciasto zwane „popielnikiem”.

Słynne karnawały

Karnawał w Rio de Janeiro, którego początki sięgają XVII wieku trwa przez pięć dni. Rozpoczyna się od przekazania przez władze miasta kluczy do niego legendarnemu królowi Momo, postaci z mitologii greckiej, która od 1933 roku uchodzi za jeden z symboli karnawału Ameryki Łacińskiej, głównie w Brazylii i Kolumbii, aby nim zostać trzeba wygrać konkurs, być wysokim oraz dość puszystym. Polega na uczestniczeniu w Wielkiej Paradzie zaczynającej się zwykle cudnym pokazem sztucznych ogni, zaś na betonowej konstrukcji nazwanej sambodromem, prezentowane są śliczne pokazy taneczne samby z całej Brazylii, gdzie 12 najlepszych szkół samby rywalizuje o tytuł  mistrza; w blocosie – ulice miasta wypełniają się tłumami osób ubranych w różne kostiumy,   biorącymi udział w licznych darmowych imprezach ulicznych, tutaj zachwycają wykwintne stroje karnawałowe i maski.

Karnawał Notting Hill Carnival w Londynie, zapoczątkowany został przez amerykańskich imigrantów z Karaibów, z inspiracji działaczki Claudii Jones w 1965 roku. Łączy muzykę, taniec (samba, calypso, soca, dancehall), kostiumy, jedzenie. Składa się z Konkursu Panorama – orkiestry stalowe, steelbands; Dnia dla rodzin i dzieci, parady; kolorowej parady dla dorosłych wraz z imprezami. Bierze w nim udział co roku ponad milion osób na trasie pochodu liczącym ponad pięć kilometrów. Podczas jego trwania najlepsze zespoły, a także orkiestry prezentują utwory, grając na instrumentach narodowych z Trynidadu i Tobago.

Karnawał w Wenecji rozpoczyna się od święta św. Szczepana i trwa do Wielkiego Balu na Placu św. Marka, czyli do wtorku przed Środą Popielcową. W tym czasie szczególnie ożywają miasto,jego ulice, kanały tworząc iście bajkowy klimat, pełen tajemnic i niespodzianek. Po ulicach przechadzają się ludzie, którzy przebrani są w stroje karnawałowe, najczęściej te z przełomu XVII i XVIII stulecia, koniecznie z maskami karnawałowymi. Głównymi wydarzeniami są: Parada Łodzi na Cannarego, jednej z największych i najstarszych dzielnic Wenecji; Festiwal Marii; Lot Anioła na Placu św. Marka; pokazy na scenie i konkursy na najpiękniejszy kostium.

Życzymy udanych zabaw karnawałowych!

Kazimierz Surzyn