Franciszek Dudoń – Żołnierz Wyklęty

Posiadał pseudonim „Dąb”. Urodził się 25 sierpnia 1923 roku w Marcówce. Był żołnierzem Armii Krajowej (AK), Grupy Operacyjnej (GO) „Burza” porucznika Michała Wądolnego „Mściciela”, GO AK „Błyskawica” pod dowództwem jego starszego brata Michała Dudziaka ps. „Wicher”, „Zalesiak”. „Błyskawica” działała głównie na pograniczu powiatów wadowickiego i myślenickiego, w rejonie Babiej Góry i Makowa Podhalańskiego.

Helena Dudoń, marcowianka ur. 22 lutego 1917 roku wspominała o nich następująco: „Gdy wybuchła wojna miałam 22 lata. Razem z mężem Michałem należeliśmy do Armii Krajowej. Nasze pseudonimy to „Zalesiak” i „Zalesiakowa”.  Młodszy brat Michała – Franciszek również należał do AK, był żołnierzem „Błyskawicy” pod dowództwem Michała – męża. Franciszek został postrzelony w Budzowie i w wyniku ran zmarł w 1946 roku. Pochowano go w Jachówce. Mąż Michał działał w AK aż do zakończenia wojny, później w podziemiu antykomunistycznym. W 1946 roku otrzymał wiadomość od nowej, komunistycznej władzy, gdzie się ma stawić. Więcej go już nie widziałam. Wszelki słuch o nim zaginął. Zostałam sama z dwójką małych dzieci. Lata okupacji niemieckiej wycisnęły na moim życiu piętno bólu, który czuję do dnia dzisiejszego. Młode lata przeżyłam w lęku, strachu i biedzie. Lata komunistyczne również nie należały do łatwych. Teraz jest mi dobrze i dziękuję Bogu, że moje dzieci, wnuki, prawnuki mogą żyć w wolnej Polsce, takiej o którą walczyli mój mąż Michał i jego brat Franciszek”.

Kapral Franciszek Dudoń został ciężko ranny 22 czerwca 1946 roku w wyniku postrzelenia przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa (UB) w Budzowie. Dotarł do Jachówki, gdzie zmarł. Następnie koledzy oraz współpracownicy oddziału pochowali go na miejscowym cmentarzu.

Instytut Pamięci Narodowej w Krakowie ufundował Franciszkowi Dudoniowi nowy nagrobek, który zainstalowano w 2025 roku. Jego uroczyste poświęcenie nastąpiło 1 marca 2026 roku w czasie obchodów Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych.

Kazimierz Surzyn