Z historii Palczy

Palcza położona jest na granicy Beskidu Makowskiego i Pogórza Wielickiego, w dolinie potoku Paleczka. Powstała prawdopodobnie w XIV wieku.Stanowiła ona jedną z części składowych starostwa lanckorońskiego. Jej nazwę wiąże się z wypalaniem lasów, nazwiskiem lub przezwiskiem Palecz, Palec, staropolskim słowem „pelk”, oznaczającym podmokły teren.

 XVI wieku ludność wsi masowo umierała na skutek panującej tutaj zarazy. Podanie wskazuje, iż uratowała się wtedy tylko niewielka liczba ludzi. Dokładnie tylu ile jest palców w jednej ręce – tak również wyjaśnia się nazwę wioski. Po I rozbiorze Polski miejscowość przeszła w ręce Austrii. 23 maja 1771 roku konfederaci barscy, zwani Rycerzami Maryi, stoczyli na jej polach bitwę z wojskami płk. Aleksandra Suworowa. W 1777 roku Palczę kupiła Franciszka Krasińska, księżna Kurlandii, Semigalii i Żmudzi. Następnie przechodziła ona we władanie jej potomków – książąt Montleart. Od 1891 roku stanowiła własność rodu Habsburgów z Żywca. Ludność zajmowała się hodowlą bydła i owiec, od XVII stulecia gonciarstwem oraz bednarstwem. Wielu mieszkańców zatrudniało się w licznych smolarniach, węglarniach i tartakach wodnych. Słynęła także z wyrobu mioteł i brzozowych lasek.

Początki parafii w Palczy sięgają XVI wieku, o czym wspomina wizytacja biskupia z 1598 roku. Po wyludnieniu się miejscowość przyłączono do duszpasterstwa w Harbutowicach. W 1729 roku Palcza i Harbutowice weszły w skład parafii w Sułkowicach. Po II wojnie światowej Palczę włączono do parafii w Budzowie. Ponownie samodzielnym duszpasterstwem wieś stała się w 1982 roku. Odpust w duszpasterstwie przypada w niedzielę najbliższą uroczystości ku czci Matki Bożej Wspomożenia Wiernych to jest 24 maja.

Święto ku czci Matki Bożej Wspomożenia Wiernych wprowadził Papież Pius VII w 1814 roku. Polecił też, aby je obchodzono 24 maja każdego roku. Jednym z wielkich czcicieli Matki Bożej Wspomożycielki Wiernych był św. Jan Bosco (1815-1888). Z jego inicjatywy zbudowano w Turynie bazylikę pod wezwaniem Madonny Wspomożycielki. W świątyni umieszczony jest słynący łaskami obraz z wizerunkiem Matki Bożej Wspomożycielki Wiernych, który został ukoronowany w 1903 roku. W Polsce kult Maryi Wspomożycielki rozpoczął się w 1898 roku wraz z przybyciem zgromadzenia ojców Salezjanów, którzy osiedlili się w Oświęcimiu. Właśnie w tym mieście do dziś znajduje się największy w naszej Ojczyźnie ośrodek kultu Matki Bożej Wspomożycielki Wiernych. Starania o zezwolenie na ustanowienie w Polsce święta czczącego Matkę Bożą Wspomożycielkę Wiernych podjął kardynał Stefan Wyszyński. Na prośbę Episkopatu Polski Watykan wyraził zgodę i od 1959 roku kościół w naszej Ojczyźnie je świętuje 24 maja, w podzięce Maryi za opiekę nad polskim narodem. Warto też podkreślić, iż Matkę Bożą nazwali mianem Wspomożycielki m.in.: św. Efrem, św. Grzegorz z Nazjanzu, św. Anzelm, św. Bernard z Clairvaux i św. Bonawentura, zaś do Litanii Loretańskiej do Najświętszej Maryi Panny, wezwanie „Wspomożenie Wiernych módl się za nami” wprowadził Papież Pius V.

W XVI wieku w Palczy istniał niewielki, drewniany kościółek pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela. W XVIII stuleciu postawiono tutaj drewnianą kaplicę najprawdopodobniej na terenie gdzie wcześniej grzebano ofiary zarazy.

Obecny kościół Matki Bożej Wspomożenia Wiernych zbudowano w latach 1932 - 1935 . Kamień węgielny został poświęcony w 1932 roku. Trzy lata później miało miejsce poświęcenie kościoła. W latach 1952-1955 świątynię rozbudowano. Stanowi ona bryłę murowaną, tynkowaną, jednonawową z wieżą usytuowaną od frontu. W ołtarzu głównym kościoła umieszczona jest figura Matki Bożej z Dzieciątkiem Wspomożenia Wiernych. Miejscowa tradycja podaje, iż figura ta jest kopią posągu, który dwukrotnie przyniosły do Palczy wezbrane wody powodzi, jakie miały tutaj miejsce w dawnych czasach. Świątynia mieści też dwa ołtarze boczne: jeden Matki Bożej Częstochowskiej z przedstawieniem Ducha Świętego w postaci Gołębicy w zwieńczeniu, drugi Chrystusa Ukrzyżowanego w zwieńczeniu Bóg Ojciec. Sklepienie Domu Bożego pokryte jest barwną polichromią, przedstawiającą w prezbiterium Ukoronowanie Matki Bożej przez Trójcę Świętą, zaś w nawie są sceny z życia Świętej Rodziny.

Warto zaznaczyć, iż pod Lasem Groby wznosi się leśniczówka, która wchodziła w skład folwarku funkcjonującego tutaj w XIX wieku. Dalej na wschód znajduje się cmentarz konfederatów barskich. Jest tam też stara lipa, z kapliczką św. Michała i mogiłą z krzyżem. Duży krzyż wybudowano w przysiółku Dział Palecki. Upamiętnia on bitwę konfederatów barskich z wojskami rosyjskimi, stoczoną na tym terenie w 1771 roku. Murowana kapliczka z 1908 roku nad Mytylowym Potokiem posiada obraz przedstawiający Chrystusa Zmartwychwstałego wśród apostołów. Przed nim ustawiona jest figura Matki Bożej, a obok świętego Jana Nepomucena. Powyżej wejścia znajduje się wnęka mieszcząca figurę Najświętszego Serca Jezusa. Kapliczka drewniana na roli Sochówka pochodzi z przełomu XIX i XX stulecia. Blisko przystanku autobusowego „Palcza Kościół” postawiono kapliczkę z figurą Chrystusa Frasobliwego, która pochodzi z początku XX wieku. Z kolei „U Chwały” stoi mała, drewniana kapliczka także z figurą Chrystusa Frasobliwego z 1921 roku. Tuż przy szosie do Harbutowic w kierunku wschodnim od Palczy usytuowany jest kamienny obelisk, zbudowany ku pamięci wybudowanego w 1895 roku przejścia przez górę, zwanego Przełęczą Badeniego-Sanguszki, pełniącego wówczas funkcję Namiestnika Galicji oraz Marszałka Krajowego.

Podczas II wojny światowej w okolicach Palczy działały oddziały partyzanckie AK „Chełm”, „Limba”, „Setka-part” oraz „Garbnik”. Odział „Surowiec”, którym dowodził Gerard Woźnica, pseudonim „Hardy” w grudniu 1944 roku walczył w rejonie Palczy z regularnym wojskiem niemieckim. Na terenie wsi zorganizowano zrzutowisko w nocy z 30/31 lipca 1944 roku, dzięki któremu partyzanci otrzymali broń.

W latach 1975 – 1998 wioska należała do województwa bielskiego, a obecnie do województwa małopolskiego, powiatu suskiego, w gminie Budzów. W 2001 roku podobnie jak inne miejscowości ucierpiała z powodu powodzi.

Palcza charakteryzuje się urozmaiconą rzeźbą terenu, bogactwem roślin oraz zwierząt, urokliwymi lasami, polami, potokami, wzniesieniami, które zachęcają do czynnego wypoczynku na łonie natury.

Kazimierz Surzyn

Źródła:

1. Marta Michałowicz-Kubal, Grzegorz Kubal, Powiat suski, Krosno 2002.

2. Kuria Metropolitarna w Krakowie.

3. Babiogórskie gminy, turystyczny informator, SGB w Zawoi.

4. Kalendarz SGB 2000 r.

5. Marcin Leśniakiewicz, Babia Góra i okolice – Przewodnik po obszarze Stowarzyszenia Gmin Babiogórskich, Sucha Beskidzka 2015.