Józef Putyra – więzień Sybiru, żołnierz 2 Korpusu Polskiego we Włoszech, uczestnik bitwy o Monte Cassino w 82. rocznicę walk

Urodził się 2 lipca 1897 roku w Bieńkówce w rodzinie silnie zakorzenionej w tradycji historycznej, patriotycznej, lokalnej oraz w wierze katolickiej. Był absolwentem średniej Szkoły Ekonomicznej.

W czasie I wojny światowej wraz z armią austriacką dotarł aż pod Kijów. Po wojnie zawarł związek małżeński z Rozalią z domu Malina. Zamieszkali w Jachówce. Będąc szczęśliwą familią mieli siedmioro dzieci. Józef Putyra pełnił funkcję wójta Gminy Zembrzyce do 24 sierpnia 1939 roku.

Mając 42 lata otrzymał kartę mobilizacyjną na wojnę. W Krakowie uzyskał stopień plutonowego i został przydzielony do Zakładów Intendentury DOK Kraków na Bosackiej. Po napaści Niemiec na Polskę 1 września 1939 roku żołnierzy zmuszono do ewakuacji na wschód. W Tłumaczu 19 września 1939 roku przejęli ich wojska radzieckie, a następnie zostali przetransportowani do Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). Jako jeńca wojennego zesłano Putyrę do pracy w kopalni manganu. Stamtąd 27 maja 1940 roku wywieziono go na Sybir, gdzie pozostał do 1941 roku.

Po agresji Niemiec na ZSRR, 22 czerwca 1941 roku, Putyra zaciągnął się w szeregi tworzonej Armii Polskiej na Wschodzie, którą ostatecznie utworzono 12 września 1942 roku pod dowództwem Władysława Andersa (1892 – 1970) wojskowego, polityka, generała dywizji Polskich Sił Zbrojnych, dowódcy Armii Polskiej w ZSRR oraz 2 Korpusu Polskiego, Naczelnego Wodza Polskich Sił Zbrojnych, następcy prezydenta RP na uchodźstwie w latach 1950 – 1954, awansowanego w 1954 roku do stopnia generała broni przez władze emigracyjne. Józef Putyra wszedł w skład 5 Dywizji Piechoty stacjonującej w Tatiszczewie. Wraz z Armią Andersa rozpoczął tułaczkę  wiodącą przede wszystkim przez: Taszkient, pustynie Kara-Kum, Morze Kaspijskie, aż do Iranu, do którego razem z wojskiem przybył w 1943 roku dołączając do armii brytyjskiej. Po przeniesieniu do Iraku doszło do reorganizacji Armii Polskiej, w wyniku której został sformułowany 2 Korpus Armii Polskiej na Wschodzie 21 lipca 1943 roku. We wrześniu tego samego roku dotarł do Palestyny, a później do Egiptu. 13 lutego 1944 roku wypłynęli z portu Port-Said w stronę Włoch. Do portu Taranto dopłynęli 20 lutego 1944 roku.

W marcu 1944 roku Józef Putyra został wysłany na front nad rzeką Sangro. 27 kwietnia1944 roku zmobilizowano go do walki w czwartym natarciu bitwy o Monte Cassino. Bohaterska walka polskich żołnierzy wraz z aliantami trwała do przełamania niemieckiej linii Gustawa, która nastąpiła 18 maja 1944 roku, otwierając wojskom sojuszniczym drogę na Rzym. Następnie Putyra wraz ze współtowarzyszami broni przesuwał się na północ, zdobywając kolejne prowincje i miasta włoskie m.in.: Piedimonte San Germano, Loreto, Ankonę.

Po kapitulacji Niemiec 8 maja 1945 roku dywizję Putyry rozlokowano nad Adriatykiem. Jesienią 1945 roku polskie oddziały przypłynęły do Wielkiej Brytanii.

8 sierpnia 1947 roku Józef Putyra po ciężkiej, wojennej tułaczce wrócił do domu. Za bohaterskie czyny uhonorowano go: Brązowym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Krzyżem Pamiątkowym Monte Cassino i Medalem Wojska Polskiego. Józef Putyra czynnie uczestniczył w życiu parafialnym, a także społecznym. Pomagał w budowie świątyni w Jachówce. Podjął pracę jako główny księgowy w Gminnej Spółdzielni, a przed śmiercią był przewodniczącym Ośrodka Zdrowia w Budzowie.

Człowiek Głębokiej Wiary, Bohater, Patriota, Społecznik i Orędownik Wolnej Polski zmarł 1 listopada 1983 roku w wieku 86 lat. Spoczywa na Cmentarzu Parafialnym w Jachówce. Jego grób jest swoistym miejscem pamięci z napisem na płycie:

„Sierżant Józef Putyra

02. 07. 1897    01. 11. 1983

Uczestnik I i II Wojny Światowej

Więzień Sybiru

Żołnierz II Korpusu Polskiego we Włoszech

Walczył w bitwie o Monte Cassino

Orędownik wolnej Polski

Jezu Ufam Tobie”

Razem z nim spoczywa tam jego żona Rozalia Putyra (06. 10. 1894 – 06. 08. 1951).

„Przez lata całe groziła mi ciągle śmierć, byłem narażony na wszystko najgorsze, a jednak mimo to pozostałem uczciwy, dochowałem wierności żonie, a honor żołnierza pozostał niesplamiony w stu procentach, Zawdzięczam to jedynie cudownej nade mną opiece najwyższego Boga” - powiedział przed śmiercią Józef Putyra.

Kazimierz Surzyn

Źródła: Praca zbiorowa: Szlak Andersa. Anders i jego armia, Tom 1, Edipresse Książki 2016. Szlak Andersa. W ziemi włoskiej, Tom 21, Rosikon Press 2017. Tablica Szlak Pamięci Znanych Ludzi Gminy Budzów z inicjatywy Biblioteki i Ośrodka Animacji Kultury Gminy Budzów. Mogiły.pl – Cmentarz Parafialny w Jachówce.