MIEJSCA PAMIĘCI W MAKOWSKIEJ GMINIE

UPAMIĘTNIAJĄ MIEJSCA WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH. ODDAJĄ HOŁD LUDZIOM KREUJĄCYM TE WYDARZENIA. SĄ SZCZEGÓLNĄ CZĘŚCIĄ DZIEDZICTWA KULTUROWEGO NASZYCH MAŁYCH OJCZYZN.

MIEJSCA PAMIĘCI W MAKOWIE PODHALAŃSKIM

W Kościele Parafialnym pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego w Makowie Podhalańskim powstała kaplica poświęcona pamięci naszego wielkiego rodaka z wadowickiej ziemi Karola Wojtyły – Papieża, Świętego Jana Pawła II.

Na terenie przykościelnym znajduje się tablica upamiętniająca zamordowanych przez NKWD w Charkowie i Katyniu makowskich oficerów wojska polskiego: gen. bryg. Alojzego Wir Konasa, płk. Alojzego Schustera, por. Tadeusza Paczoskiego, ppor. Franciszka Oskarbskiego, kpt. Gustawa Webera i por. Rudolfa Webera, a także tych „którzy chcąc złożyć hołd pomordowanym oficerom w liczbie 96 osób na czele z Prezydentem RP Lechem Kaczyńskim i jego żoną Marią, zginęli 10 kwietnia 2010 roku w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem.” Tablicę pamięci postawiono z okazji 70. rocznicy zbrodni katyńskiej z inicjatywy Związku Kombatantów RP Ziemi Makowskiej. Środki na ten cel pozyskano od Rady Miejskiej i Burmistrza Makowa Podhalańskiego.

Na przepięknej polanie Makowskiej Góry usytuowany jest pomnik, który upamiętnia pacyfikację osiedla Zagórze. Dokonali jej hitlerowcy w nocy z 3 na 4 kwietnia 1944 roku. Zamordowano wówczas 42 osoby. Pomnik ufundowało społeczeństwo Makowa. Jego odsłonięcia dokonano 1 września 1985 roku.

Niedaleko pomnika ofiar Zagórza znajduje się brzozowy krzyż oddający cześć 17 letniemu Marianowi Kozinie zabitemu w maju 1949 roku przez miejscowych funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa.

Ofiary Zagórza zostały również upamiętnione pomnikiem z wypisanymi ich imionami i nazwiskami, który znajduje się na makowskim cmentarzu.

Na rynku makowskim koło Figury Matki Bożej Niepokalanej dawniej stał Grób Nieznanego Żołnierza. W 1946 roku został on przeniesiony na skraj rynku koło głównej drogi. W tym miejscu 56 lat później wybudowano granitowy pomnik z kamiennym orłem w koronie upamiętniający żołnierzy, którzy zginęli w obronie Polski w latach 1914 – 1918, 1920, 1939 – 1945, a także wszystkich zamordowanych w niemieckich i bolszewickich obozach zagłady. Obelisk zaprojektował Henryk Ostruszka. Realizację budowy monumentu powierzono Społecznemu Komitetowi Odnowy Pomnika Nieznanego Żołnierza, na czele którego stał Karol Borowy. Duże zasługi w jego powstaniu mają również: Józef Miehle, Tadeusz Hołowacz, Henryk Ostruszka, Tadeusz Fortuna, Wanda Stopa, Fryderyk Warta, Eleonora Parnowska, Maria Nowicka, Stanisław Marek, Antoni Nitoń, Kazimierz Cieślewicz oraz Józef Wicherek.

Szczególnym symbolem pamięci w Makowie Podhalańskim jest willa „Marysin”. W budynku tym Niemcy utworzyli siedzibę Gestapo, w której zgładzili kilkaset Polaków i Żydów.

Przed siedzibą Urzędu Miejskiego w Makowie Podhalańskim zwraca uwagę przechodniów obelisk, postawiony przez społeczeństwo makowskie w 1993 roku, w hołdzie dla mieszkańców Ziemi Makowskiej walczących w obronie Ojczyzny.

Tuż pod osiedlem Ostrysz usytuowana jest kapliczka Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus upamiętniająca czterech partyzantów, których zabili hitlerowcy 23 stycznia 1945 roku. Powstała ona z inicjatywy Józefa Miehle. Poświęcił ją 21 października 2004 roku śp. ks. Antoni Dużyk, były proboszcz makowskiego duszpasterstwa w latach 1989 – 2007.

Na osiedlu Bryndzówka w Makowie Podhalańskim w 2004 roku postawiono kapliczkę, która upamiętnia miejsce złożenia przysięgi przez żołnierzy Armii Krajowej z oddziału „Chełmek” stanowiącego część składową grupy „Chełm”. Wykonawcą tego obiektu sakralnego jest Józef Miehle. Obrazy znajdujące się w kapliczce namalował śp. Henryk Ostruszka, żołnierz Armii Krajowej, ps. „Wicher”.

Znamiennym symbolem pamięci jest tablica zamontowana na ścianie kaplicy domkowej o nazwie „Upadek” usytuowanej przy drodze Maków – Jachówka. Tablica upamiętnia 58 ochotników „Sokoła”, którzy 25 sierpnia 1914 roku wyruszyli pieszo z Makowa do Myślenic. Po przybyciu na miejsce weszli oni w skład Legionów Józefa Piłsudskiego. Tablicę odsłonięto 16 września 2000 roku w czasie Mszy Świętej odprawionej w intencji żołnierzy.

Na frontowej ścianie budynku Miejskiej Biblioteki Publicznej w Makowie Podhalańskim umieszczono 20 sierpnia 2005 roku tablicę z popiersiem Marszałka Józefa Piłsudskiego odlanym w brązie. Pomysłodawcami tego przedsięwzięcia, finansowo wspartego przez Urząd Gminy w Makowie, są miejscowi kombatanci. Tablica oddaje należny hołd Piłsudskiemu, upamiętnia jego pobyt w Makowie, w listopadzie 1914 roku, w dworku familii Lankau oraz nadanie Marszałkowi 19 marca 1931 roku tytułu Honorowego Obywatela Makowa Podhalańskiego przez tutejszą Radę Miejską. Tablica powstała w 70. rocznicę śmierci Józefa Piłsudskiego bojownika o wolność i demokrację.

Na Makowskiej Górze tuż przy drodze wiodącej z Makowa do Jachówki znajduje się tablica odsłonięta 7 października 2006 roku, która upamiętnia walki stoczone tutaj z Niemcami o wyzwolenie miasta. Żołnierze batalionu Armii Krajowej „Surowiec” 21 i 22 stycznia 1945 roku podjęli akcje zwiadowcze i boje z hitlerowcami przygotowując tym samym drogę dla Armii Czerwonej IV – Frontu Ukraińskiego, której działania spowodowały upragnione przez wszystkich mieszkańców wyzwolenie Makowa spod jarzma niemieckiego. Tablica pamiątkowa powstała z inicjatywy kombatantów z Babiogórskiego Zgrupowania Żołnierzy Armii Krajowej i Rodzin Akowskich Karola Borowego, Józefa Miehle a także Fryderyka Warty. Środki finansowe uzyskano od byłego Burmistrza Makowa Podhalańskiego Stanisława Pawlika.

MIEJSCE PAMIĘCI W JUSZCZYNIE

Na osiedlu Bory w Juszczynie usytuowany jest Pomnik Straconych z tablicą pamiątkową z napisem: „Dla Upamiętnienia Miejsca Rozstrzelania Przez Faszystów Hitlerowskich 13 Obywateli Makowa Podhalańskiego w dniu 4 kwietnia 1944r.” Ujęci oni zostali podczas pacyfikacji Zagórza osiedla znajdującego się na Makowskiej Górze. W 40. rocznicę zwycięstwa nad Niemcami pomnik został odnowiony z inicjatywy Klubu Oficerów Rezerwy w Makowie Podhalańskim i uroczyście odsłonięty 1 września 1985 roku. 16 lat później pomnik odrestaurowali mieszkańcy Juszczyna.

Na ścianie budynku szkolnego znajduje się tablica oddająca cześć juszczynianom: Anastazji Surzyn, Andrzejowi Kurdasowi i Wincentemu Sycowi. Zostali oni rozstrzelani przez hitlerowców 3 lipca 1944 roku za współpracę z ruchem oporu i pomoc partyzantom. Pochowano ich na polu położonym w sąsiedztwie szkoły. Po wojnie ciała ekshumowano i przewieziono na cmentarz w Makowie Podhalańskim. W Juszczynie zaś na miejscu zbiorowej mogiły postawiono krzyż, który przypomina mieszkańcom o tym wydarzeniu.

MIEJSCE PAMIĘCI W ŻARNÓWCE

W Żarnówce na osiedlu Matyje Górne, na górze Zwalisko stoi kapliczka i grób konfederata barskiego. Obiekty stanowią szczególne upamiętnienie walk konfederatów barskich, zwanych Rycerzami Maryi, z wojskami rosyjskimi, na terenie Suchej, Stryszawy i Makowa w latach 1769 – 1771.

Kazimierz Surzyn

Źródła:

1. Kroniki parafialne – Maków Podhalański.

2. Kroniki Urzędu Miasta Maków Podhalański.

3. Inskrypcje umieszczone na tablicach pamięci, kapliczkach, krzyżach, pomnikach, obeliskach, budynkach.

4. Kalendarz SGB z 2008r.

   Reklama

5. Kazimierz Surzyn, Historia Juszczyna, Wadowice 2011.

6. Kazimierz Surzyn, Wyzwolenie Podbeskidzia, Wadowice 2014.

7. Kazimierz Surzyn, Beskidzka Ziemia. Nasze Zabytki, Wadowice 2008.