Święto Narodowe Trzeciego Maja

Ustanowione zostało w 1919 roku i ponownie w 1990 roku. Od 2007 roku 3 maja jest także świętem narodowym Litwy. W naszej Ojczyźnie upamiętnia Konstytucję 3 Maja.

W tym roku przypada 235. rocznica uchwalenia Konstytucji 3 Maja 1791 roku – Ustawy Rządowej przyjętej przez Sejm Wielki w obecności około 1/3 posłów. Z tej okazji warto przypomnieć jej główne postanowienia:

1. Wprowadziła pojęcie narodu, które poza szlachtą obejmowało również mieszczan i chłopów.
2. Określała termin „obywatel” rozumiany jako wszyscy mieszkańcy kraju.
3. Osłabiała pozycję magnaterii.
4. Szlachta pozostała nadal stanem uprzywilejowanym, ale pozbawiono ją prawa najwyższej zwierzchności wobec chłopów, mogła zajmować się zajęciami miejskimi.
5. Oddawała chłopów „pod opiekę prawa i rządu krajowego”.
6. Osadnikom przybywającym z zagranicy gwarantowała wolność osobistą.
7. Usprawniła rządy zgodnie z koncepcją Monteskiusza, dzieląc władzę na ustawodawczą, której funkcję sprawował sejm, wybierany na dwuletnią kadencję, przy czym zmniejszyła rolę senatu, który miał jedynie prawo weta zawieszającego, wykonawczą pełnioną przez króla oraz Straż Praw, do którego należeli: król; następca tronu; pięciu ministrów tj.: skarbu, spraw zagranicznych, spraw wewnętrznych, wojny i pieczęci; prymas, ministrów powoływał król, ale odpowiedzialność ponosili oni przed sejmem, ponadto współpracowali z czterema komisjami wybranymi przez sejm: policji, skarbu, edukacji narodowej i wojska oraz władzę sądowniczą, gdzie sądom miejskim podlegały wszystkie sprawy powstałe na obszarze miast.
8. Zniosła liberum veto, wolną elekcję, zakazywała tworzenia konfederacji, pozostawiono elekcję dynastii.
9. Wprowadziła odpowiedzialność rządu przed sejmem.
10. Rozszerzyła prawa mieszczan zakresie nabywania dóbr ziemskich, nietykalności osobistej, pełnienia urzędów państwowych, ograniczonego przedstawicielstwa w sejmie.
11. Znosiła dualizm Korony i Litwy.
12. Siły zbrojne miały służyć narodowi.
13. Przekształcała państwo polskie w monarchię konstytucyjną.
14. Ustanawiała religię rzymsko-katolicką za narodową i panującą.
15. Zapewniała swobodę wyznania dla innych religii.

Konstytucja 3 Maja niestety została obalona w 1792 roku przede wszystkim w wyniku interwencji rosyjskiej, a także przystąpienia króla do konfederacji targowickiej.

Kazimierz Surzyn