Muzyka Wolności i Improwizacji – Międzynarodowy Dzień Jazzu

Ustanowienie

Proklamowany został na 36. sesji Konferencji Generalnej UNESCO w listopadzie 2011 roku. Obchody wyznaczono na 30 kwietnia. Data jest powiązana z obchodzonym w kwietniu miesiącem jazzu w Stanach Zjednoczonych.

Pierwsze obchody

Z okazji pierwszych obchodów Dnia Jazzu Irina Bokowa – Dyrektor Generalna UNESCO w deklaracji napisała: „Ustanowienie Dnia Jazzu ma na celu podniesienie świadomości społeczności międzynarodowych na temat sztuki jazzu, jego korzeni, stylów i oddziaływań oraz podkreślenie znaczenia tego gatunku muzyki jako ważnego środka komunikacji społecznej”.

Inauguracja

27 kwietnia 2012 roku w Paryżu miała miejsce inauguracja, którą rozpoczęli Dyrektor Generalna, a także Ambasador Dobrej Woli UNESCO Herbie Hancock. Odbyły się liczne koncerty, wykłady, dyskusje prezentujące twórczość Marcusa Millera, Barbary Hendricks, Hugh Masekeli i innych.

Cele święta

Zasadniczymi celami święta przede wszystkim są: uznanie dla sztuki jazzu oraz jego znakomitych przedstawicieli, którzy na przestrzeni dziesięcioleci wykreowali wiele gatunków i stylów jazzowych; propagowanie wiedzy o jazzie; ukazanie jazzu jako pięknej, zmysłowej muzyki, przynoszącej radość, satysfakcję ludziom na całym świecie. W tym dniu organizowane są wydarzenia artystyczne, warsztaty muzyczne, koncerty muzyki jazzowej, spotkania, lekcje muzyki prowadzone przez artystów, pedagogów, dyplomatów.

Powstanie jazzu

Jazz powstał w ostatnich latach XIX stulecia na południu Stanów Zjednoczonych w Nowym Orleanie jako połączenie muzyki zachodnioafrykańskiej i europejsko-amerykańskiej – bluesa, ragtime, muzyki europejskiej, ludowej, artystycznej i rozrywkowej. Wywodzi się z tradycji czarnoskórych niewolników muzyki afrykańskiej i europejskiej. Pionierami są m.in.: Charles Buddy Bolden, Freddie Keppard, Joe Oliver, Jelly Roll Morton, Louis Armstrong, który spopularyzował jazz na świecie. Wczesny jazz nowoorleański ewoluował w latach 30. i 40. XX wieku w swing i bebop. Podkreślić należy, że Miles Davis stał się jednym z najbardziej innowacyjnych postaci jazzu.

Jazz w Polsce

W Polsce pierwsze zespoły muzyczne naśladujące jazz powstały w latach 20. XX stulecia. W 1928 roku zespół Zygmunta Karasińskiego wystąpił z koncertem w czasie Powszechnej Wystawy Krajowej w Poznaniu. Jazz popularyzowało polskie radio. Pod koniec lat 30. ubiegłego wieku pojawiła się w Polsce swingowana faza jazzu, uprawiana przez big bandy Henryka Warsa, braci Artura i Henryka Goldów, Jerzego Petersburskiego, Szymona Kataszka, Adiego Rosnera i wspomnianego wcześniej Zygmunta Karasińskiego. W latach 50. XX wieku pojawiły się pierwsze festiwale jazzowe tj.: w 1956 roku – Międzynarodowy Festiwal Jazzowy w Sopocie, w 1958 roku Jazz Jamboree, zaś Polskie Stowarzyszenie Jazzowe wydawało płyty wykonawców tego gatunku. Pod koniec lat 50. wystąpiła ciekawa fala zbliżenia między jazzem a muzyką poważną, określana jako tzw. „trzeci nurt”, do którego należeli: Gunther Schuller, Karlheinz Stockhausen, Ornette Coleman, John Coltrane, Albert Ayler i inni.

Kraków uważany jest za jazzowe centrum ze względu przede wszystkim na dużą liczbę klubów, historyczne znaczenie tj. początki karier legendarnych muzyków jak Tomasz Stańko czy Zbigniew Seifert oraz festiwalu Summer Jaz Festival. Warszawa zasłynęła z Warsaw Summer Jazz Days, a także z Jazz na Starówce; Wrocław z Jazz nad Odrą; Gdańsk z Jazz Jantar; Gliwice z Jazz w Ruinach. Iława słynie z tradycyjnego jazzu dzięki festiwalowi „Złota Tarka”. Sopot Jazz Festival kojarzony jest oczywiście z Sopotem, zaś Częstochowa wyróżnia się jazzem tradycyjnym – Hot Jazz Spring. Bardzo popularnymi twórcami i wykonawcami jazzu są m.in.: Krzysztof Komeda, Tomasz Stańko, Zbigniew Namysłowski, Marcin Wasilewski, Marcin Masecki, Maciej Obara, Adam Bałdych, Ewa Bem, Krystyna Prońko, Anna Rejda, Maria Sadowska, Stanisław Sojka, Dorota Miśkiewicz, Grażyna Auguścik, Krystyna Stańko, Lora Szafran, Grzegorz Karnas, Marianna Wróblewska, Wanda Warska, Anna Serafińska, Beata Przybytek, Lidia Pospieszalska, Piotr Polak, Mateusz Krautwurst oraz zespoły: NOVI Singers, Marcin Wasilewski Trio, EABS, Wojciech Mazolewski Quintet, Immortal Onion, Łoskot, Alamut, Baaba, Maestro Trytony, Jazz Soldiers i inni.

Obecnie jazz ewoluuje poprzez fuzję z hip-popem, elektroniką i popem. Wciąż pozostaje ceniony za artyzm, improwizację, wolność artystyczną, spontaniczność, bunt przeciw konwenansom, ekspresję, emocjonalność, wirtuozerię, technikę, optymizm i życiową energię, będącą sposobem na doskonały relaks oraz znaczne obniżenie poziomu stresu. Młodych słuchaczy przyciąga szczególnie tzw. jazz pop. Najbardziej popularny jest wśród Afroamerykanów. Posiada rzesze fanów przede wszystkim w Stanach Zjednoczonych, Japonii, Danii, Kanadzie, Wielkiej Brytanii, także w Polsce. Łączy pokolenia na świecie. 

Kazimierz Surzyn