Zarząd Sukcesyjny - Kiedy Warto Powołać? Kto może zostać zarządcą?

Prowadząc działalność gospodarczą, bez względu na formę jej prowadzenia powinieneś mieć na uwadze zabezpieczenie prowadzonego biznesu na wypadek zaistnienia różnych sytuacji nadzwyczajnych o charakterze losowym. Wśród sytuacji nadzwyczajnych możemy wyróżnić takie zdarzenia jak długotrwałą chorobę, utratę świadomości, brak możliwości składania oświadczeń woli, śmierć, czy też zaginięcie.

Sytuacje takie mogą potencjalnie dotyczyć każdej osoby związanej z prowadzeniem przedsiębiorstwa czy też działalnością spółki bez względu na to jaką rolę jaką pełni w danej firmie.

Mogą one dotknąć zarówno osobę prowadzącą jednoosobową działalność gospodarczą, jak również wspólników spółki cywilnej lub wspólników spółki prawa handlowego, czy też członków jej zarządu.

Co ważne, sytuacje nadzwyczajne cechują się nieprzewidywalnością, losowym charakterem, jak również brakiem zależności od woli osoby, której dotyczą. Każdy przypadek zaistnienia sytuacji nadzwyczajnych będzie posiadał mniejszy bądź większy wpływ na płynność prowadzenia działalności gospodarczej.

W razie ich zaistnienia utrudnione, albo wręcz niemożliwe może okazać się podjęcie decyzji w sprawach związanych z biznesem, zawarcie nowych kontraktów, a także realizacja umów już zawartych, czy też realizacja obowiązków pracodawcy.

Ważne jest zatem, aby zawczasu zadbać o przekazanie władzy, jak również wiedzy o biznesie następcom prawnym w sposób sformalizowany, tak aby w wypadku śmierci przedsiębiorcy przedsiębiorstwo mogło w dalszym ciągu bez większych przeszkód funkcjonować. Decyzja w tym względzie nie powinna być jednak pochopna i nieprzemyślana, warto zatem rozważyć możliwe opcje i wybrać najlepszą dla określonej osoby. Bowiem rozwiązanie, które sprawdzi się u jednego przedsiębiorcy, może okazać się zupełnie nietrafione dla innej osoby.

Całość tych działań, których celem jest zapewnienie ciągłości prowadzonej działalności w sytuacjach nadzwyczajnych oraz zapewnienie przekazania prawa do prowadzonego biznesu następcom prawnym można określić jako sukcesję firmy.

W przypadku osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, dobrym pomysłem jest ustanowienie zarządu sukcesyjnego, który umożliwi prowadzenie firmy po śmierci właściciela przez okres dwóch lat. Osoba wybrana do pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego będzie odpowiedzialna za dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa i zapewnienie ciągłość jego działalności.

Zarządca sukcesyjny może jednak zostać powołany tylko i wyłącznie przez osobę fizyczną prowadzącą jednoosobową działalność gospodarczą lub wspólnika spółki cywilnej. Ustawa wprowadzająca możliwość powołania zarządcy sukcesyjnego, nie znajduje natomiast zastosowania do spółek prawa handlowego, w których spółki są odrębnymi bytami prawnymi od swoich wspólników oraz osób nimi zarządzających.

Tym samym po śmierci wspólników lub osób zarządzających spółkami prawa handlowego, nie powstaje przedsiębiorstwo w spadku, a tym samym ewentualne sytuacje nadzwyczajne mają zdecydowanie mniejszy wpływ na dalsze prowadzenie biznesu. W takim wypadku zdecydowanie łatwiej zachować ciągłość jego prowadzenia, przy czym w przypadku spółek prawa handlowego również warto zadbać o wprowadzenie odpowiednich regulacji prawnych, które zapewnią ciągłość zarządzania daną spółką i możliwość jej funkcjonowania.

Zarządcą sukcesyjnym może być tylko i wyłącznie osoba fizyczna, która posiada pełną zdolność do czynności prawnych. Co więcej, osoba taka nie może mieć względem siebie orzeczonego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej. Nie mają jednak przy tym znaczenia inne kryteria, na przykład takie jak wykształcenie, czy stopień pokrewieństwa względem przedsiębiorcy, chociaż zarządca sukcesyjny powinien posiadać umiejętności, które pozwolą mu na poprowadzenie przedsiębiorstwa w spadku.

Należy także podkreślić, że dokonując wyboru osoby mającej pełnić rolę zarządcy sukcesyjnego, należy zdecydować się na jedną konkretną osobę. Nie ma bowiem możliwości powołania kilku zarządców, funkcja ta musi być wykonywana samodzielnie przez jedną osobę. Co ważne, zarząd sukcesyjny może zostać ustanowiony zarówno za życia jak i po śmierci jednoosobowego przedsiębiorcy lub wspólnika spółki cywilnej.

Jak wspomnieliśmy, zarządca sukcesyjny może zostać powołany zarówno przed śmiercią przedsiębiorcy - w takim wypadku powoływany jest on na podstawie oświadczenia tego przedsiębiorcy, jak również już po jego śmierci, przy czym w tym wypadku kwestia ta może być nieco bardziej utrudniona, z uwagi na fakt, że działania muszą zostać podjęte przez odpowiednią większość spadkobierców.

Powołanie zarządcy za życia przedsiębiorcy

W przypadku, gdy zarząd sukcesyjny powoływany jest przez samego przedsiębiorcę lub wspólnika spółki cywilnej, musi on złożyć oświadczenie w formie pisemnej o powołaniu zarządcy, zarządca musi na piśmie wyrazić zgodę na sprawowanie funkcji, jak również musi zostać dokonany wpis zarządcy sukcesyjnego w CEIDG. Konieczne jest, aby doszło do podjęcia wszystkich wskazanych kroków, w przeciwnym wypadku zarząd sukcesyjny zostanie powołany bezskutecznie.

Warto także zaznaczyć, że ustanowienie przez przedsiębiorcę za swojego życia zarządcy sukcesyjnego, nie oznacza w żadnym razie, że osoba ta przejmie za życia przedsiębiorcy stery w przedsiębiorstwie, w którym została wyznaczona do pełnienia funkcji. Zadaniem zarządcy jest bowiem zarządzanie przedsiębiorstwem w spadku, które powstaje dopiero w momencie śmierci przedsiębiorcy i obejmuje swoim zakresem wszelkie składniki materialne i niematerialne, przeznaczane przez danego przedsiębiorcę do wykonywania przez niego działalności gospodarczej, jeśli stanowiły one jego mienia w momencie jego śmierci.

Powołanie zarządcy po śmierci właściciela firmy

W sytuacji gdy do powołania zarządu sukcesyjnego dochodzi już po śmierci przedsiębiorcy prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą bądź po śmierci wspólnika spółki cywilnej, proces jest nieco bardziej utrudniony. Mianowicie, wymaga on udziału notariusza - konieczne jest aby wszelkie oświadczenia i zgody zostały wyrażone w formie aktu notarialnego, jak również wymaga, aby kroki zostały podjęte przez spadkobierców w odpowiednim czasie. Czas na ustanowienie zarządu sukcesyjnego po śmierci właściciela firmy wynosi jedynie dwa miesiące.

W tym wypadku ustawodawca wskazał również krąg podmiotów, które są uprawnione do powołania zarządu. Należą do nich małżonek przedsiębiorcy o ile posiada on udział w przedsiębiorstwie w spadku, spadkobierca ustawowy o ile nastąpiło przejęcie przez niego spadku, spadkobierca testamentowy o ile przyjął spadek i zgodnie z testamentem przysługuje mu udział w przedsiębiorstwie zmarłego przedsiębiorcy, jak również zapisobierca windykacyjny jeśli przysługuje mu udział w przedsiębiorstwie w spadku.

Co więcej, aby doszło do skutecznego ustanowienia zarządu sukcesyjnego, konieczne jest uzyskanie odpowiedniej większości osób, które posiadają udział w przedsiębiorstwie w spadku. Mianowicie, konieczne jest, aby za takim rozwiązaniem opowiedziały się osoby, których łączny udział w przedsiębiorstwie w spadku wynosi więcej niż 85/100.

Kolejno wskazać należy, że osoby te muszą złożyć oświadczenie co do wysokości udziału w przedsiębiorstwie w spadku jaki posiadają, wiedzy co do innych spadkobierców zmarłego przedsiębiorcy, jego testamentach. Natomiast, osoba wybrana do sprawowania funkcji zarządcy sukcesyjnego musi złożyć oświadczenie w zakresie braku zakazu prowadzenie działalności gospodarczej.

W przeciwieństwie do sytuacji, gdy zarząd sukcesyjny ustanawiany jest przez samego przedsiębiorcę za jego życia, w przypadku gdy decyzja o jego powołania zapada już po śmierci przedsiębiorcy, po stronie spadkobierców lub zapisobierców nie istnieje obowiązek do złożenie wniosku do CEIDG o wpis zarządcy sukcesyjnego. W takim bowiem wypadku za złożenie wniosku odpowiedzialny jest notariusz.

Zarządca sukcesyjny jest osobą, która zostaje powołana przez przedsiębiorcę lub wspólnika spółki cywilnej, bądź przez jego spadkobierców lub zapisobierców, w celu prowadzenie przedsiębiorstwa w spadku, tak aby firma zmarłego przedsiębiorcy mogła funkcjonować bez większych zakłóceń pomimo jego śmierci. Zarządca przejmuje na swoje barki prawa i obowiązki ciążące na zmarłym przedsiębiorcy, w związku czym można uznać, że zakres przyznanych zarządcy uprawnień jest dosyć szeroki. Może on jednak prowadzić przedsiębiorstwo do czasu uregulowania formalności spadkowych.

Zarządca kierując przedsiębiorstwem w spadku, działa w swoim własnym imieniu, przy czym nie działa on na własny rachunek. Podejmowane przez niego działania odnoszą bowiem skutki na rachunek właścicieli przedsiębiorstwa w spadku. W toku swojego działania, zarządca sukcesyjny powinien podejmować decyzje dotyczące bieżących spraw związanych z działalnością gospodarczą, wykonywaniem zawartych umów, zapłatę należności publicznoprawnych, wykonaniem obowiązków administracyjnych, czy też spraw z zakresu zarządzania pracownikami.

Nie oznacza to jednak, że władza zarządcy ma charakter nieograniczony. Przeciwnie, w przypadku wszelkich czynności prawnych, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, zarządca będzie musiał uzyskać zgodę właścicieli przedsiębiorstwa w spadku. Przykładowo można wskazać, że zarządca nie będzie mógł samodzielnie sprzedać najbardziej istotnych aktywów, które wchodzą w skład przedsiębiorstwa w spadku.

Chociaż śmierć przedsiębiorcy jest niezwykle istotną kwestią, mającą niepodważalny wpływ na działalność gospodarczą prowadzoną przez taką osobę, nie jest to jedyna sytuacja nadzwyczajna o charakterze losowym jaka może dotknąć prowadzone przedsiębiorstwo. W grę mogą wchodzić również takie okoliczności jak zaginięcie przedsiębiorcy, bądź jego długotrwała, przewlekła choroba u uniemożliwiająca składanie oświadczeń woli.

Osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą, wychodząc naprzeciw zagrożeniu prowadzonej działalności w wypadku zaistnienia sytuacji nadzwyczajnych, powinna rozważyć udzielenie pełnomocnictw lub prokury zaufanym przez niego osobom. Krok taki zapewni możliwość płynnego prowadzenie biznesu w przypadku wystąpienia okoliczności takich jak zaginięcie bądź długotrwała choroba właściciela firmy, uniemożliwiająca mu aktywne prowadzenie biznesu.

A może przekształcenie?

Rozważając kwestie związane z sukcesją jednoosobowej działalności gospodarczej lub spółki cywilnej, warto także rozważyć ewentualne przekształcenie działalności w jedną ze spółek prawa handlowego. W przypadku jednoosobowej działalności, przedsiębiorca ma możliwość przekształcenia się jedynie w jedną ze spółek kapitałowych (w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, spółkę akcyjną oraz prostą spółkę akcyjną). Natomiast, w przypadku spółki cywilnej w grę będą wchodziły wszystkie spółki prawa handlowego.

Działalność prowadzona w ramach jednej ze spółek prawa handlowego, daje możliwość wprowadzenie szeregu określonych rozwiązań, które sprzyjały będą stabilizacji sytuacji w firmach, w tym w firmach rodzinnych, w przypadku zaistnienia sytuacji nadzwyczajnych, takich jak śmierć wspólnika, osoby zarządzającej firmą, ich zaginięcia lub długotrwałej choroby. Wszystkie ze wskazanych okoliczności mogą bowiem poważnie zakłócić funkcjonowanie działalności gospodarczej.

Decydując się na przekształcenie działalności, warto rozważyć skorzystanie z porady doświadczonego adwokata lub radcy prawnego, jak również specjalisty z zakresu podatków, licencjonowanego doradcy podatkowego, który powinien brać udział w procesie.

Sukcesja wymaga strategicznego planowania, w związku z czym doradztwo sukcesyjne, może okazać się kluczowe dla wyboru najlepszego sposobu przekazania władzy w przedsiębiorstwie na ręce przyszłych pokoleń.

Prowadzenie działalności gospodarczej w formie wszelkiego rodzaju spółek prawa handlowego, daje możliwość nieprzerwanej kontynuacji prowadzonej działalności gospodarczej, niezależnie od zaistnienia jakichkolwiek sytuacji nadzwyczajnych - na przykład śmierci wspólników lub osób zarządzających podmiotem. W tym jednak wypadku, w umowach wskazanych spółek należy wprowadzić szczegółowe regulacje dotyczące zaistnienia różnego rodzaju sytuacji nadzwyczajnych, tak aby ograniczyć potencjalne negatywne konsekwencje do minimum.

Osoby prowadzące działalność w ramach jakiejkolwiek spółki prawa handlowego, mogą zabezpieczyć prowadzoną działalność na wypadek zaistnienia sytuacji nadzwyczajnych, poprzez wprowadzenie szczególnych regulacji w umowie danej spółki. W umowach spółek możliwe bowiem jest wprowadzenie zasad dotyczących sukcesji udziałów, akcji bądź ogółu praw i obowiązków wspólnika.

Należy także wskazać, że oprócz dokonania zmian w umowach poszczególnych spółek, warto także zadbać o udzielenie pełnomocnictw o odpowiednim zakresie, które pozwolą na zachowanie ciągłości prowadzenia działalności gospodarczej w wypadku zaistnienia różnego rodzaju sytuacji losowych.

Potrzebujesz pomocy w procesie sukcesji Twojej firmy? Chciałbyś podjąć możliwie najlepsze decyzje w procesie przekazania Twojej firmy na ręce przyszłych pokoleń? A może chciałbyś się dowiedzieć czy wniosek o wpis zarządcy sukcesyjnego do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej musisz złożyć osobiście w urzędzie gminy, czy istnieje także możliwość złożenia wniosku elektronicznie? Zastanawiasz się, czy w przypadku utraty zdolności do czynności prawnych na skutek ubezwłasnowolnienia zarządcy sukcesyjnego utraci on możliwość pełnienia funkcji?

Zapraszamy do zapoznania się z ofertą Kancelarii w zakresie sukcesja firmy - doradztwo oraz z naszą ofertą usług świadczonych online na naszej Platformie Obsługi Prawnej i Podatkowej Online.