120. ROCZNICA NADANIA PRAW MIEJSKICH SUCHEJ – 1896-2016

Czynniki, które przede wszystkim sprawiły, że wieś Sucha stała się miastem:

1. W 1772 roku po I rozbiorze Polski Sucha znalazła się pod panowaniem austriackim. 2. Zamek zbudowany w XVII wieku był centrum administracji dobrami suskimi oraz rezydencją możnych rodów (od Komorowskich (1608), Wielopolskich (od 1665), Branickich (od 1846) do Tarnowskich (od 1914). 3. Dzięki  zabiegom właścicieli Sucha stała się wsią targową z prawem organizowania jarmarków najpierw co drugi wtorek, a od 1761 roku na mocy przywileju Augusta III uzyskała 4 nowe jarmarki (niedziela zapustna, niedziela po św. Wojciechu, uroczystość NMP, dzień św. Marcina) potwierdzone później przez cesarzy: Leopolda II i Franciszka II. Głównym powodem powyższych decyzji było to, że właśnie tutaj w Suchej krzyżowały się główne szlaki komunikacyjne tj. droga śródkarpacka wiodąca na wschód do Żywca i druga  w kierunku północnym na Śląsk i do Krakowa. Na ich skrzyżowaniu zbudowany został zamek i  zlokalizowano targowisko. 4. Aleksander Branicki rozbudował zamek (100 pokoi) i rozpoczął gromadzenie zbiorów bibliotecznych i muzealnych, tworząc podstawy dla słynnej biblioteki Branickich i Tarnowskich w Suchej. Instytucja ta odegrała istotną rolę w kształtowaniu się miasta jako ośrodka życia kulturalnego. 5. Rozwinął się w Suchej założony w 1833 roku ośrodek hutnictwa żelaznego  w oparciu o rudy z Krzeszowa, Tarnawy, Śleszowic, Lanckorony, Witanowic, Jastrzębi i Gorzenia. Funkcjonowała też walcownia – zakład obróbki metali   i pobielarnia (cynowanie). Produkowano m. in.: garnki z lanego żelaza, rondle lakierowane, garnki żelazne emaliowane, kociołki i rondle emaliowane, blachy, osie, drzwiczki do pieców, kosy, sierpy, sieczkarnie z bębnem, młynki do tarcia zboża itp. 6. Wykonywano też wyroby leśne np. gonty jodłowe i osikowe, puszki drewniane toczone, beczki, patyczki zapałkowe itp. 7. Poczta w Suchej rozpoczęła działalność od 1836 roku. 8. Zmiany w technologii przemysłu hutniczego spowodowały, że w 1886 roku huta została zlikwidowana, a na jej miejsce postawiono tartak. 9. Wzrastała systematycznie liczba mieszkańców Suchej: np. w 1857 roku wynosiła 2674, w 1880 – 3541, a w 1900 – 4549. 10.  Dokonywały się zmiany w wyglądzie zewnętrznym Suchej poprzez kształtowanie się typowej miejskiej zabudowy, którą stanowiły m. in.: zamek wraz z zabudowaniami dworskimi, rynek z trzema głównymi ulicami: Adama Mickiewicza, Podgórze i Kościelną oraz domy w rynku przeważnie piętrowe  i murowane. 11.  Istotne zmiany dokonywały się także w strukturze wewnętrznej lokalnej społeczności, gdyż wzrastała liczba ludności wykonującej zawody typowo miejskie (robotnicy, kupcy, rzemieślnicy, urzędnicy itp.). 12.  W 1883 roku uruchomiono linię kolejową Sucha – Żywiec, a w następnym Kraków – Sucha – Nowy Sącz. 13.  Sucha stawała się ośrodkiem życia kulturalnego m.in.: działalność miejscowej szkoły, duchowieństwa, biblioteki. 14.  W 1886 roku założono w Suchej Straż Pożarną. 15.  W oparciu o ustawę gminną z 1896 roku Sucha uzyskiwała ustrój miejski oraz właściwą mu organizację władz samorządowych. Sucha spełniając czynniki miastotwórcze takie jak: historyczno – geograficzne, demograficzne, gospodarczo – społeczne, kulturalne i prawno – administracyjne nabyła prawa miejskie, które nadały jej władze austriackie w 1896 roku. 16.  Herb miasta nawiązuje do rodzinnego herbu – Starykoń- Wielopolskich.

 

Po tym okresie nastąpił dalszy rozwój miasta m.in.:

- od 1906 roku w Suchej działa sąd,

- w 1910 roku otwarto tutaj Bank Spółdzielczy,

- w 1956 roku utworzony został powiat suski,

- w 1964 roku miasto przyjęło oficjalnie nazwę Sucha Beskidzka,

- w latach 1974 – 1983 w Suchej wybudowano Szpital Rejonowy,

- na miejscu byłego tartaku zamkniętego w 1984 roku i wyburzonej w 1996 bazie PKS  powstał pasaż handlowo – usługowy,

- końcem 1996 roku oddano do użytku nowy most na Stryszawce.

                                                                                                                       Kazimierz Surzyn

 

Źródła:

Heumann S., Wiadomość o parafii i kościele parafialnym w Suchej, Kraków 1901.

Hampel J., Sucha Beskidzka – narodziny miasta, Sucha 1997.

Hampel J., Kiryk F., Sucha Beskidzka, Kraków 1998.

Kawecki A., Monografia uzdrowiska Suchej, Sucha 1938.

Szwajca K, Ziemia Suska, Kraków 1996.