Popielec – pierwszy dzień Wielkiego Postu

Stanowi swoisty dzień pokuty, w którym obowiązują: wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych od 14. roku życia oraz post ścisły między 18. a 60. rokiem życia, czyli ograniczenie liczby posiłków do jednego do syta i dwóch lekkich w ciągu dnia.

Na początku chrześcijaństwa poszczono w czasie 40 godzin w Wielki Piątek i w Wielką Sobotę. Prawdopodobnie post, który trwa 40 dni poprzedzający święto Zmartwychwstania Pańskiego (Wielkanoc), rozpowszechnił się w I połowie IV wieku. Później trwał 36 dni – ale za papieża Grzegorza Wielkiego (ok. 540 – 604) rzymianina, 64. papieża w okresie od 3 września 590 roku do 12 marca 604 roku, reformatora kościoła – tj. na przełomie VI i VII stulecia przywrócono 40 dniowy post od Środy Popielcowej, wywodzącej się z rytów pokutnych, bowiem w połowie V wieku dokonywano obrzędu wypędzania ze świątyni publicznych pokutników, którzy dopuścili się ciężkich przewinień. Pokutnicy po spowiedzi ustawiali się o wyznaczonej godzinie przed kościołem. Stamtąd byli do niego wprowadzani. Następnie biskup i prezbiterzy posypywali im głowy popiołem mówiąc: „Pamiętaj człowiecze, że jesteś prochem i w proch się obrócisz, czyń pokutę, abyś miał życie wieczne”. Później biskup kropił ich święconą wodą oraz ubrania pokutne dla nich przeznaczone. Po odmówieniu Litanii do Wszystkich Świętych, w czasie której leżeli oni na posadzce kościoła, byli znów wypędzani na zewnątrz. W X wieku do obrzędu oprócz pokutników stawali również wyznawcy. W 1091 roku Synod w Benewencie zalecał wiernym udział w tym obrzędzie rozpoczynającym post. Papież – Urban II (ok.1035 – 1099), Ojciec Święty od 12 marca 1088 roku do 29 lipca 1099 roku, błogosławiony Kościoła katolickiego – polecał stosowanie obrzędu przez biskupów i prezbiterów. Obrzęd powielano w średniowiecznych pontyfikałach, aż trafił do Pontyfikału Rzymskiego.

Posypanie głów popiołem przez kapłana jest znakiem żalu za grzechy, pokory, chęci poprawy życia, a także jego kruchości - „Z prochu powstałeś i w proch się obrócisz” lub „Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię” - wypowiadają takie słowa duchowni. Popiół pozyskiwany z palm poświęconych w Niedzielę Palmową poprzedniego roku przypomina wierzącym o przemijaniu życia doczesnego. To dzień niezwykle ważny dla chrześcijan ze względów religijnych, kulturowych i rodzinnych. Jest publicznym wyznaniem i świadectwem wiary.

Kazimierz Surzyn