Sucha Beskidzka: Milionowe nakłady na renowację zabytków

Podczas ostatniej sesji suscy radni przyjęli sprawozdanie z realizacji Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami Gminy Sucha Beskidzka w latach 2015-2018. A był to okres, w którym wykonano ogrom prac na terenie miasta, a w szczególności kompleksu zamkowo-parkowego.

Ochrona materialnego dziedzictwa kulturowego oraz opieka nad zabytkami w Gminie Sucha Beskidzka została zatwierdzona w 2015 roku stosowną uchwałą. W programie zostały określone priorytety i kierunki działań zarówno samorządu gminnego, jak i mieszkańców gminy Sucha Beskidzka. Celem programu było aktywne i efektywne zarządzanie zasobami dziedzictwa kulturowego gminy poprzez wyznaczenie podstawowych kierunków działań i budowanie spójnej polityki ochrony zabytków w perspektywie wieloletniej. Oczekiwanymi rezultatami była poprawa stanu zachowania zabytków, wyeksponowanie walorów krajobrazu kulturowego oraz wykorzystanie zabytków na potrzeby turystyczne, społeczne i gospodarcze. Niniejsze sprawozdanie obejmuje realizację zadań, dla wyznaczonych celów, zawartych w Gminnym Programie Opieki nad Zabytkami Gminy Sucha Beskidzka na lata 2015 – 2018, w całym okresie jego obowiązywania.

W Gminnej Ewidencji Zabytków miasta Sucha Beskidzka wpisanych jest 188 pozycji, w tym 9 obiektów wpisanych do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego. Są nimi układ urbanistyczny, kościół poklasztorny pw. Nawiedzenia N.M.P. d. Kanoników Laterańskich z otoczeniem, kaplicą-dzwonnicą na cmentarzu przykościelnym, dwoma kaplicami, ogrodzeniem oraz drzewostanem, a także budynek plebanii wraz z budynkiem bramnym oraz cmentarz parafialny wraz z układem, kaplicą, zabytkowymi mogiłami, nagrobkami i pomnikami, istniejącym ogrodzeniem oraz zielenią cmentarną. W wojewódzkim rejestrze są również zamek wraz z otoczeniem, w tym dziedziniec arkadowy, dziedziniec i zespół zabudowy gospodarczej na pd. – zachód od zamku oraz założony w XVIII w. park wraz ze stawem, kanałem, mostem i drzewostanem, karczma drewniana „Rzym”, dom drewniany przy ul. Mickiewicza 38 (PTTK), budynek mieszkalno-gospodarczy przy ul. Mickiewicza 130 i dom przy ul. Role 182/55.

Realizacja prac konserwatorskich, restauratorskich oraz robót budowlanych zamku w Suchej Beskidzkiej oraz mostków znajdujących się na terenie parku Zespołu Zamkowo-Parkowego

Inwestycją, która w ostatnich latach była rewitalizacja zespołu zamkowo parkowego, która była prowadzona od kwietnia 2016 roku do grudnia 2018 roku i kosztowała 10,5 mln zł, z których 6,4 mln zł gmina poprzez Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020.

Zakres prac konserwatorskich obejmował wszystkie elementy zewnętrzne zabytkowego zamku. Dokonano całkowitej wymiany pokrycia dachowego z dachówki karpiówki z rynnami i elementami okuć z blachy miedzianej. Wymienione zostały również częściowo elementy konstrukcji dachowej, a inne zostały wzmocnione. Odbudowano kominy przywracając im pierwotne kształty i barokową stylizację. Obiekt został odwodniony, odgrzybiony, a na odkrytych ścianach fundamentowych na głębokość ok. 3 m wykonano izolację przeciwwodną i przeciwwilgociową. Izolacja pozioma grubych zamkowych murów na całym obwodzie została wykonana metodą nawiertów i iniekcji. Wszystkie okna zostały wymienione na nowe, termoizolacyjne z trzema szybami z zachowaniem poprzedniej formy, kształtu i podziałów. Wymieniono większość stolarki drzwiowej, a tylko niewielka część została poddana gruntownej renowacji.

Na wszystkich ścianach elewacji zamku wykonano nowe warstwy tynków renowacyjnych z odtworzeniem historycznych warstw malarskich w postaci: boniowania arkad, przepiór i wież, renesansowych sgraffit i ornamentów zdobiących elewację zamku. Gruntownej rekonstrukcji poddane zostały elementy kamienne, portale, okładziny architektoniczne z detalami, loggie arkadowe, kolumny toskańskie, parapety kamienne krużganków, portale, fryzy, gzymsy i ryzality. Pod i nad krużgankami wykonano nowe posadzki z płyt piaskowca. Zrekonstruowano zewnętrzne elementy architektoniczne przywracając im historyczne kształty i detale. Prace budowlane obejmowały również modernizację kanalizacji deszczowej oraz instalacji wodnej i sanitarnej. Dziedziniec suskiego zamku został utwardzony i wyłożony kamiennymi płytami z piaskowca. Zamek jest pięknie oświetlony, a wykonana iluminacja, wspaniale eksponuje bryłę obiektu.

W parku zamkowym przeprowadzono kompleksowy remont arkadowego mostku, który łączy oba brzegi stawu. Uzupełniono jego konstrukcję, nawierzchnie oraz kamienne elementy architektoniczne wraz ze stylizowanymi łańcuchami, które spełniają rolę barier. Podczas prac poddane zostały renowacji pozostałe, mniejsze mostki znajdujące się w parku zamkowym. W roku 2017 opracowane zostało studium historyczne z uwarunkowaniami konserwatorskimi, obejmujące kompleksową rewaloryzację całego obszaru parku zamkowego, wraz z inwentaryzacją zieleni oraz występującymi na jego terenie obiektami (mostki, kanały, oczka basenowe). Studium zawiera także wytyczne konserwatorskie dotyczące rewaloryzacji parku. Koszt wykonania dokumentacji wyniósł 50 tys. zł.

Prace konserwatorskie przy oranżerii zlokalizowanej na terenie Zespołu Zamkowo -Parkowego w Suchej Beskidzkiej

Przedsięwzięcie było podzielone na dwa etapy. Pierwszy trwał od listopada do grudnia 2018 roku, a drugi sierpnia do listopada ubiegłego roku. Koszt pierwszego wyniósł 636 tys. zł (w tym kwota dofinansowania 300 tys. zł, które zostało pozyskane z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego), a drugi  408,9 tys. zł (w tym kwota dofinansowania 129,8 tys. zł z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego).

Ze względu na bardzo zły stan techniczny obiektu w 2018 r. zrealizowano pierwszy etap niezbędnych prac, które zatrzymały proces destrukcji zabytkowej oranżerii. W ramach robót zabezpieczono mury, wykonano nowy strop, uzupełniono kamienne mury oraz wykonano nową konstrukcję i pokrycie dachu.

W kolejnym etapie zrealizowanym w 2019 r. prowadzono zabezpieczenie i wzmocnienie fundamentów poprzez zastosowanie żelbetowych mikropali oraz wykonano odwodnienie i izolację przeciwwilgociową. W dalszym ciągu podejmowane będą prowadzi działania mające na celu doprowadzenie do pełnej rewitalizacji obiektu, nadania mu nowych funkcji i udostępnienie społeczeństwu.

Prace renowacyjno-konserwatorskie przy Krzyżu Jubileuszowym z 1865 r.znajdującym się na cmentarzu parafialnym w Suchej Beskidzkiej - 2018 r.

Odnowienie Krzyża Jubileuszowego pochłonęło 36,9 tys. zł, z których 8 tys. zł to dofinasowanie z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego w ramach konkursu „Kapliczka_2016”, a 11,9 tys. zł przekazała Parafia Rzymsko-Katolicka pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Suchej Beskidzkiej. W efekcie wkład własny gminy stanowił 17 tys. zł.

Celem prac konserwatorskim było przywrócenie właściwego stanu technicznego i estetycznego kapliczki w formie kolumny, z neogotyckim krzyżem z 1865 r., znajdującego się na głównej osi cmentarza parafialnego. Obiekt został zinwentaryzowany staraniem Muzeum Miejskiego Suchej Beskidzkiej w 2012 r. przy współpracy z Instytutem Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Posiada założoną tzw. „białą kartę”. Obiekt został wpisany do Rejestru Zabytków Województwa Małopolskiego jako element cmentarza parafialnego, nr decyzji A-624/89 z 11 października 1989 r. [A-1044/M]. Krzyż stanowi jeden z ważniejszych tego typu obiektów zabytkowych położonych w granicach miasta Sucha Beskidzka.