Czym jest przewłaszczenie na zabezpieczenie

Przewłaszczenie na zabezpieczenie to jedna ze znanych prawu polskiemu form zabezpieczenia wierzytelności. Warto przyjrzeć się jej bliżej w szczególności, że nie jest dostatecznie uregulowana w przepisach, a ukształtowała została w dużej mierze przez praktykę.

Przewłaszczenie na zabezpieczenie to forma zabezpieczenia wierzytelności. Polega na tym, że dłużnik dla zabezpieczenia spłaty swojego zobowiązania przenosi na wierzyciela własność ruchomości. Gdy dochodzi do spłaty zobowiązania, własność ruchomości jest zwrotnie przenoszona na dłużnika, który już dłużnikiem nie jest.

Umowę o przewłaszczenie na zabezpieczenie wykreowała i ukształtowała praktyka gospodarcza. Brakowało bowiem sprawnej instytucji, która pozwalałaby na zabezpieczenie wierzytelności z wykorzystaniem ruchomości, przy jednoczesnym zachowaniu możliwości dysponowania nią przez dłużnika. Pewną konkurencją jest tutaj zastaw rejestrowy, jednak długi czas oczekiwania na wpis do rejestru jest wadą tego rozwiązania.

Jedynym przepisem, który reguluje przewłaszczenie na zabezpieczenie, ale tylko w przypadku banku, jest art. 101 ustawy Prawo bankowe. Stanowi on, że zabezpieczenie wierzytelności banku może być dokonane w drodze przeniesienia na bank przez dłużnika lub osobę trzecią, do czasu spłaty zadłużenia wraz z należnymi odsetkami i prowizją, prawa własności rzeczy ruchomej lub papierów wartościowych. W przypadku gdy przeniesiona została własność rzeczy określonej co do gatunku lub zbioru rzeczy, dłużnik lub osoba trzecia obowiązani są wyodrębnić i oznaczyć rzecz lub zbiór rzeczy oraz - jeżeli umowa nie stanowi inaczej - prowadzić ewidencję zmian w zakresie przedmiotu przewłaszczenia.

Osobą trzecią może być każdy podmiot na przykład poręczyciel. Jako przewłaszczający może występować także kilka osób na przykład dłużnik i jego małżonek albo współwłaściciel rzeczy, która podlegać będzie przewłaszczeniu.

Przewłaszczenie na zabezpieczenie ustanawiane jest w formie umowy zawieranej pomiędzy dłużnikiem a wierzycielem.
Istnieją rozbieżne zdania co do tego, czy przewłaszczenie na zabezpieczenie może dotyczyć również nieruchomości. Według części poglądów jest to niedopuszczalne, a według innych nieruchomość może być przedmiotem zabezpieczenia w ten sposób. Wówczas roszczenie o zwrotne przeniesienie własności na pierwotnego właściciela nieruchomości powinno być wpisane do księgi wieczystej.