Miejsca Pamięci w Makowie Podhalańskim

Upamiętniają miejsca wydarzeń historycznych. Oddają należny hołd ludziom kreującym te wydarzenia. Stanowią szczególną część dziedzictwa kulturowego, historycznego, religijnego oraz regionalnego miasta. Licznie są odwiedzane przez mieszkańców, władze samorządowe podczas uroczystości m.in.: 3 Maja, 8 Maja, 1 Września, 11 Listopada i innych.

W Kościele Parafialnym pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego w Makowie Podhalańskim powstała kaplica poświęcona pamięci naszego wielkiego rodaka z wadowickiej ziemi Karola Wojtyły – Papieża, Świętego Jana Pawła II.

Na terenie przykościelnym znajduje się tablica upamiętniająca zamordowanych przez NKWD w Charkowie i Katyniu makowskich oficerów wojska polskiego: gen. bryg. Alojzego Wir Konasa, płk. Alojzego Schustera, por. Tadeusza Paczoskiego, ppor. Franciszka Oskarbskiego, kpt. Gustawa Webera i por. Rudolfa Webera, a także tych „którzy chcąc złożyć hołd pomordowanym oficerom w liczbie 96 osób na czele z Prezydentem RP Lechem Kaczyńskim i jego żoną Marią, zginęli 10 kwietnia 2010 roku w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem.”  Tablicę pamięci postawiono z okazji 70. rocznicy zbrodni katyńskiej z inicjatywy Związku Kombatantów RP Ziemi Makowskiej. Środki na ten cel pozyskano od Rady Miejskiej i Burmistrza Makowa Podhalańskiego.

Na przepięknej polanie Makowskiej Góry usytuowany jest pomnik, który upamiętnia pacyfikację osiedla Zagórze. Dokonali jej hitlerowcy w nocy z 3 na 4 kwietnia 1944 roku. Zamordowano wówczas 42 osoby. Pomnik ufundowało społeczeństwo Makowa. Jego odsłonięcia dokonano 1 września 1985 roku. Niedaleko pomnika ofiar Zagórza znajduje się brzozowy krzyż oddający cześć 17 letniemu Marianowi Kozinie zabitemu w maju 1949 roku przez miejscowych funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa. Ofiary Zagórza zostały również upamiętnione pomnikiem z wypisanymi ich imionami i nazwiskami, który znajduje się na makowskim cmentarzu.

Na rynku makowskim koło Figury Matki Bożej Niepokalanej dawniej stał Grób Nieznanego Żołnierza.  W 1946 roku został on przeniesiony na skraj rynku koło głównej drogi. W tym miejscu 56 lat później wybudowano granitowy pomnik z kamiennym orłem w koronie upamiętniający żołnierzy, którzy zginęli w obronie Polski w latach 1914 – 1918, 1920, 1939 – 1945, a także wszystkich zamordowanych w niemieckich i bolszewickich obozach zagłady. Obelisk zaprojektował Henryk Ostruszka. Realizację budowy monumentu powierzono Społecznemu Komitetowi Odnowy Pomnika Nieznanego Żołnierza, na czele którego stał Karol Borowy. Duże zasługi w jego powstaniu mają również: Józef Miehle, Tadeusz Hołowacz, Henryk Ostruszka, Tadeusz Fortuna, Wanda Stopa, Fryderyk Warta, Eleonora Parnowska, Maria Nowicka, Stanisław Marek, Antoni Nitoń, Kazimierz Cieślewicz oraz Józef Wicherek.

Szczególnym symbolem pamięci w Makowie Podhalańskim jest willa „Marysin”. W budynku tym Niemcy utworzyli siedzibę Gestapo, w której zgładzili kilkaset Polaków i Żydów.

Przed siedzibą Urzędu Miejskiego w Makowie Podhalańskim zwraca uwagę przechodniów obelisk, postawiony przez społeczeństwo makowskie w 1993 roku, w hołdzie dla mieszkańców Ziemi Makowskiej walczących w obronie Ojczyzny.

Tuż pod osiedlem Ostrysz usytuowana jest kapliczka Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus upamiętniająca czterech partyzantów, których zabili hitlerowcy 23 stycznia 1945 roku. Powstała ona z inicjatywy Józefa Miehle. Poświęcił ją 21 października 2004 roku śp. ks. Antoni Dużyk, były proboszcz makowskiego duszpasterstwa w latach 1989 – 2007.

Na osiedlu Bryndzówka w Makowie Podhalańskim w 2004 roku postawiono kapliczkę, która upamiętnia miejsce złożenia przysięgi przez żołnierzy Armii Krajowej z oddziału „Chełmek” stanowiącego część składową grupy „Chełm”. Wykonawcą tego obiektu sakralnego jest Józef Miehle. Obrazy znajdujące się w kapliczce namalował śp. Henryk Ostruszka, żołnierz Armii Krajowej, ps. „Wicher”.

Znamiennym symbolem pamięci jest tablica zamontowana na ścianie kaplicy domkowej o nazwie „Upadek” usytuowanej przy drodze Maków – Jachówka. Tablica upamiętnia 58 ochotników „Sokoła”, którzy 25 sierpnia 1914 roku wyruszyli pieszo z Makowa do Myślenic. Po przybyciu na miejsce weszli oni w skład Legionów Józefa Piłsudskiego. Tablicę odsłonięto 16 września 2000 roku w czasie Mszy Świętej odprawionej w intencji żołnierzy.

Na frontowej ścianie budynku Miejskiej Biblioteki Publicznej w Makowie Podhalańskim umieszczono 20 sierpnia 2005 roku tablicę z popiersiem Marszałka Józefa Piłsudskiego odlanym w brązie. Pomysłodawcami tego przedsięwzięcia, finansowo wspartego przez Urząd Gminy w Makowie, są miejscowi kombatanci. Tablica oddaje należny hołd Piłsudskiemu, upamiętnia jego pobyt w Makowie, w listopadzie 1914 roku, w dworku familii Lankau oraz nadanie Marszałkowi 19 marca 1931 roku tytułu Honorowego Obywatela Makowa Podhalańskiego przez tutejszą Radę Miejską. Tablica powstała w 70. rocznicę śmierci Józefa Piłsudskiego bojownika o wolność i demokrację.

Na Makowskiej Górze tuż przy drodze wiodącej z Makowa do Jachówki znajduje się tablica odsłonięta 7 października 2006 roku, która upamiętnia walki stoczone tutaj z Niemcami o wyzwolenie miasta. Żołnierze batalionu Armii Krajowej „Surowiec” 21 i 22 stycznia 1945 roku podjęli akcje zwiadowcze i boje z hitlerowcami przygotowując tym samym drogę dla Armii Czerwonej IV – Frontu Ukraińskiego, której działania spowodowały upragnione przez wszystkich mieszkańców wyzwolenie Makowa spod jarzma niemieckiego. Tablica pamiątkowa powstała z inicjatywy kombatantów z Babiogórskiego Zgrupowania Żołnierzy Armii Krajowej i Rodzin Akowskich Karola Borowego, Józefa Miehle a także Fryderyka Warty. Środki finansowe uzyskano od byłego Burmistrza Makowa Podhalańskiego Stanisława Pawlika.

Władze miejskie oraz społeczność Makowa Podhalańskiego dbają o miejsca pamięci odnawiając je oraz składając kwiaty i znicze szczególnie podczas uroczystości związanych z rocznicami historycznymi przede wszystkim: Świętem Konstytucji 3 Maja, 8 Maja – Narodowym Dniem Zwycięstwa nad Niemcami, 11 listopada – Świętem Odzyskania Niepodległości przez Polskę, 1 września – Rocznicą wybuchu II wojny światowej i innych. Należy również podkreślić, że wszystkie obiekty kultu religijnego są także należycie zadbane.

Kazimierz Surzyn